Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьар

I сущ. полезная бактерия (в против. дьай - болезнетворная бактерия)
II 1)подр. дребезжащему звуку; туох эрэ дьар гына түстэ что-то задребезжало.
2) образн. — об ощущении мелкой дрожи; этим дьар гына түстэ меня мгновенно бросило в дрожь.

Якутский → Якутский

дьар гын

I
туохт. Эмискэ соһуйууттан, куттаныыттан, ыалдьыыттан этиҥ сааһа аһылын (этиҥ-сииниҥ эмискэ тымныйан ыл). ☉ Обдать холодом от испуга, страха, боли, нервно вздрогнуть
Харытыана эрэйдээх [ыарыытыттан] этэ биирдэ дьар гынан тымныйан ылла. П. Ойуунускай
Киһи соһуйан ах баран олордо, этэ аһыллан, уллуҥаҕыттан оройугар диэри дьар гына түстэ. Н. Заболоцкай
- «Тохтоо!»- диэн, урут хаһан да истибэтэх, хардьыгынас хаһыыта иһиллэрин кытта, эт-этэ муустаах уунан саба ыспыттыы, дьар гынна, тымныйталаан ылла. А. Сыромятникова
II
тыаһы үт. туохт. Эмискэ улаханнык илигирээн тыаһыы түс, тыаһаан ыл. ☉ Резко, громко задребезжать, издать дрожащий звук
Иккис этээстэн мүччү туппут онон-манан хайдыбыт хаптаһыннара аттыгар кэлэн дьар гына түстэ.  Устурууналар эмиэ аймаммыт дорҕоону таһааран, дьар гыммыттара. М. Горькай (тылб.)

дьар курдук

даҕ.
1. Сытыы, күүстээх, эмискэ киһи муннугар саба биэрэр (сыт туһунан). ☉ Резкий, сильно ударяющий (о запахе)
Дьар курдук сытыы сыттаах испииринэн кыыһы сууйар-сотор уонна иһэрдэ сатыыр. А. Сыромятникова
Дьиэ иһигэр дьар курдук сыт биллэр. П. Аввакумов
Лилия сибэкки курдук минньигэс, сибиэһэй, дьар курдук ураты сыт кини таҥаһыттан сабыта биэрэрин өйүттэн таһаарбат буолбута. И. Тургенев (тылб.)
2. Киһи этин сааһынан киирэр чэгиэн, тымныы, сөрүүн (салгын, тыал туһунан). ☉ Свежий, обдувающий прохладой (о ветре, воздухе)
Онон [табалары кумаар сиэбэтин туһугар] туундара мэлдьи тыаллаах, дьар курдук салгыннаах буолара наада. И. Федосеев
Хотуттан салгыннаах дьар курдук тымныы киэһэ буолла. В. Яковлев
Кини биэчэргэ сылдьарын төрүт даҕаны таптааччы, дьар курдук тымныы биирикки курууска пиибэни түһэрэн кэбиһэрин. Н. Заболоцкай
3. көсп. Дөбөҥнүк киһи өйүгэр-санаатыгар тиийимтиэ, кылгас, күүрээннээх (тыл-өс, ырыа-хоһоон туһунан). ☉ Хорошо запоминающийся, краткий, ясный, чеканный (о словах, о поэзии)
Уот-хаан, кыайыы-кыайтарыы күннэригэр кылгас тыллар, саталаах кылгас дьар курдук ырыалар үөдүйэллэр. Г. Колесов

Еще переводы:

бактерия

бактерия (Русский → Якутский)

полезная б. - дьар ; болезнетворная б. - дьай (обычно говорят хара дьай )

ортопедия

ортопедия (Русский → Якутский)

ж. ортопедия (хирургия киһи токуруйбут лабааларын көннөрүүнэн уонна доҕолоҥ атахтаахтары эмтээһининэн дьар ыктанар салаата).

пробегать

пробегать (Русский → Якутский)

несов., пробежать сов. 1. что и без доп. (проследовать бегом) ааһа сүүр, сүүрэн аас; 2. ыл, аас (туох эмэ буолан); дрожь пробежала по телу этим дьар гынан ылла; 3. (о времени) элэс гынан аас, аас; 4. что, перен. разг. (бегло прочитать) барыгылдьыт, элэҥнэтэн көр; пробежать глазами две страницы икки страницаны элэҥнэтэн көрен аас.

атыҥырыы

атыҥырыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Иһигэр киллэрбэттик, тоҥуйдук; билбэт курдук. ☉ Равнодушно, очень сдержанно; отчужденно
Тыгырыана киһини хайдах эрэ кыыл курдук атыҥырыы көрдө, куһаҕаннык санаата, куттанан этэ «дьар» гынна. Болот Боотур
[Максим] балачча ырааҕы барда даҕаны, кэлбит чагдатыгар тахсыбата, бу иһирик ойууру атыҥырыы көрдө. Л. Попов
Ол да буоллар бу Масаевтарга мин тугу эрэ атыҥырыы, бэл, сүөргүлүү даҕаны көрдүм диэххэ сөп. Н. Габышев

кэдэкис гын

кэдэкис гын (Якутский → Якутский)

кэдэкий диэн соччо тут-бат ф-ттан көстө түһүү. Эмискэ кэдэйэн ыл, кэдэйэ соҕус туттан ыл. ☉ Резко выгнуть спину, прогнуться
[Микиитэ] икки илиитин өрө ууммутунан хатыҥыр сиһэ кэдэкис гынан, ууга ыстанан кэбистэ, этэ дьар гына түстэ. Амма Аччыгыйа
Ыт кэдэкис гына түстэ, таптарда. В. Протодьяконов

хобдохсуй

хобдохсуй (Якутский → Якутский)

хобдоҕур диэн курдук
Ыарыыта бэргээн испитэ. Ол аайы дьиэ-уот тэриммэтэх, кэргэнэ-оҕото суох аҥаардам киһи олоҕо хобдохсуйан испит буолуохтаах. Амма Аччыгыйа
Курааннаан, тыалыран, үрэх, тыымпы сирдэр булуустуйан, аһыҥа үөскээн хобдохсуйан барбыттара. Г. Колесов
Ураһа иһин мааҕыыҥҥы сылааһа сүтэн, дьар курдук буолан хобдохсуйда. П. Ламутскай (тылб.)

аам

аам (Якутский → Якутский)

саҥа алл.
1. Туохтан эрэ олус астыныыны, дуоһуйууну көрдөрөр. ☉ Выражает чувство большого удовлетворения, радости, довольства
Аам! Бу сыттара үчүгэйин! А. Сыромятникова
[Күкүр Уус:] Чыычааҕым сыта бу былаатыгар баар буолуо. Аам! Баар эбит! Сүрэҕим ортотунан «дьар» гына түстэ. Суорун Омоллоон
Аам! Аан дойдуга аны-аныаха диэри акаарылар бааллара абыраллаах даҕаны, аһыыр көһүннэҕэ бу! П. Тобуруокап
2. эргэр. Ойуун кутуруутугар, иччилээх тыллары этиитигэр дьааһыйан таһаарар саҥа аллайыыта (иччилэрин, абааһыларын ыҥырарын курдук өйдөнөр). ☉ Возглас шамана, сопровождающий его заклинания для привлечения внимания духов
Чаҥыргыыр ойуун — улуу ойуун, ол гынан баран, кини үтүө сүрэхтээх, онон этэр тылын истэр буолуҥ, оччоҕо эһигини баттыа суоҕа. Оо, арахарах! Аа-ам! Г. Угаров

бырылаа

бырылаа (Якутский → Якутский)

тыаһы үт. туохт.
1. Кыратык сырдьыгынаа, сырылаа (хол., буһан эрэр үтэһэлээх эт туһунан); тырылаа. ☉ Тихо шипеть (напр., о мясе при жарении на рожне)
Үтэһэлээх эт буһан бырылаан эрэр. ПЭК СЯЯ
Бука бары үлэлээбитинэн бараллар, массыына тыаһа бырылыыр. Күндэ
Өйдөөн истибитэ күөл кытыыта, күөс кыынньан эрэрин курдук, бырылыы тыаһыыр, ньамах сыта собону санатар. В. Яковлев
2. Сылаас, ичигэс буол. ☉ Становиться уютным, теплым
Дьиэ сыбаннаҕына, бырылыы түһүө. ПЭК СЯЯ
Күнүһүн үксүн дьар курдук тымныы дьиэ итийэн бырылаабыт. «ХС»
3. көсп. Олус хойдон, элбээн көһүн. ☉ Показаться в большом количестве, увеличиваться
Аҥылыйар сөрүүн турдун, Ааһыаҕа сылаабыт, Собо искэҕин курдук Сулус бырылаабыт. С. Тимофеев

мэтэгэр

мэтэгэр (Якутский → Якутский)

даҕ. Иннин диэки үтэ сыл дьар, үтэн тахсыбыт. ☉ Выступающий, выпяченный (напр., в г р у д и)
Мэтэгэр түөстээх.  Кууһуохха айылаах Ку муу лаах тарбахтаах, Мэтэгэр бэйэлээх, Т э р э г э р э м и и й д э э х , К ы н а ҕ а р б ы һ ы ылаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Сэндэҥэ бэстэр быыс тарыгар ыстанан тахсан, мэтэгэр с у он б эс к э н н и г э р с ө р үө с т э т ү һ э н Бур халей кэннин хайыһан көрбүтэ. Эрилик Эристиин
ср. монг. мэтгэр ‘имеющий длинную, приподнятую челюсть’

ыттар

ыттар (Якутский → Якутский)

ыт I диэнтэн атын
туһ. [Тобулаарап:] Эн киһи эппитин кэннэ өрө баран мөккүһэр буоллаххына, бэйэҕин ыттаран кэбиһиэм. Эрилик Эристиин
Айаҕын сиирэ-халты ыттарбыт куобах ойуурга түһэр. М. Доҕордуурап
Аһыҥас [киһи аата] Ньыыканыгар ыттарар бокуой биэрбэккэ, тутан турбут сүгэтин биитинэн эһэни чабырҕайга сырбаппыт. М. Чооруоһап
♦ Сүрэҕэр ыттарда көр сүрэх I
Сэмэнчик тоҕо эрэ Уйбааны көрөөт, сүрэҕэр ыттарда. Н. Неустроев
Тойон Киһи ити тыллартан сүрэҕэр ыттарбыта. И. Гоголев
Оҕонньор сүрэҕэр ыттаран, этэ бүтүннүү дьар гына түстэ. М. Доҕордуурап
◊ Сыал ыт (ыттар) көр ыт I. Сарсыарда туран оҕонньор уолугар ох саанан сыал ыттарар. Саха фольк.