саппаҕыр диэнтэн хай
аата. Итинник дойҕохтооһун арай хараҕы сыыһырдар, өйү-санааны сутуйар, өй саппаҕырыытын бэргэтэр. В. Ленин (тылб.)

аат.
1. Тыл этээччи киһи. ☉ Тот, кто произносит речь; оратор
Араатар тылын түмүктүрүүгэр тыһыынчанан норуот ытыһын тыаһа өрө ньиргийэ түһэр. Эрилик Эристиин
Мин үйэбэр араас араатары истибитим. Софр. Данилов
Араатар этиитин салҕаан барда: «Саллаакка уон аҕыһыттан отутугар диэри саастаах дьон бары бараллар». М. Доҕордуурап
2. Тыл этэр талааннаах, уус тыллаах киһи. ☉ Тот, кто обладает даром речи, красноречием
[Амма Аччыгыйа] П.А. Ойуунускай туһунан ахтыытыгар төлөннөөх революционер, араатартрибун туһунан норуокка уос номоҕун кэриэтэ буолбут, «дьикти сурахтары», кини туһунан ырыалары кытта туһанар. ФЕВ УТУ
Кини төлөннөөх араатар, дьыалабыай партийнай салайааччы этэ. «ХС»
3. көсп. Тылынан кыырыы, мээнэни дойҕохтооһун. ☉ Пустозвонство, пустословие
Маҥнайгыттан үлэни сатаан ыыппатах буолан баран, аны кэлэн араатар туһалаабат. Амма Аччыгыйа

побуд. от дойҕохтоо =.

ж. разг. кураанах дойҕох; нести околёсицу кураанаҕы дойҕохтоо.

дойҕохтоо диэнтэн холб. туһ. Оҕонньор эдэр хоноһотунаан олох-дьаһах туһунан бэрт элбэҕи кэпсэтэллэр, дойҕохтоһоллор. Н. Якутскай
Хата, аҕаа, ыл, ону-маны буолары-буолбаты дойҕохтоһон бүтүөх, дьыаланы кэпсэтиэх. В. Гаврильева

гл
1. Булкуйар (напр . кашу). 2. Лахсыйар, лабаҥхалыыр, баллыгырыыр, мээрилиир, дойҕохтуур (в смысле говорить )

аат., кэпс.
1. Ол-бу кыраны кыбар идэлээх киһи. ☉ Мелкий воришка. Кырдьан баран кыраһыт буолбукка дылы (өс хоһ.)
2. Ол-бу кыраны тутуһар, бытархайдьыт киһи. ☉ Человек, придирающийся к мелочам, мелочный
Ордугурҕаан, ымсыыран, Бэйэлэрэ холуннаран, Дойҕохтууллар арааһы, Ону кытта аахсыбаккын. Эн кыраһыт буолбатаххын! Д. Дыдаев
Рудин, мааны көнө уҥуохтаах барахсан, кыраһыт майгылаах этэ, оннооҕор кини хобуоччулуура. И. Тургенев (тылб.)

сыһ. Толорутук, иҥсэлээхтик уобан (сиэ). ☉ В полный рот, за обе щеки (есть, уплетать)
«Бу да оҕонньор сэрии дьонугар дылы хамаанданан үлэлэтээри дойҕохтоотоҕо үһү», — өттүгэстээн сытан, лэппиэскэни мотуччу уоба-уоба, б и и р у о л х а п т ү һ ү с т э. Дьүөгэ Ааныстыырап
Манна эрэстэрээҥҥэ курдук ким да сэрэнэ туттубат: мотуччу уоппут эти ыстаан ыллаҥнатыы, итии миини үрэн бурдьугунатыы, дуоһуйбуттуу кэҕэрдэн кэбиһии. Ыҥырар ыл.

туохт.
1. Остуоруйата кэпсээ. ☉ Сказывать сказку
«Эбээ, остуоруйалаа», — Надя, Дора, Еля, Настя чаҕаараллар. М. Попов
Остуоруйалаабат буоллаххына ончу да утуйуохпут суоҕа. П. Тобуруокап
Оҕолоор, доҕоттоор, Оргууйуҥ, тохтооҥ! Олоруҥ тулалыы, Остуоруйалыым. Баал Хабырыыс
2. кэпс. Буолары-буолбаты кэпсээ, дойҕохтоо. ☉ Болтать, нести чушь
Охонооһойоп оҕонньор (холуочук эбитэ дуу) былыргы талкыттан, тиргэттэн, саха хотууруттан ыла остуоруйалаан таҕыста. П. Ойуунускай
[Сибиэтэ:] Чэ, тугу да остуоруйалаа, онон-манан муннара сатаама. С. Ефремов
Миэхэ остуоруйалаама. И. Гоголев

халаанньа хаамп — туох да сыала-соруга суох төттөрү-таары хаамп, мээнэ сырыт. ☉ Ходить взад и вперёд бесцельно, без большой надобности, бродить без дела, шататься (туда-сюда)
Лев илиилэрин бүрүүкэтин сиэбигэр уктуталаан баран, халаанньа хаама сылдьыбыта. Р. Баҕатаайыскай
Кини бэрт холкутук сис туттан халаанньа хаама сылдьан бу курдук дойҕохтуур. В. Ойуурускай
Сонун ойоҕос сиэптэригэр илиилэрин уктан баран, бэрт дуоһуйуулаахтык туттан халаанньа хаама сылдьан афишаны көрө биэрдэ. «ХС»