Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьаабал

бран. дьявол || дьявольский; оо, дьэ дьаабал оҕото! ну и дьяволёнок!; дьаабал тымныыта! дьявольский холод!

Якутский → Якутский

дьаабал

аат.
1. үөхс. Абааһы, баҕайы, күтүр өстөөх. ☉ Дьявол, сатана, чудовище
[Дьаарбаҥ тэппит Дьарааһын] Дьаабалыҥ баара - Дьаабытын дьаабы, - Дьаарай сымыйаччы. Р. Баҕатаайыскай
«Бу дьаабал, сирэйэхараҕа кубарыйа сытыйан, ыабыт үүтүн барытын тоҕон кэбистэ эбээт», - диэн чаҥкынаата Туорах ойоҕо. Күндэ
Миигин кырбыырга сананыма диибин, дьаабал! М. Горькай (тылб.)
2. Күлэн-оонньоон, эйэргээн эбэтэр сөҕөн-махтайан кими-тугу эмэ ааттааһын. ☉ Шутливое обращение к кому-чему-л. с выражением удивления, восхищения
Ийэ ыраахтан кэлбит убайа дьиэтигэр кэлэн олорорун көрөн оҕолоругар этэр: «Көр, бу дьаабаллары! Таайдарын саһыаран олороллор эбит дии». С. Никифоров
Чугас соҕус улахан күөл кытыытыгар аҥыр мөҥүрээн лүҥкүнэттэ. Тыаһыт бэргэһэтин уһулан иһиллээтэ: «Хор, бу дьаабалыҥ лоп курдук тоҕус төгүл мөҥүрээтэ, онон быйыл угут сайын буолаары гыннаҕа». И. Гоголев
русск. дьявол, ср. шор. чабал 'плохой'

дьаабал{ыҥ} баара

көр абааһы (абааһыҥ) баара
Дьаабал баара, бэрт булт тосхойбутун мүччү тутта. В. Яковлев
Дьаабалыҥ баара үчүгэйинэн үчүгэй бачыыҥка эрээри, аҥаара атахпын ыга тутар буолан биэрдэ. В. Ойуурускай

Еще переводы:

бу дьаабалыҥ

бу дьаабалыҥ (Якутский → Якутский)

туттул. сыһыан холб. Кыратык мөҥүттэн сөбүлээбэти биллэриини көрдөрөр. ☉ Легкое ругательство, выражающее недовольство говорящего (вот дьявол). Бу дьаабалыҥ, оннооҕор [эһэ] тууну уоран көрөр. Бу дьаабалыҥ, дьиэтин эмиэ сууйбатах эбит
□ Бу дьаабалыҥ, тайах иһин тоҕо тардан, кыратык бүөрүттэн сиэбит. И. Гоголев

хандаалан

хандаалан (Якутский → Якутский)

хандаалаа диэнтэн атын
туһ. Хандааламматах туһахтар куобахтарын суордар дьаабаллар бу түүн тоҥсуйан бүтэрдэхтэрэ. Туруҥ! Н. Борисов

тарбаннар

тарбаннар (Якутский → Якутский)

тарбан диэнтэн дьаһ
туһ. Оо, бу олордоҕуна биир эмэ үөр анды кэлэн түһэн бирдьигинээн кэбиспэт ээ. Ити аймана олорор дьаабаллары төһө эрэ тарбаннарар этэ. В. Яковлев

тумуһурдат

тумуһурдат (Якутский → Якутский)

тумуһурдаа диэн курдук
Бу дьаабалыҥ [андаатар], туһугар, син иннин тумуһурдатар харамай буолан биэрдэ. «ХС»
Нуучча кириитиктэрэ [Семён Данилов айымньытын] бэркэ тумуһурдата сатаабыттар. «ХС»

ыалыкы

ыалыкы (Якутский → Якутский)

аат., түөлбэ. Курупааскы. ☉ Куропатка белая
Сиһи дабайааппытын кытта ыалыкы дьаабал, хаар анныгар утуйа сытан, соһуйан өрө көттө. И. Бочкарёв
Кэннибитинээҕи чагдаҕа хараҥа үөһүгэр ыалыкы өмүрэн эрэрдии бэбээрэн баран уурайда. «ХС»

майаачы

майаачы (Якутский → Якутский)

аат., кэпс.
1. Элэк, х а а д ь ы. ☉ Насмешка, издёвка
Балыктаах алааһым Тыатыгар тиийбитим, Бас тыган Байбал дьаабал Баттахтаах сан ныбыттан моонньоон туран, Майаачы бөҕөбүн майаачылаан Маккыраччы ытат таҕын эриэхсит. Саха нар. ыр. II
2. Саараҥ. ☉ Сомнение, колебание
Майаачыта суох, куоластаан ходьотон кэбиһиэҕиҥ! Н. Заболоцкай
Хойутаабыккын, кураанахха сордоммуккун. Майаа чыта суох куотан биэрдэххинэ сатаныыһыы. «ХС»
русск. маета

борохулуо

борохулуо (Якутский → Якутский)

  1. даҕ., кэпс. Туохха да наадата, туһата суох курдук куһаҕан, мөкү. ☉ Ненужный; никчемный, никудышный
    «Буоссата суох Борохулуо дьыаланан Дьарыктана сылдьар Дьаабал эбиккин»,— дии-дии, Таныытын тардырҕатта Таллан буулуур кулунчук. Р. Баҕатаайыскай
    Борохулуо саа этэ: иннэтэ бөстүөнү кыайан эспэт, үс ботуруонтан иккитэ эстибэтэҕэ, үсүһэ эрэ дэлби ыстаммыта. М. Шолохов (тылб.)
  2. аат суолт. Туохха да туһата суох туох эмэ. ☉ Ненужная, никчемная вещь
    Киһи абарыах, бачча улахан маҕаһыыҥҥа наар иһити-хомуоһу, ол-бу борохулуону эрэ атыылыыр буоллахтара. «Кыым»
көстүбэт

көстүбэт (Якутский → Якутский)

аат суолт.
1. Киһиэхэ таба ылларбат, таба туттарбат, биллибэт туох эмэ. ☉ Что-л. неуловимое, непознаваемое, невидимое
Көстүбэттэр көстүөхтэрэ, күлүктэр сүтүөхтэрэ. П. Ойуунускай
Көстүбэти көрдүү сатаан, кыаллыбаты оҥоро сатаан сыра-сылба быстан хаалла. Н. Лугинов
2. харыс. т. Абааһы. ☉ Бес, чёрт
Көстүбэт соҕуруу уола күнтэн дьэ сүтэрээри гынна! Ньургун Боотур
Абааһы атаҕастаата, Көстүбэт ууһа күрүөһүлээтэ. Тоҥ Суорун
Аны көстүбэти батыһыннаран аҕалта буолуо, Уоккар сиэллээн-хайаан аста кээс эрэ. Айталын
3. көсп. Дьаабал, түөкүн, ыт (кими, тугу эмэни сэнээн, үөҕэн эбэтэр күлэн этиигэ). ☉ Дьявол, бестия, пройдоха
Хантан кэлбит көстүбэтий? Киэр буол мантан, эмэгэт! — кыччаҕар харахтаах, улахан, акыйбыт киһи бардьыгынаата. Д. Очинскай
Оннооҕор бу көстүбэт [кымырдаҕас] туох эрэ сыаллаах-соруктаах буолан хапсаҕайданан эрдэҕин. Э. Соколов
Бэйэлэрэ кыыл буолбут көстүбэттэртэн туох куһаҕан барыта тахсыа, кэтэнэ сатаарыҥ. В. Башарин

тибилий

тибилий (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Өрө баһан, харса суох хас (хол., буору), хаһан таһаар. ☉ Энергично, лихо рыть, копать, выкапывать (напр., землю)
Кыракый кыыллар, мас көтөрдөрө тиэрэ тибилийэн таһааран сиэн тобугураппыт тоҥ отоннорун тобоҕо хаарга төкүнүһэн сыталлар. Амма Аччыгыйа
Үһүө буолан күрдьэҕинэн буору хаһан тибилийэн бардылар. С. Никифоров
Лада [ыт] илин атаҕынан харса суох тарыйан, сири хаһан тибилийэн барда. М. Прилежаева (тылб.)
2. Элбэхтик кэл-бар; үлтү кэс, тэбис. ☉ Много и часто ходить, ездить взадвперёд (по одной дороге, местности); вытоптать, изъездить
Бу ыалым кууруссалара дьаабаллар оҕуруоппун үлтү тибилийэн өлөрдүлэр дии. Амма Аччыгыйа
Лампаарыкы уруккута даҕаны аттаах бөҕө аарыгырбыт, тиҥилэхтээх бөҕө тибилийбит, аатырбыт сайылык этэ. Далан
Алааһы кыйа массыына, матасыыкыл тибилийэн көпсөлөөбүт суолунан матасыыкыллаах киһи …… хорохочуйан иһэрэ көһүннэ. П. Аввакумов

үөдэн

үөдэн (Якутский → Якутский)

аат.
1. миф. Аллараа дойду, абааһы дойдута. ☉ Нижний мир, преисподняя, ад
Кырынаас дьаарын курдук ыы-дьаар сыттаах өлүү үөдэн дойдутун кирбиитин үрдүгэр турар эбит. Ньургун Боотур
Аҕыс уон сааспын Аҥаарыйа туоламмын, Үрүт уҥуоҕум өҥкөйөн, Күрэҥсийэ дьүдьэйэн, Үөдэним үүтүн өҥөйөн, Өлөр күнүм бүрүүкээн Олордоҕум үһү, оҕолоор! С. Зверев
Үөдэн айаҕа аһыллан туран оборон ыллын. ХИА КОВО
2. үөхс. Абааһы, дьаабал, дирээн (үксүгэр сэнээн этэргэ). ☉ Дьявол, чёрт, бестия
Кырдьык даҕаны, кыыһырбычча да бу үөдэни кытта охсуһаары гынным. Ньургун Боотур
Чыс кутуйах үөдэн Чобоотук чыҥыргыыр, Чычыпчааптар үөрдээн Сылдьаллар дабархайдыы. Баал Хабырыыс
[Ойуун — эдэр ойууҥҥа:] Үөдэн олус билээҕимсийэн, киһиттэн төһө эмэ ордук ойуун буолан. «Чолбон»
♦ Үөдэн салаатын (сиэтин, тыыттын) — абааһы көрөн, сөбүлээбэккэ саҥа аллайыы. ☉ Выражение недовольства, сильной досады; соотв. пропади [оно] пропадом
Үөдэн салаатын, ити сүөһүлэргин харайталаа. Н. Апросимов
[Укулаанап:] Тиэйбэт буолла дуо, сөп буоллаҕа дии. Үөдэн тыыттын кинини. В. Протодьяконов
Кэбэлий! Киэр буол мантан! Үөдэн сиэтин! Баал Хабырыыс. Үөдэн түгэҕэр — ханна эрэ олус ыраах, кыайан эргийбэт сиргэр. ☉ соотв. у чёрта на куличках
Аакка таҥнаһынным дуу? Үөдэн түгэҕэр түстүм дуу? Өксөкүлээх Өлөксөй
«Бай, үрүҥнэрбит үөдэн түгэҕэр түспүттэр буолбаат?! — диэтэ Булумдьу — Аҕыйах хонуктааҕыта тиэргэн иһэ үллэҥнэс киһи этэ». Л. Попов
Сыарҕалаах ат, аан туманы олбохтонон, ханна эрэ үөдэн түгэҕэр көтөн эрэргэ дылы. А. Фёдоров
<Үс күлэр> Ньүкэн <Үөдэн> түгэҕэ (төрдүгэр) көр ньүкэн. Үс Ньүкэн үөдэн түгэҕин дойдутун тоҕута тэпсэллэригэр тиийдилэр. Саха фольк. Чэй эрэ, түргэнник Үс Ньүкэн Үөдэн түгэҕэ дьиэҕиттэн тахса тарт! Ньургун Боотур
Илин эҥээргэ Дуолан Хара диэн Ньүкэн Үөдэн түгэҕиттэн да күөрэйбитэ, Халлаантан да түспүтэ биллибэт Туйгун боотураат баар буолла. И. Гоголев
ср. п.-монг. егүдэн ‘дверь’