көр дирбий
Барылыыр аптамабыыл Бардам күүскэ тирбийдэ. Күннүк Уурастыырап
[Нуучча] Тимир көлөтүгэр олорбут, Тирбийэ көтөн тахсыбыт. С. Дадаскинов

сыһ. Намыһахтык, намыһах өттүнэн. ☉ Низом
Айан суола алларанан ааһа турда. Амма Аччыгыйа
Аргыылап үрдүнэн үрүҥ чыычааҕы, алларанан сур күүдэҕи билбэккэ аһарыа суох айылааҕа. Софр. Данилов
[Өстөөх] Үөһэнэн Сөмөлүөтэ дирбийдэ, Алларанан Тааҥката ньиргийдэ. Күннүк Уурастыырап

дьааһый диэнтэн дьаһ
туһ. Били онно ньиэмэс сиригэр Биһиги ньиргиппит этиҥмитин Тоҕо дьааһытыах эрэ билигин Дьоппуон халлааныгар. Т. Сметанин
Хара дьай сататын таҥнары дьааһытан Гитлер сэриитэ иирбиттии дирбийдэ. КИДК

субуруй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Сур соноҕос сэргэ төрдүгэр быыппаста түһээт, сүүрэн субуруҥнуур. Амма Аччыгыйа
Тууй-сиэ! Эмиэ ытаан хараҕын уута субуруҥнаан барда. И. Гоголев
Биир пуойас кэлэн үөгүлээн, хаһыытаан, дирбийэн-дарбыйан илин диэки субуруҥнаан ааспыта. Г. Борисов

туохт.
1. Үрдүттэн көҕөрө сытый, ньамаҕыр (уу туһунан). ☉ Зарастать тиной; цвести (о воде)
Сытыганы сымсайдаххына, Амаҕырбыты аһаатаххына, Эр бэрдэ, Элик үтүөтэ буолсугун. С. Васильев
2. көсп. Тугу да гыммакка, олохтон хаалан, көдьүүһэ суох буол. ☉ Жить в безделье, безнадежно отстав от жизни
Бу айдаан саҕана, сүгүн да амаҕыран олоруо этигит, эһиги оҕонньоттор баҕас. А. Сыромятникова
Эмиэ мунньахтыахпыт, дирбийиэхпит! Соччото суох буолан ыллыбыт дии! Манна биһиги амаҕардыбыт. «ХС»

аат., эргэр. Былыргы бууска төгүрүк сэнэрээтэ. ☉ Шаровидный сплошной снаряд, ядро
Ол эрээри тэргэни аҥаабыллаабыттар, олус өрө көрдөрөн кэбиспит буоланнар, сирдьигинии умайа сылдьар дьаадыралар үрдүк дуганы оҥорон көппүттэрэ. Н. Гоголь (тылб.)
Арай хаһан эмэ муус хайа баран эмискэччи дирбийэ түһэр, ааһа көтөн эрэр дьаадыра курдук сыыгыныыр, бууска тыаһын курдук өй дуорааныгар охсуллар. В. Короленко (тылб.)
Дьаадыраны кытта тэҥҥэ баррикадаҕа Гаврош көтөн түстэ. Бууска дьаадыратынааҕар киниттэн ордук соһуйбуттара. В. Гюго (тылб.)

дьүһ. туохт. Ту о х х а эмэ батыллан атахтаргын төһө кыалларынан өрө көтөҕөн, туох баар күүскүнэн сыҕарый, хаамп (үксүгэр халыҥ тоҥуу хаарга). ☉ Двигаться вперёд, с трудом переставляя ноги (напр., в глубоком снегу)
Ат өрөҕөтүгэр тиийэр халыҥ хаары нэһиилэ оймуур. Сыарҕа кэнниттэн чоҥкуччу кырыарбыт киһи хаары кэһэн маҕаахтыыр. «Кыым»
Тоҥуунан маҕаахтаан бардыбыт ыал диэки, О л б у о рга тиийэммит — дирбийии дьиэни. М. Джалиль (тылб.)

I
туохт. Үргүй, үр (тымныы, тымныы тыал туһунан). ☉ Дуть, продувать (о холоде, холодном ветре)
Үрдүк булгунньах уҥа өттүгэр тыбыстымныынан аргыйар, аппа харааран сытар үһү. Софр. Данилов
Кута анныттан иҥсэлээх тымныы аргыйар, Антону тардан ылаары эҕирийэргэ дылы гынар. Т. Сметанин
Тыал сайынын муораттан, кыһынын материктан аргыйар. Н. Якутскай
[Кытаанах кыһын этэ.] Күөрэ-лаҥкы муоста, тымныынан аргыйа турар бүгүйэх истиэнэ, эргэ оһох. Н. Лугинов
II
туохт., кэпс. Күүскэ тоҥсуй, дирбий. ☉ Громко стучать, барабанить
Ийэбит, сарсыарда сүрдээх үчүгэйдик утуйа сыттахпытына, аргыйан туруортуур. И. Федосеев
Кэнники Харалаампый кинээс соҕотоҕун олордоҕуна, биир түүн дьиэтигэр кэлэн, аанын хаһыытыы-хаһыытыы аргыйбыттар. Саха сэһ. II. Тэҥн. арбый

1. аат. Элбэх тыас-уус, ньиргиэр-ньаргыар. ☉ Непрерывный громкий шум, грохот
   Эрбии эмиэ элэҥнээн Иэйэ-туойа килбэҥнээтэ. Тимир арааһа лыҥкынаан Дирбиэндарбаан олустаата. С. Васильев
   Дирбиэн-дарбаан, буулдьа ыйылыыра, бааһырбыт, өлөн эрэр дьоннор саҥалара сүрдээх быһыылааҕа. Ф. Софронов. Ити түгэҥҥэ иннигэр этиҥ этэринии идэмэрдээх тыас, дирбиэн-дарбаан, атах ньиргиэрэ иһиллибитэ. Эвен фольк.
2. даҕ. суолт.
3. Ньиргиэрдээх, тыастаах-уустаах. ☉ Оглушительный, громкий, шумный. Дирбиэн-дарбаан муусука
4. көсп. Аймалҕаннаах, айдааннаах, сатарыйыылаах. ☉ Шумный, беспокойный, тревожный
   Эстэн бүппүт эргэ дьыл Элбэхтэри тэрийдэ, Дирбиэн-дарбаан сэрии суолун симэлитэ сатаата. Саха нар. ыр. III
   Дирбиэн-дарбаан күннэргэ Дирбийэн-дарбыйан тураммыт Көнөр көҥүлү көрдүөхпүт, Көмүс солону көмүөхпүт. П. Ойуунускай

аат., эргэр. Ойуун кыырарыгар былаайаҕынан охсон тыаһатар тэрилэ (ис өттүгэр тимир быарыктаах, аарыктаах, хоболоох буолар - ойуун айанныыр атын курдук өйдөбүллээх). ☉ Шаманский бубен (яйцевидной формы, с железной крестовиной (см. быарык) на внутренней стороне, увешивается колокольчиками и побрякушками (см. аарык 1), служит шаману конем, когда тот отправляется в царство духов)
[Сэгэйэр ойуун] дьааһыйталаан баран дьарыл былаайаҕынан дүҥүрүн үстэ дөрүн-дөрүн охсор. Л. Попов
[Ойуун] дүҥүрүн охсон, арҕаһын хамсатан, кыаһааннарын тыаһатан кутуран барар. Эрилик Эристиин. Ойуун кылырҕас кыаһаана, дирбийэр дүҥүрэ, олбу эмэгэтэ өйбөр хатанан хаалбыттар. В. Протодьяконов
тюрк. түҥүр, монг. дүҥүр