күлгүй диэнтэн бэй
туһ. Бичиктээх таҥаһынан киэргэннилэр, Дьарҕаалаах таҥаһы таҥыннылар, Таһаалаах сону кэттилэр, Туоһахталаах дьабакаларын, Көмүс курдарын күлгүннүлэр. Саха нар. той. IV

күлтэй диэнтэн хамс
көстүү. Кыһыл дьарҕаалаах улахан оптуобус субу күлтэһийэн тиийэн кэллэ. П. Аввакумов
Тоҕус уон алта ат күүстээх улахан тыраахтарбыт күлтэһийэн иһэрин көрө биэрдим. В. Ойуурускай

көр пааралыы
Төгүрүк алааска маҥан туллуктар бааралыы саспыттар (тааб.: чааскылар). Бааралыы көлүллүбүт эттээх аттар иннилэрин диэки түһүнэн кэбистилэр. П. Филиппов
Манньыат курдук дьарҕаалаах Маанылаах матаар иһити Бааралыы ууран кэбиспиттэр. С. Зверев

байбай диэнтэн бэй., атын
туһ. Байбаллан хатыҥ! ПЭК СЯЯ
Сотору байбаллыбыт улахан, модьу акка олорон, ойуулаах-дьарҕаалаах сонноох, кэтит көмүс курдаах тойонноро Чоргул Тиэргэн көстүбүтэ. Далан
[Дьоптуруоппуй:] Аата бу мас барахсаны доҕоор, байтаһын биэҕэ дылы байбаллан. Р. Кулаковскай

аат., түөлбэ. Түү истээх, кулгаахтаах, кыһыҥҥы бэргэһэ. ☉ Зимняя шапка на меху с широкими наушниками, малахай
Малахай көп түүтүн быыһынан мин диэки эдэрдик мичээрдээтэ уонна мин төрөөбүт тылбынан: «Мин эмиэ сахабын ээ», — диэтэ. Софр. Данилов
Ийэтэ Чиэнэҕэ улахан киһи буолтун аатыгар оһуордаах-дьарҕаалаах, сиэгэн хаймыылаах күндү саҕынньаҕы, үүдэһиннээх малахайы, үрүҥ таба үтүлүгү тигитэлээн биэрдэ. И. Данилов

аат. Хаптаччы сытар чиҥ араҥа. ☉ Плотный плоский пласт чего-л.
Таас туус дьапталҕаларын үөһээ өттүнэн, сыыр хааһын аҕай аннынан туох эрэ хайаҕас чөҥөрүйэн көстөр. И. Данилов
Сиилэһи миэтэрэ кэриҥэ халыҥнаах солуоманан икки дьапталҕа гына үллүйбүттэр. «Кыым»
Бу аан дойдубут сирин үөһээ өттө араас дьапталҕалартан оҥоһуллан турар. Ол дьапталҕалар төһө аллара сыталларынан, саастара ордук өрдөөҕү буолан иһэр. БИГ ӨҮөС
◊ Дьапталҕа таас - билиитэ таастарга араҥаланар таас. ☉ Известковая или песчаная каменная порода, залегающая плитами, легко разделяющаяся на плиты, плитняк
Дьапталҕа тааһынан кыстаммыт хайаттан Дьарҕаалаах үрүйэ сыккыстыы күлүмнүүр. И. Эртюков
Дьапталҕа таас... Тутуу бэртээхэй матырыйаала. ИН ХБ
Уйбааскы таас хайа очуоһугар тахсан дьапталҕа тааһы хайа тардан, хаппахтанан олорбут. Саха ост. I

аат., эргэр. Матаарчахтан улахан, араас оһуор ойуулаах, ыраас хатыҥы чараас гына таҥастаан оҥоһуллубут былыргы кымыс кутар иһит. ☉ Большой деревянный кубок с богатым узором, изго товленный из ствола молодой берёзы, предназначенный для питья кумыса. Кустук курдук оһуордаах, Чаҕылҕан курдук дьарҕаалаах Маанылаах матаар иһити Бааралыы ууран кэбиспиттэр. С. Зверев
Матаар улахана сатала суох улахан буолар э бит, балтараа буут кымыс киирэр, симэхтээх, араас оһуор ойуулаах. Багдарыын Сүлбэ
Манна кымыс иһиттэрэ: ымыйалар, чорооннор, балхахтар, матаардар, саар ыаҕастар, сирилэр, с и м и и р д э р у о. д. а. к э к к э л э э б и ттэр. И. Данилов
ср. бур. матаар, монг. бадар, орд. батар ‘чаша’

туохт. Ыраахтан киһини ыҥыран биитэр тугу эмэ этэн хаһыытаа, үөгүлээ. ☉ Громко, протяжно кричать или звать кого-л. издали
Ылдьаана ойуур саҕатын кэрийэ сылдьан ыҥыра, ыһыытыы сатыыр. Н. Якутскай
Бай, иннигэр ыгылыйбыт куолаһынан киһи ыһыытыыр. И. Гоголев
Ыһыытаан, буойан көрөллөр да, оҕолор истибэттэр, эбии тэбиэһирэн айдааннара үксүүр. КК
◊ Үрэх (үрүйэ) ыһыытыыр баһа көр бас II
Дьарҕаалаах бөһүөлэгэ Индигир үрэх ыһыытыыр баһын диэки турара. И. Федосеев
Лааҕырдара үрэх ыһыытыыр баһыгар, саҥардыыҥҥыта аҕай хараҕын далыттан сүппүт үрдүк хайа тэллэҕэр баар. Тумарча
Үрүйэ ыһыытыыр баһынааҕы хатыҥ былаастаах талах ойуур имириир тыыннааҕы мэлдьэспиттии иһийбит. «Кыым»

аат.
1. Туох эмэ (үлэ, үөрэх о. д. а.) тохтоон ылыыта, арыттаныыта, онно буолар сынньалаҥ. ☉ Перерыв, пауза (в работе, учёбе и т. п.)
Боробуос тохтуурун кытта, баара эрэ уон биэс мүнүүтэ тохтобул иһигэр …… сырсыы, тиэтэл буола түстэ. Эрилик Эристиин
Антракт — драматургическай айымньылар тус-туспа оонньууларын икки ардыгар буолар тохтобул. Г. Васильев
Пауза боростуой, сынньабыл быһыытынан тохтобул буолбатах, айымньы уобарастарын, туох буоларын ойуулааһыҥҥа көмөлөһөр. Чычып-ч.
2. Ханнык эмэ уопсастыбаннай тырааныспар тохтоон дьону түһэрэр, ылар сирэ. ☉ Место остановки общественного транспорта для высадки, посадки пассажиров
Полковник аныгыс тохтобул диэки сатыы хааман дьулуруйа турда. Амма Аччыгыйа
Оптуобус тохтобулугар кыһыл дьарҕаалаах улахан оптуобус субу күлтэһийэн тиийэн кэллэ. П. Аввакумов
Кытыл Дьурааҕа тохтобулу олохтуохха. «Кыым»
3. Таах көдьүүһэ суох туруу, боростуой. ☉ Простой (техники, рабочих)
Салайааччы тиэхиньикэ тохтобулун таһаарыа суохтаах. ЭБТ

аат., эргэр.
1. Урут сахаларга: бэриэнньик курдук моонньугар иилинэн кэтэр ичигэс түөс таҥаһа. ☉ В старину у якутов: тёплый передник, нагрудник
Уоттаах саһыл кутуруктуун уорҕата түһүлүктээх. Саха фольк. Үлэ дьоно түһүлүк диэн, моонньунан кэтиллэр ичигэс түөс таҥаһын кэтэллэрэ. СНЕ ӨОДь. Бу дойду дьоно кэтэр мукуу бэргэһэлэрэ, түһүлүктэрэ, саҥыйахтара …… барыта таба тириититтэн уонна тыһыттан тигиллибиттэр. ЭБЭ ДьА
2. Өҥнөөх сукунаттан биитэр сарыыттан тигиллибит, араас киэргэтиилээх түөс таҥаһа. ☉ Разукрашенный женский нагрудник, сшитый из сукна или замши
Кинилэртэн [дьахталлартан] ордук баайдара үрүҥ көмүстэн, боруонсаттан уонна алтантан оҥоһуллубут киэргэллэрдээх килиэ-халаа түһүлүктээх эбит. ЭБЭ ДьА. Кыыс оҕо, дьахтар түһүлүгэ олус сиэдэрэй ойуулаах-дьарҕаалаах буолар. НБФ-МУу СОБ
Ол дьахтар аны кырынаас тириитин аттаран түһүлүк тиктэн, саал былаат оннугар моонньун сөрөнүөхтээх үһү. «Кыым»
ср. др.-тюрк., тюрк. төш ‘грудь, грудина’