м. бот. долохоно.

сущ
(мн. ч. нет)
долохоно

аат., түөлбэ. Долохоно биир көрүҥэ (отоно ыыс араҕас өҥнөөх). ☉ Боярышник даурский (разновидность боярышника, отличающаяся ярко-жёлтыми ягодами). Биһиэхэ ньалыкта үүнэр
□ Долохоно, ньалыкта (майааһынньык) — түөрт миэтэрэҕэ тиийэ үрдүктээх …… талахтыҥы сэппэрээк. МАА ССЭҮү
эвенк. дяликта

аат., түөлбэ. Долохоно. ☉ Боярышник
Оттон дөлүһүөн уга уонна байаарка сэбирдэхтэрэ билигин саһаран тураллар, сир тоҥуутун саҕана кып-кыһыл өҥнөнүөхтэрэ. Н. Якутскай

долохоно диэн курдук
Ахтыллар буолара …… чагда маарын саҕалата көҕөрөн олорор өлгөм сугуна, киис тиҥилэҕэ, майааһынньыга, отонун эгэлгэтэ. Сэмээр Баһылай
русск. боярышник

даҕ. Саһылга майгынныыр соҕус быһыылаах, өҥнөөх. ☉ Слегка напоминающий лисицу (по внешнему виду или по цвету)
Бу ынаҕым аата Саһылыкаан, кини ньирэй эрдэҕиттэн албын, дьүһүнэ да саһыллыҥы. М. Доҕордуурап
[Долохоно] астара — саһыллыҥы кыһыл өҥнөөх, кытаанах уҥуохтардаах отоннор. МАА ССКОЭҮү

даҕ. Талахха маарынныыр. ☉ Похожий на иву; тальниковый
Даппарай төгүрүк маҥан сирэйэ, талахтыҥы имигэс таһаата, чэпчэкитик сэгэлдьийэн хаамара кинини ордук тупсарара. Ойуку
Долохоно …… кытархай хахтаах, бүргэс курдук улахан иннэлэрдээх, талахтыҥы сэппэрээк. МАА ССКОЭҮү

1. тоноо диэнтэн атын. туһ. [Бүтэй] Алын кылыыта сиҥнибит, Тоһоҕото тономмут. Күннүк Уурастыырап
   Долохоно отоно Туран эрэ тононно. И. Федосеев
2. көсп. Көҕүрээ, уруккугуттан ахсааҥҥынан аччаа, аҕыйаа. ☉ Уменьшаться в количестве, убавляться
   Тононон сыл ахсын тэйэллэр Баардааххар батыспыт «атастар». Р. Баҕатаайыскай
3. көсп., кэпс. Суох буол, өл. ☉ Погибать, умирать
   Оҕонньоттор аҕыйахтыы сыл быысаһан утуу-субуу тононон хаалбыттара. Н. Лугинов
   Аҕаҥ уҥуоҕун булуоххун наада. Кырдьаҕастар сотору тононон бараныахтара. В. Яковлев

туохт.
1. Хатыылаах буолан көһүн. ☉ Быть, казаться колючим, злобным. Тыыннаах сибэккилэр Клим хараҕар хатыыланан көһүннүлэр: «Бу ким кэлэн албыдыйдаҕай?» «ХС»
2. көсп. Кимиэхэ эмэ сөбүлээбэтэхтии, ахсарбатахтыы, хаҕыстык сыһыаннас. ☉ Относиться к кому-л. недружелюбно, злобно
Үлэһит-хамначчыт дьоҥҥо тимир курдук кытаатара, долохоно курдук хатыыланара. Н. Якутскай
Айах атан ордук-хоһу саҥарбытын истибит суох да, көрөрө-истэрэ хатыыламмыт, биилэммит. Софр. Данилов
Тоҕо эмискэ биһиги …… Хардарыта эйэҕэс сыһыаммыт Хаҕыс хатыыланна?! А. Старостин
♦ Таала хатыыланар — таала кырыыланар диэн курдук (көр кырыылан)
Туоххун быһа үктэтэн, Миэхэ таалыҥ хатыыланна? Баал Хабырыыс
Уолчааныгар кыратык таала хатыыланан олорор. Тылыгар киирбэккэ, уола кинини кыыһырта. Агидель к. Хараҕа (харахтыын) хатыыланна — буруйдуурдуу, кырыктаахтык көрдө. ☉ соотв. глаза налились злобой
«Биһиги уоруйахтар буоларбытын ким эһиэхэ сипсийдэ?» — Сыа Тиҥилэх [киһи аата] хараҕа хатыылана түстэ. Ф. Постников
[Иһэ-таһа биллибэт киһи] Харахтыын хатыыланар, Хааһа кыһыл кытыыланар, Муҥар муннулуун тумустанар, Уостуун уһуктанар. С. Тимофеев

сыһ.
1. Кими, тугу эмэ төгүрүйэ, эргийэ, иилии. ☉ Вокруг кого-чего-л., кругом, по кругу, в круг
Оһоҕу төгүрүччү хара ыаҕайалар ыйанан тураллар (тааб.: ооҕуй оҕус уонна ситим). Долохонону төгүрүччү субурҕанан олортоххо бэйэтэ тыыннаах күрүө буолуон сөп. ДьБ
Отчуттар хотуурдарын ууран баран, бары уоту төгүрүччү олороллор. «ХС»
2. Тула өттүнэн, эргиччи. ☉ Со всех сторон
Биһиги төгүрүччү таас хайа күрүөлээбит аппа сиргэ олорбут эбиппит. А. Софронов
Бандьыыттар сир аннынан сылдьар гына төгүрүччү хаһыылаах, ытыалыылларыгар анал чуолҕаннардаах үһүлэр. Н. Якутскай
[Собону] төгүрүччү тууһунан сотон баран төбөтүн аллара гына устатынан үтэһэҕэ үөлүллэр. Дьиэ к.
3. көсп. Бары өттүттэн көрдөххө, тула өттүнэн, барытыгар. ☉ Во всех отношениях, со всех точек зрения, во всём
Кини оҕо буолбатах, төгүрүччү сыаналаан баран ону-маны оҥорор. П. Ойуунускай
Ньукуу атыыһыт суох буолбута төгүрүччү туһалаах. И. Гоголев
Өрөбөлүүссүйэ иннинээҕи учуутал төгүрүччү бобууга, ыар олоххо олорбута. АНХ СС
◊ Төгүрүччү көр — 1) тулаҕын эргиччи көр. ☉ Смотреть вокруг, осматриваться
Ананий төбүрүөн ортотугар туран дьону төгүрүччү көрдө. М. Доҕордуурап; 2) төгүрүйэн хаалбыт, төптөгүрүк харахтаргынан көр (үксүгэр ыксаан, соһуйан, куттанан). ☉ Смотреть круглыми, округлившимися глазами (обычно растерявшись, удивившись, испугавшись)
Кыыс оҕо үөрэн төгүрүччү Көрбүтүнүү, мичилийэ, Үчүгэйкээн сырдык көлүччэ Күлэ сытар, килбэчийэ. И. Эртюков