девять; тоҕус төгүл тоҕус девять, умноженное на девять; девятью девять; тоҕус уон девяносто; тоҕус сүүс девятьсот; тоҕус харах карт, девятка; тоҕус былас от стог сена окружностью в девять маховых саженей (около десяти тонн).

сыһ. Тоҕус төгүл. ☉ Девять раз, по девять раз (делать что-л.)
Биирдии көскө тоҕустуута чугуулаан түстэ. ПЭК ОНЛЯ I

нареч. тоҕус төгүл; девятью девять— восемьдесят один тоҕус төгүл тоҕус — аҕыс уон биир.

прил. мат. кратнай, (тэҥҥэ) үллэһиллэр; девять — число, кратное трём тоҕус— үскэ үллэһиллэр чыыһыла.

уст. крупный рогатый скот и лошади; тоҕус боһомону аҕалбыт он привёл девять голов крупного скота.

раскатисто греметь, грохотать; тоҕус сүллэр этиҥнэр этэн ньиргиһийдилэр фольк. загрохотали девять раскатистых громов.

кричать; оҕо хаһыытаата ребёнок кричал; туруйа доҕорун өлөрбүт сиргэ тоҕус сылы мэлдьи хаһыытыыр журавль девять лет кричит там, где убили его пару; ср. хапыыр= 1.

туналыс гын = момент, от туналый=; толбонноох ньуура тоҕус күн холбоспутун курдук туналыс гына түстэ фольк. его (богатыря) ясный лик вдруг засиял, словно слились девять солнц. туналыччы нареч. ярко ослепительно; былыт быыһынан күн туналыччы тыкта сквозь облака ярко заблестело солнце.

девятеро, вдевятером; тохсуо буолан кэллибит мы пришли вдевятером.

несов. I. кем-чем, с кем-чемибез доп. (вести торговлю) эргин, эргинис, атыы-һыттаа; 2. (быть открытым для торговли) атыылаа, аһаҕас буол; магазины торгуют с девяти часов утра маҕаһыыннар сарсыарда тоҕус чаастан атыылыыллар.