көр талымастаа
Ыадалдьыспыт сириннээх Ынахтарбын салайан, Дьаарбата сылдьаммын Таламастаан аһатабын. П. Ядрихинскай
[Кубаача] Виноград уутун таламастаан, Бэлэһин нэһиилэ сайҕаммыта. С. Васильев
Мин ойуулуоҕум бастаан аптыыр дьиэбин таламастаан. В. Маяковскай (тылб.)

аат., эргэр. Таҥара дьиэтин кыра дуоһунастаах үлэһитэ, аҕабыыт көмөлөһөөччүтэ. ☉ Дьякон (низший духовный сан, помощник священника)
Убайа дьааханынан үлэлии сылдьан чаһы өрөмүөннүүрэ, мэхээнньик идэлээҕэ. Н. Якутскай
[Никифоров кинээс уола] үөрэҕин эмиэ кыайан бүтэрбэтэх. Эмиэ бэйэтин курдук урдустары, дьаахан уолаттарын, дьаарбата таһаарбыт. М. Доҕордуурап
Учууталлара аҕабыыт уола - Василий Михайлович Попов - таҥара дьиэтин дьаахана эбит. «Чолбон»

гл
1. Үҥкүрүтэр. 2. Дьаарбатар (салаасканан, массыынанан эҥин)

гл.
хатааһылатар (хатааһылат)

гл,сов
күүлэйдэттэ, дьаарбатта, хатааһылатта. Прокатил на велосипеде, на мотоцикле, на машине, на лодке

сов. кого 1. сиэтэн илт, илдьэ бар; увести детей погулять оҕолору дьаарбата илдьэ бар; 2. (украсть) ылан бар, уоран бар (сиэтэн); у него увели лошадь киниттэн атын ылан барбыттар.

I
сыһ., кэпс. Олус, аһара, таһынан. ☉ Слишком, чрезмерно
Арыт наһаа басыһан Баһааҕырсан турабыт, Арыт чиэрэс дайбаһан Туоратыһа сыһабыт. С. Данилов
Этэрин этэбин да, чиэрэс түһэн олус эриэскэйдиир эмиэ сатаммат. Н. Габышев
Көрүөхтэн сүөргү ынырык дьүһүннэммитэ, …… бэл саҥалыын, киҥниин-наардыын киһиттэн чиэрэс уларыйан, кыыл саҥатын курдук киҥинэйэр эрэ буолбута. «ХС»
II
сыһ. дьөһ.
1. Миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын тугу эмэ курдары ааһан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар (төрүт түһүгү кытта тутлар). ☉ Выражая пространственные отношения, употребляется при обозначении предмета, сквозь который совершается действие (через)
Онон кинилэр арыт сирэй көрсөн, арыт чуолҕан чиэрэс сибээстэһэллэрэ. П. Филиппов
Истиэнэ чиэрэс киһи ынчыктыыра иһиллэр. ПЭК СЯЯ
Хаптаһын кытыытыгар туруоруллубут кыра көлүөһэ чиэрэс сап тардыллар. ПАВ Ф-7
2. Миэстэ сыһыанын көрдөрөн, хайааһын тугу эмэ нөҥүө туораан оҥоһулларын бэлиэтииргэ туттуллар. ☉ Употребляется при обозначении пространства, поперёк которого совершается действие (через)
Ол кини тоҕо күрүөһүт оҕуһун атын аҕа ууһун чиэрэс ыытан дьаарбатар! А. Софронов
[Бырааттыылары] бэйэлэрэ анал [бултуур] сирдэрэ суоҕун быһыытынан нэһилиэк чиэрэс ыраах, киһитэ суох Нуотара түҥ түбэтигэр таһаарарга быһаарбыта. «ХС»
[Куобах] күрүөнү чиэрэс түһэн, кэлбит аппатын диэки төннө турда. Л. Толстой (тылб.)
3. Хайааһын туох эмэ көмөтүнэн, тугу эмэ туһанан оҥоһулларын ыйарга туттуллар. ☉ Употребляется при указании на лицо, средство, при помощи, при посредстве которого совершается действие (через)
Ону [көтөр кынаттаах суолтатын] …… топонимика чахчыларын чиэрэс тыктаран көрдөрүөҕүҥ. Багдарыын Сүлбэ
Биһигини кытта бу Надяны чиэрэс сибээстэһиэххин сөп. А. Фадеев (тылб.)
Научнай-техиньиичэскэй өрөбөлүүссүйэ тыа хаһаайыстыбатыгар, бастатан туран, тиэхиньикэнэн чиэрэс киирэр. Үлэ үө.

сов. 1. кого ыыт; отпустить детей гулять оҕолору дьаарбата ыыт; 2. кого (освободить) ыыт, босхолоо; отпустить птичку из клетки чыычааҕы клеткаттан ыыт; 3. что (ослабить) ыытан биэр, мөлтөтөн биэр, холкутат; отпустить ремень кургун холкутат; 4. что (продать) биэр; отпустить товар табаары биэр; 5. что (выдать) биэр, анаа; отпустить средства на народное образование норуот үөрэхтээһинигэр үптэ анаа; 6. что (отрастить) үүннэр; отпустить бороду бытыккын үүннэр; 7. что, разг. (сказать неожиданно) соһут, (этэн) саай; отпустить шутку элэктээн соһут; 8. что, тех. төннөр, сымнат; отпустить сталь ыстаалы төннөр (хатарыытын сымнат); 9. что, уст. (простить грех, вину) бырастыы гын, төлөрүт.