көр диэнтэн атаах. Биир эмэ киһи мин диэки буолаарай диэхтээн, ол-бу диэки көрөөхтүүр. Амма Аччыгыйа
Сиргэ түһэн, ат буолтуҥ кэннэ наар эбэҥ көрөөхтүүрэ. Н. Тарабукин (тылб.)

үрүҥ диэнтэн атаах. [Кыыс Кыскыйдаан:] Үрүҥчэй субалаах үтүөкэн барахсан үөскээтэ диэхтээннэр, Ороммор уордайан охсуһар буолбутум. П. Ойуунускай
Үөрүүбүн билэҕиэт, үрүҥчэй хатыҥнар, мин, дьолбун туойаҕыат, халлаантан чыычаахтар. Т. Сметанин

туохт. эб. Этиллэр предмеккэ уонна санааҕа намтатан, сэнээн сыһыаннаһыыны көрдөрөр (аат., солб. ааты, аат туохт. кытта сүнньүнэн тут-лар). ☉ Выражает уничижительное, пренебрежительное отношение говорящего к предмету речи, высказываемой мысли (употр. в основном с сущ., мест. и прич.)
Биэлсэрбит диэхтээн, Биэстээх харчы саҕанан Мэндээриччи көрөн, Били, бэйэбэр дылы, Билиитэ суох эрэйдээх. П. Тобуруокап
Киһи үөрүөҕүн тугу да көрбөтүм... Оскуола уу баһааччытын хараҕын дала диэхтээн биллэр ини... Софр. Данилов
Бу диэхтээн Муҥутуур тымныы Буолаахтыа дуо?! П. Тобуруокап. Мин эһиэхэ эппэтэҕим дуо, Сахаарын диэхтээн быстах санаалаах ааһан иһэр көтөр буоллаҕа. И. Семенов
△ Сирэй солбуйар аат бастакы сирэйин уонна саҥарааччыга тус бэйэтигэр сыһыаннаах тылы кытта эбии бэйэни сэнэнии, намтатыныы дэгэттэнэр. ☉ Употребляясь с личными местоимениями 1-го лица и словами, непосредственно относящимися к говорящему, имеет оттенок самоуничижения
«Ээ, ол мин диэхтээн!» - Терентьев оҕонньор көхсүн этиттэ уонна салгыы кэпсээн барда. М. Доҕордуурап
Уонча сыл куорат быһаҕаһын тутустум диир дии, истэн абыран! Оттон мин үйэ аҥаара тугу гыммытым биллибэт. Биһиги диэхтээн... Н. Лугинов
Ол мин, кырдьаҕас киһи диэхтээн, бүгүн баар, сарсын суох буоллаҕым эбээт. «ХС»

көр мөҕүлүн
Уолбу тун үөрэттэрэммит, ыалбытыттан мөҥүлүннэхпит диэхтээннэр, Арамааскы ойоҕунуун пионер уолларын таһыйбыттар. Амма Аччыгыйа
Өндүрэй маҥнай оскуолаҕа киирдэҕин утаа, «А» буукубаны кыайан үтүгүннэрэн суруйбакка, учуута лыттан мөҥүллүбүттээҕэ. Н. Якутскай

умус диэнтэн хай
аата. Мин онно тиэтэйэбин Сарсыарда тыҥ хатыыта, Тиийиэм этэ диэхтиибин Киэһэ сарыал умсуута. Н. Босиков
Мин бэйэм чааһым ууга умсууга эрэ үчүгэйбин... адьас таастыы түгэҕин булабын. Э. Соколов

аат., түөлбэ. Хонуу кутуйаҕа. ☉ Мышь-полёвка
Манна хаар аннынан чыҥырыкаан сүүрбүт. Таллан Бүрэ
Быйыл чыҥырыкаан үгүстүк үөскээтэ, онон булт баар буолуо диэн эрэнэбит. В. Чиряев
[Мэкчиргэ] булда диэхтээн кутуйах — чыҥырыкаан буолуох тустаах. ФВС К
ср. эвенк. сиҥэрэкээн, чиҥирикээн ‘мышь’

1. көр быыбарка. «Чэй, чэй», — диэхтиигин да чэйбит эһиннэ, ити быыбакканы илдьириппитим. А. Софронов
   Оҕонньор чэйин быыбаккатын кэннин диэки ыста, ытыһын көхсүнэн уоһун аа-дьуо туора сотунна. Софр. Данилов
2. Үүнүүтэ суох, бытархай буордаах сир. ☉ Неурожайная, мелкоструктурная почва
   Сорох быыбакка сирдэр бурдуктара хатан хаалан, мэктиэтигэр хараара өлөн эрэллэр. М. Доҕордуурап
   Сир үөрэҕин албаһынан Быыбакка буору уоҕурдан, Аҕыстыы мэҥэһик ыһыынан Быйаҥ үүнэ турда. И. Чаҕылҕан

аат. Яблоня маһыгар үүнэр минньигэс эбэтэр аһыытыҥыминньигэс төгүрүк бөдөҥ отон. ☉ Яблоко
Испиирэ уонна Ваня Акакиев диэн модьу көрүҥнээх, дьаабылыка курдук мору-мотоҕор кыһыл сирэйдээх табаһыт уол хастыы да ырыаны тардан кэбистилэр. С. Руфов
Тоҥсукка сиэҕэ диэхтээммин Дьаабылыка бэлэхтиибин. В. Чиряев
Дьахтар күнүгэр, бырааһынньыкка, дьаабылыка ас атыылаһа, Хаһаайка түбүгэ улаатар, Хачыгырайан ыраатар. «ХС»

аат., кэпс. Киһиэхэ сөбүлэппэттик быһыыланыы, дьээбэлэнэн саарбах суолу оҥоруу. ☉ Странный, вызывающий недоумение, предосудительный поступок
[Оҕолор] буойуллубат буоланнар, араас дьиибэни-баабаны, баракааһы, мүччүргэннээх быһылааны эккирэтэллэрэ кистэл буолбатах. Р. Баҕатаайыскай
[Оҕом эрэйдээх] аҕам ол-бу дьиибэни-баабаны оҥордоҕуна дьон күлэрэ бэрт, мин олус кыбыстабын диэхтиир буоллаҕа, кыбыстыа суоҕа дуо - аныгы дьоллоох, кэрэ үйэ киһитэ. С. Ефремов
Нохоо, мин дьиибэни-баабаны оҥордохпуна куттанан көрөөр эрэ. И. Федосеев

иһит диэнтэн атаах. Мин тугу истээхтиэмий, арай эйигин, оҕо эрдэххиттэн көрбүт, билбит оҕо тойонум, куһаҕан, чэпчэки дьахтарга түбэһэн олоҕо алдьанаары гыннаҕа диэн, аһына сылдьабын. А. Софронов
Ииппит, аһаппыт ийэҕит Этэр тылын истээхтээҥ, Кынаккытын күүрдэҥҥит Көтөн-дайан көрөөхтөөҥ! Эллэй
Тапталлаах сибэкким, эн миигин Талбааран турдаҕа диэхтээмэ, Ыл аҕал, түөспэр уур илиигин, Эдэр уол этэрин истээхтээ. П. Тулааһынап