туохт. Аҕыйаан баранан бүтэн ис. ☉ Кончаться, иссякать, доходить до предела
Ырыатын тыла муҥуу илигинэ. ПЭК СЯЯ
ср. тув. муҕа ‘утомляться, быть бессильным’, кирг. муҥай ‘печалиться, тосковать, горевать’, ног. мунъай ‘печалиться, уставать’

1) биться, ударяться обо что-л.; маска охсулун= удариться о дерево; 2) быть битым, ударенным; быһа охсулун= быть перерубленным; хайа охсулун= быть расколотым; 3) достигать чего-л., доходить до чего-л.; сиринэн охсулун= доходить до земли (об одежде); 4) выкашиваться, скашиваться, быть скошенным; охсуллубут от скошенная трава; 5) коваться, быть выкованным; үчүгэйдик охсуллубут быһах нож хорошей ковки; 6) перен. заходить, заезжать куда-л., посещать кого-что-л. (от случая к случаю, мимоходом, на короткое время); биһиэхэ охсуллан аас заходи к нам как-нибудь.

1) спешить, торопиться; үлэҕэ ыксаа = спешить на работу; ыт ыксаан-ыксаан икки хараҕа суох оҕону төрөтөр посл. собака второпях слепых щенят родит (соотв. поспешишь—людей насмешишь); 2) доходить до крайней степени какого-л. состояния; дэлби тоҥон ыксаатым я страшно замёрз; куттанан ыксаата он до смерти перепугался.

1) падать, упасть, валиться; мас охтубут дерево упало; иҥнэн оҕут = упасть, зацепившись за что-л., наткнувшись на что-л.; споткнуться и упасть; 2) пропадать, гибнуть, погибать; ойуурдаах куобах охтубат погов. заяц в лесу не пропадёт; 3) свалиться (в результате тяжёлой болезни); 4) доходить до крайнего истощения; дохнуть, околевать (о животных); охтубут таба крайне истощённый олень; охтон өлбүт сүөһү дохлая скотина.

туохт. Төһө-хачча буол, төһөҕө-хаччаҕа тиий. ☉ Доходить до какого-л. счёта, быть выполненным, исполненным до какого-л. уровня, в какой-л. мере, степени
[Оҕонньор] харытыгар чыҥ-чаҥ охсон лыҥкынатар чаһылаах да буоллар, күн төһөлөөбүтүн судургутук билэр былыргы үгэһэ тардан, таабырыҥҥа этиллэр көмүс кытах диэки ньолох гынар. П. Аввакумов
«Сааһыҥ төһөлөөтө, кырдьаҕаас?» — диэн ыйыттым мин. И. Данилов
Кэнникинэн сотору-сотору: «Төһөлөөтүбүт?» диэн ыйытар буолбутум. «Чугаһаатыбыт, кытаат!» — диэн хардараллара. Сэмээр Баһылай

1) входить, заходить; въезжать, заезжать; проникать куда-л.; дьиэҕэ киир = войти в дом; куоракка киир = въехать в город; көтөн киир = влететь; сүүрэн киир = вбежать; ойон киир = вскочить куда-л.; илиибэр мас киирдэ в руку мне попала заноза, я занозил руку; таас истиэнэҕэ тоһоҕо киирбэт в каменную стену гвоздь не входит; тобулу киир = воткнуться; дьөлө киир = вонзиться; быһа киир = врезаться; быа илиибин быһа киирдэ ремень врезался мне в руку; 2) вмещаться, умещаться, размещаться; манна сүүс ынах киирэр здесь размещается сто коров; уон литр киирэр иһитэ сосуд, вмещающий десять литров; 3) вступать; поступать; включаться; үлэҕэ киир = поступить на работу; союзка киир = вступить в союз; куоталаһыыга киир = включиться в соревнование; 4) приступать, начинать; окко киир = начать сенокос; ыһыыга киир = приступить к севу; 5) доходить до какого-л. состояния, положения; кыһалҕаҕа киир = впасть в нужду; албыҥҥа киир = попасться на удочку, быть обманутым # балаҕаҥҥа киирэр ый уст. сентябрь; күн киирэр солнце заходит; тахсан киир = сходить в туалет, в уборную.

1) добираться до кого-чего-л.; достигать кого-чего-л.; куоракка тиий = добраться до города; 2) прям., перен. доходить, доставать; хватать, быть достаточным; уу тобукпар тиийэр вода доходит мне до колен; бу ураҕас тиийиэ дуо ? этого шеста хватит?; кыайан бааллыбат , быата тиийбэт не завязывается — верёвки не хватает; төһө күүскүт тиийэринэн үлэлээҥ работайте, сколько хватит сил ; үс солкуобай тиийбэт не хватает трёх рублей; киһи хараҕын уота тиийбэт за пределами видимости; хамнаһа бэйэтигэр тиийэр зарплаты ему хватает; өйүөбүт икки күҥҥэ тиийииһи провизии у нас хватит на два дня; муҥур уһукка тиий = дойти до крайней степени чего-л.; муҥур уһуктарыгар тиийэн төнүннүлэр отчаявшись, они повернули обратно; турдарбын халлааҥҥа тиийиэм этэ загадка если бы встал, достал бы до нёба (суол дорога); 3) перен. доживать; сүүһүгэр тиийбитэ он дожил до ста лет; онуоха тиийбэтэрбин не дожить (букв. не дойти) бы мне до этого; 4) в сочет. с ф. на =рга основного гл. выступает в роли вспомогательного гл. и означает вынужденность совершаемого действия: төннөргө тиийииһи- бин мне придётся возвратиться; маны ыларга тиийэҕин тебе придётся взять это; 5) в отриц. ф. в нек-рых оборотах переводится как хуже, слабее; киниэхэ тиийбэк-кин дуо ? разве ты хуже его? # оннукка тиийбэтэрбин как бы со мной такого не случилось; ыйыгар тиийбит дьахтар женщина на последнем месяце беременности (букв. достигшая последнего месяца).

I
туохт.
1. Киэҥ сири сабардаан, тэнийэ сыт; уһаан, салҕанан бара тур. ☉ Простираться, раскинуться; тянуться, уходить вдаль
Тоҕой Сэлэ сыһыыта харах ылбатынан, көстөөх сиринэн тайаан сытар. Л. Попов
Мин нэһилиэгим сүүрбэттэн тахса көһүнэн тайаан олорор киэҥ нэһилиэк этэ. И. Никифоров
Киэҥ туундара кубарыйа тэнийэр урсуна ырыых-ыраах тайыыр. А. Сыромятникова
2. Киэҥ сиринэн, ырааҕынан тэлэһийэ сырыт. ☉ Ездить, ходить, покрывая большие расстояния; доходить до отдалённых мест. Тоҕус уоммун тоҥхоччу туоламмын, Тайҕаны баһынан тайаан сылдьаммын Истибитим, көрбүтүм бэрт элбэх. Суорун Омоллоон
Тоҕо, киһи оҕото эрээри, …… киэҥ халлаан кэтит өрөһөтүттэн кэдэрги тайаан кэллиҥ? Эрилик Эристиин
[Артыыстар] оннооҕор Бодойбонон тайыыр сурахтаахтара. ДФС КК
3. көсп. Киэҥ эйгэни хабан күүскэ дьай, күүстээх киэҥ сабыдыаллаах буол. ☉ Покрывая обширное расстояние, иметь сильное влияние на население (напр., о радиовещании)
Быыпсай илиитэ-атаҕа ырааҕынан тайаан сытарын Кыыс Хотун дьэ билэн эрэр. А. Сыромятникова
Араадьыйа улахан күүстээх, хаһыаттааҕар төһө эмэ ордук киэҥник тайыыр. ДФС КК
Майгы-сигили нуормалаһа тайыыр сирдэрэ аһара киэҥ. ДИМ
II
туохт. Тирэн, тайан. ☉ Опираться обо что-л. Илиигин остуолга тайаама! ПЭК СЯЯ
Сахам сирэ — Россия уһуга: Илин-хоту эҥээринэн тайаата. Л. Попов
Дьиэлэр турбаларыттан тахсар маҥан халлааҥҥа буруолар тайаан, остуолба курдук хороспуттара. «ХС»
◊ Иһинэн тайыыр муннук геом. — эргимтэ иһигэр оҥоһуллубут муннук. ☉ Вписанный угол
Иһинэн тайыыр муннук тирэнэр дугатын аҥаарынан кэмнэнэр. КАП Г
ср. др.-тюрк. тайа ‘прислонять, ставить опору’

туохт.
1. Баран, сыҕарыйан, тарҕанан ханна, туохха эмэ кэл. ☉ Идя, двигаясь в каком-л. направлении, достигнуть чего-л., дойти
Кинилэр тыа саҕатыгар тиийбиттэр. Суорун Омоллоон
[Суор] ханна эрэ ыраах тиийэн түстэ быһыылаах. Амма Аччыгыйа
Ырыам миэнэ ыраах тиийдин. Күннүк Уурастыырап
Салгыны сатарыйан сөмөлүөт мотуорун тыаһа бу тиийэн кэлбитэ. Н. Якутскай
Холбуйатыгар уот тиийэн хаппаҕын сиэн буруолата сытар. Т. Сметанин
△ Туһааннааҕын бул (кимиэхэ, туохха эмэ туһаайан саҥарбытыҥ, эппитиҥ). ☉ Доходить до адресата (о благопожелании, проклятии)
Мин алгыһым эйиэхэ тиийдин! Н. Лугинов
«Эн эрэйдээх кырыыһыҥ син-биир тиийиэ суоҕа», — диэтэ кини. М. Доҕордуурап
Никандрга ити тыл тиийдэ быһыылаах, саҥата суох хараҥаҕа мэлис гынан хаалла. А. Кривошапкин (тылб.). / / Өйгөр оҥорон көрөн эбэтэр түһээн ханна эрэ баар буолан хаал. ☉ Оказаться, очутиться где-л. (в мыслях, во сне)
Им-дьим ортотугар Микиитэ …… кинигэтин ааҕан, атын дойдуларга-дьоннорго тиийэн олорор. Амма Аччыгыйа
Ааҕааччыам, тиийиэх биһиги Муустаах муора биэрэгэр, Кыайыы иһин силлиэлиин Бар дьон тустар сиригэр. С. Данилов
Мин Москваны киинэҕэ көрдөхпүнэ, түүнүгэр түһээн онно тиийбит буолабын. М. Доҕордуурап
2. Хайа эмэ кэмҥэ, туох эмэ түгэҥҥэ диэри тыыннаах буол, баар буол. ☉ Проживать, доживать до какого-л. срока, времени, события
Сайыҥҥа эрэ тиийдэрбит, оҕобут айаҕын үлэлээн дуу, бултаан балыгынан дуу төлүө этибит. Н. Якутскай
Оҕом онтон ыла турбакка көҕүс ыарыы буолан, муҥ бөҕөнү көрөн, үһүс сылыгар тиийэн өлбүтэ. Эрилик Эристиин
Дьиҥэ бачча сааспар тиийиэм, олоҕу олоруом, ону-маны көрүөм диэн санаабат этим. В. Протодьяконов
3. Ханнык эмэ кэриҥи сит, ханнык эмэ кэриҥҥэ тэҥнэһэр буол. ☉ Достигать какого-л. определённого предела, доходить до какого-л. уровня
Уонча сааспар тиийиибэр ийэм өлөн хаалбыта. Эрилик Эристиин
Батальоҥҥа тиийэр ахсааннаах бартыһааннар этэрээттэрэ аармыйа ыстаабыгар соһуччу саба түһүүнү оҥордулар. Т. Сметанин
Бэрбээкэйдэригэр тиийэр хара дьууппалаах, кылгас сонноох дьахталлар. Н. Габышев. / / Туох эмэ түмүктээх буол, тугунан эмэ түмүктэнэр буол. ☉ Достигать какого-л. результата, иметь что-л. в результате
[Пётр Белолюбскай:] Оок-сии! Ол мин балтым эрэйдээх туох буруйдааҕар, туох аньыытыгар бу айылаах саакка-суукка тиийдэҕэй? П. Ойуунускай
Этиһиигэ тиийдилэр, Иҥин-дьүһүн дэһистилэр, Илгитиһэн кэбистилэр. П. Тобуруокап
Күрээн, суол оймооҥҥут, Күлүүс хаайыытыгар тиийиэххит. С. Васильев. / / Кимиэхэ эмэ тэҥнэс, тэҥнээх буол (үксүн буолб. ф-ҕа тутлар). ☉ Равняться на кого-л., сравниваться с кем-л. (обычно употр. в отриц. ф)
Эйиэхэ тиийэр кийиит биһиги аймахха суох. Далан
«Бу уол ийэтигэр тиийиэ дуо», — диэн таарыйа миигин хомуруйан ылаллара. И. Гоголев
[Дьахталлар] бары туох эрэ итэҕэстээх, Оксанаҕа дьүһүннүүн, быһыылыын-тутуулуун тиийбэккэ дылы этилэр. Суорун Омоллоон
4. Туох эмэ нааданы, көрдөбүлү ситэри толуйар ахсааннаах, кээмэйдээх, кыахтаах буол. ☉ Быть достаточным, иметься в необходимой мере, в нужном количестве
«Быйыл оппут да тиийээ ини», — диэтэ Доромоон, дэлэгэй киһи быһыытынан үөрэ-көтө. Күндэ
Үрэх суолугар киирэн баран, Микиитэ ой дуораана тарҕанарын кэрэхсээн, күүһэ тиийэринэн улаханнык ыллыы истэ. Амма Аччыгыйа
[Петя:] Саха өрөспүүбүлүкэтэ сүөһүнэн олорор ааттаахпыт, ол да буоллар арыыбыт, эппит тиийбэт. С. Ефремов
5. Тугу эмэ хайаан да оҥорорго күһэлин. ☉ Быть вынужденным сделать, совершить что-л. «Чэ, сатыы барарбытыгар тиийэбит», — диэбитэ кини. Суорун Омоллоон
Тойон суоһуттан-суодалыттан төһө да толлубутун иһин, Бурхалей аккаастанарга тиийдэ. Эрилик Эристиин
Сергей мух-мах барбыта, ол эрээри кэпсииригэр тиийбитэ. В. Гаврильева
6. кэпс. Өйгөр киирдин, өйдөө. ☉ Проникать в сознание, вызывать отклик, доходить
— Киһи сотору өссө атын планеталарга көтүөҕэ. — Һы, ол эйиэхэ субу тиийдэ дуо? Өр айаннаабыт доҕор. Н. Лугинов
Кэмэндээн ити этиитэ Сидор Бакланов өйүгэр тиийдэ быһыылаах. Н. Якутскай
♦ Аҥаар да атаҕар тиийбэт көр аҥаар
Ананий аҥаар да атаҕар тиийбэт эрээри, Ананийдаан сииллэр. М. Доҕордуурап
Илиитэ тиийбэт көр илии. Биһиги сорох биллэр-көстөр прозаиктарбыт уонна поэттарбыт суруйууларыгар тылбаасчыттар илиилэрэ букатын да тиийбэт. «ХС»
Мин илиим тиийбэтэ суох курдук саныырым да. «ХС»
Илиитэ тиийдэ көр илии. Илиитэ тиийдэ да уол иирбит курдук буолла. Амма Аччыгыйа
Эмиэ илиитэ сурукка тиийдэ. Н. Габышев
Хомунардыы тэринэн, сэбин-сэбиргэлин сыҕарыталаата, өтүйэлээх балтатыгар кытта илиитэ тиийдэ. «ХС»
Муннуҥ тыаһа муораҕа тиий көр мурун. Сылайбыт дьон утуйан хайыы-үйэ муннуларын тыаһа муораҕа тиийдэ. И. Никифоров
Өлөксөөстөөх утуйан муннуларын тыаһа муораҕа тиийдэ. Г. Нынныров
Муҥур уһукка тиий (киир) көр муҥур. Муҥу-сору көрөммүт, Муҥур уһугар тиийэммит …… Иэскэкүүскэ киирэрбит, Иҥиир тараһа буоларбыт. С. Васильев
Муҥур уһукка тиийэн, эдьиийэ эрдэ төрөөбүт уонна хойут төрүүр уулаах ынахтары солбуһуннара сылдьан көлүйэргэ дьаһал биэрбитэ. Н. Босиков. Санаата тиий- бэт — санаатыгар да кыайбат, сиппэтхоппот. ☉ Даже в мыслях не мочь достигнуть чего-л.
Бу хаһан бар дьоҥҥо дьоллоох олох күнэ тахсыах бэйэтэй? Санаатахпына санаам тиийбэт, өйдөөтөхпүнэ өйүм хоппот. Суорун Омоллоон
Бу күөл хомуһа, лаҥхата кус оҕотугар кириэппэс тэҥнээҕэ, хайа да бэйэлээх сааһыт санаата тиийбэтэ, оннооҕор сиэмэх көтөр кынаттаах бииһэ сатаан бултаспаттар. С. Никифоров
Санаата тиийэр көр санаа II. [Хаалдьыт:] «Уруккуттан санаам тиийэрэ гынан баран, оҕолоро сириксэнэ бэрт дииллэриттэн чаҕыйан олорбутум», — диэхтиир. А. Софронов
Тиийбэт тирии, тарпат тараһа буол көр тарт. Былыргы олоххо элбэх оҕолоох саха киһитэ быстар дьадаҥы, тиийбэт тирии, тарпат тараһа буолан …… олороохтуура. В. Протодьяконов
Дьоннор ити курдук артыалга киирэн байантайан эрэллэр, оттон кинилэр буоллахтарына сыл аайы тиийбэт тирии, тарпат тараһа буола олороллор. АДП КБ. Тиис-тыҥырах тиийэринэн — төһө кыалларынан, кыах баарынан. ☉ Насколько хватит сил. Быйыл соҕотоҕун оттоон, тиис-тыҥырах тиийэринэн муҥнанна. Тоҥор-ириэнэҕэр тиий — тугу эмэ тиһэҕэр тиийэ быһаар. ☉ Доводить что-л. до логического конца
Киргиэлэй холкута эбитэ буоллар тоҥоририэнэҕэр тиийэн баран уурайыах киһи, холкуос мунньаҕын тэрийээри иһэр буолан, ааһарга тиэтэйдэ. Д. Таас
ср. др.-тюрк. тег ‘доходить до чего-л., достигать чего-л., прийти к чему-л.’, алт. тий ‘касаться, трогать, попадать’

туохт.
1. Иннигэр баран иһэр кимиэхэ-туохха эмэ тиий, кинини кытта тэҥнэс. ☉ Догонять, настигать
Биһиги тэлиэгэлээх аргыспыт дьэ ситэн тиийэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Ситиччэ түргэнник барбытын үрдүнэн бөрө ситиэхчэ буолла. Т. Сметанин
Мин даҕаны Элик кыылы Эккирэтэн ситэр Элэс быһый этим. И. Чаҕылҕан
2. Муҥутаан көҕөр, тылын (от-мас, үүнээйи) эбэтэр сөп буола бус (үүнээйи аһа). ☉ Доходить до полного расцвета (о растениях); созревать, поспевать (напр., о ягодах)
Тыа мутукчата ситэн, хойдон, айылҕа күөх унаарынан киэркэйбит. Амма Аччыгыйа
Сир аһа ситиэ, оо, оччоҕо кинилэр төһө эрэ күннүүллэр! И. Федосеев
Сорох учаастактарга [сэлиэһинэйи] саҥардыыҥҥыта ыспыппыт, атыттарга ситэн бүтэн эрэллэр. Г. Угаров
Горуох түргэнник ситэр суортарын булуохха наада. П. Егоров
△ Толору сайын. ☉ Достигнуть полной зрелости, созревать
Толкуйдаан истэҕин аайы ити санаата улам ситэн, кытаатан истэ. Н. Лугинов
Мин тапталым — сиппит таптал. И. Гоголев
Өйө-санаата ситтэ, күүһэ-уоҕа модьураата. И. Бочкарёв
Былыргы түүрдэр тылларыгар туохтуур саҥа чааһын быһыытынан сайдан, ситэн эрэрэ көстөр. АНК БТТ
3. Туохха эмэ санаммыккын, туруммуккун эккирэтиһэн туран оҥор. ☉ Добиваться, достигать чего-л. целенаправленно
Кини, арай, бииргэ санаатын сиппэккэ өлбүтэ. Амма Аччыгыйа
Сыалгын сиппит буоллаххына сылааҥ кытта минньигэс. Д. Апросимов
Бу төһө эмэ наадаланан кэлбит киһи тугу да сиппэтигэр тиийдэ. Н. Заболоцкай
Соруктарын ситэ иликтэринэ арахсыбат дьоннор буолаллар. И. Данилов
4. Төһө эрэ сааска тиий, төһө эрэ сааскын толору туол. ☉ Достичь какого-л. возраста, быть в каком-л. возрасте
Сыгынньах киһилэрэ сааһын саҥа ситэн эрэр оҕочоос эбит. Саха фольк. Сэттэ уоммун Ситиэхпэр дылы Одурууннаах олоххо оҕустаран, …… Бар дьоммуттан матан, баранаак буола сылдьыбытым. А. Софронов
«Мин ойох ылар сааһым буолла, эн эргэ барар сааскын сиппиккин, онон эн биһикки холбоһуох», — диэтэ Байбал дьоһуннанан олорон. Күндэ
Уолчаан биллэрдик улаатта Уончатын ситтэҕэ буолуо. Н. Заболоцкай
5. Толору буол, туол. ☉ Быть полным, завершённым
Бу сэһэннэр хомуллуулара ситэн турар диэххэ сатаммат, ордук хотугу хоһуун эпоһа. Саха фольк. Халандаар бэрээдэктэнэр, бит-билгэ ситэр. Амма Аччыгыйа. Бүгүн хадьымал көтөҕүүтэ бүтүөхтээх — Эһиилги ыһыы тэрээһинэ ситиэхтээхэ А. Абаҕыыныскай
6. -ан сыһыат туохтуур форматыгар «муҥурун бул, муҥурун була оҥор, толор». ☉ В форме деепричастия на -ан имеет значение «достичь какого-л. предела в чём-л., дойти до конца, делать до конца, до завершения чего-л.»
Этэрин дьаабытын Икки атахтаах Ситэн истибэтэх. Өксөкүлээх Өлөксөй
Таптал ис кистэлин Барыы эппэттэр. Тыл силик киистэтин Ситэн тиспэттэр. Күннүк Уурастыырап
Хайалар, хонуулар ойууларын хас кыраасканан ситэн сотуомуй? С. Васильев
♦ Ааҕан сиппэккин — ахсаана биллибэт элбэх. ☉ Бесчисленный, не поддающийся исчислению
Скульптордар төһөлөөх үгүс табаны кыһан-чочуйан оҥорбуттарын ааҕан сиппэккин. Софр. Данилов
Кавказ хайаларын холлорооннорун ааҕан сиппэккин. В. Гаврильева
Кини [эдэр дьахтар] ыарыытын билиҥҥэттэн ааҕан сиппэт. Эгэ, кырыйдаҕына хайдах буолуой. В. Протодьяконов
Силигэ сиппит көр силик. Уруу силигэ ситэн, Утуйуу буолла. С. Зверев
Дьыала силигэ сиппитин эрэ кэннэ, икки бэрт утарыта көрсө түстүлэр. А. Сыромятникова
Дьэ бу силикпит ситэн аны художественнай салайааччыланныбыт. «ХС». Ситэн сиэ кэпс. — эккирэтиһэн, сойуолаһан туран ситэри кэһэт, дьакый. ☉ Доконать, погубить
Чэ, бэйи, ытаат да буут бэриллиэ, ситэн сиэтиннэр. Е. Неймохов
Сэт-сэлээн сиппит көр сэт-сэлээн. Э, дьэ, сэт-сэлээн ситтэҕэ буоллун, охсуһууөлүү бөҕө үлтүрүйдэҕэ буоллун, хааннаах хара дьай халбарыйдаҕа буоллун! Ньургун Боотур
Билигин кэлэн Сэбиэскэй былааска сэмэҕэ тиксэр сэтимсэлээним сиппит үһү дии? А. Софронов
◊ Ситэ барбыт — ситэн эрэр, ситэр сааһыгар барбыт. ☉ Достигающий зрелого возраста
Таһырдьаттан Хара Наһаар киирэр, сарыы таҥастаах, ситэ барбыт киһи. Күндэ
Татьяна Гаврильевна остуолга олордоҕуна олус сылайбыт, илистибит ситэ барбыт дьахтар көрүҥнээҕэ. Э. Соколов
[Маруся Ордонская] уон аҕыс сааһын туолан, ситэ барбыт кыыс этэ. Эрилик Эристиин. Ситэ баттаа (кэп) — кими-тугу эмэ эккирэтэргин өр гыммакка ситэн ыл. ☉ Быстро настичь преследуемого
Өр буолбата, эһэм субу ситэ баттаан ылла. Н. Заболоцкай
Мохсоҕоло ыйылыы түһээт кэнниттэн эккирэппитэ, ситэ баттаан ылан, илиитигэр түспүтэ. В. Гаврильева
Маппыр дьахтары ситэ кэбэн ылбыт уонна хаарга охторон түһэрбит. Л. Попов
Кэрэмэс [кыылы] ситэ кэбэн ылан, сиһиттэн туора хабан ылла. «ХС»
ср. тув. чэт ‘достигай, догони’, др.- тюрк., ‘доходить, настигать, достигать’