лэкээрий диэнтэн холб. туһ. Кэмэ суох лэкээриһэн, Ахса суох адаарыһан Кэчигирии кэккэлээн, Бычыгырыы бааралаан Дулҕалар чуоҕустуннар. «ХС»

туохт. Бараатынан хаамп. ☉ Шагать, идти в парадном строю
Пионердар барааттаан киирдилэр. Эрилик Эристиин
Күөх муора үүнүү көҕөрөн, мөлбөйөн долгуннура оонньуоҕа, от охсор массыыналар барааттыахтара. М. Доҕордуурап
Бары биир бараанан бааралаан күөгэһэн Барабаан тыаһынан барааттаан иһэллэр [оҕолор]. П. Тулааһынап

аат. Дьахтар (кыыс) уһун ырбаахыта. ☉ Платье (женское)
Мааны таҥастарын бааралаата, киэргэл симэхтэрин кэккэлэттэ Быһыыччыт бастыҥа быспыт Былаачыйаларыттан быыбардаан ылла. Өксөкүлээх Өлөксөй
Куораттан саҥа көстүүм, былаачыйа ыллардылар. А. Федоров. Дьахтар былаачыйата, араас соно бөҕө кырыы-кырыыларынан кыстанан, ыйанан ахан тураллар. «Кыым»

көр быдараах
Быччыгыныар ойуулаах Бырадаах иһиттэри бычыгыраттыбыт, Бачыгырас ойуулаах Матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк. Сэттэ сиринэн кэрэниистээх ойуулаах Кэриэн айаҕы кэккэлэттибит, Быччыгыныар ойуулаах Бырадаах иһиттэри бычыгыраттыбыт. Нор. ырыаһ. Чороон айаҕы Чуоҕутан туругуртубут, Кэриэн айаҕы кэккэлэттибит, Бырадаах айаҕы Быыгыначчы туруордубут. Н. Степанов
ср. тюрк. бардак ‘стакан’

аат., эргэр. Кымыһы уонна да атын үрүҥ аһы кутарга аналлаах, үөһээ өттүнэн үмүрүк, аллараа өт тө лаппаҕар, хаһан оҥоһуллубут мас иһит, ымыйа. ☉ Деревянный кубок средней величины без ножек для хранения кумыса и других молочных продуктов
Баччыгыныар ойуулаах Бырадаах иһиттэри бычыгыраттыбыт, Бачыгырас ойуулаах Матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк. Көйөргө кымыһы көҕүөркөҕүөр аайы Күүгүнэччи куттулар …… Матаарчах аайы бааҕынаттылар. «ХС»

туохт. Туох эмэ иһиттэн тугу эмэ хостоон таһаар. ☉ Вытаскивать, вынимать, извлекать что-л. из чего-л.
Уурумньулаах таҥастарын ороото, Мааны таҥастарын бааралаата, Киэргэл симэхтэрин кэккэлэттэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕа дойду уорҕатын кылбатар, Аармыйа куйаҕын хаҥатар, Алдан кыһыл көмүһүн Аан бастатан оруубут. С. Васильев
ср. хак. ор ‘рыть, копать’

балхах иһит эргэр. – дьөлө хаһыллан оҥоһуллубут мас иһит. ☉ Деревянная долбленая посуда
Симиирдээх иһити сириэдиттэ, Сири иһити дэлэттэ, Матаар иһити бааралаата, Балхах иһити бачыгыратта. С. Зверев; балхах чороон аат., эргэр. – үс атахтаах намыһах кыра чороон. ☉ Небольшой низкий чорон на трех ножках. Арааһынай чорооннор тус-туспа ааттаахтар. Саамай улаханнара тойон айах диэн, ол анна кэриэн айах, ол анна бачыгырас ойуулаах балхах чороон. Саха сэһ
1977. Тэҥн. бэлкэй

аат., эргэр. Матаарчахтан улахан, араас оһуор ойуулаах, ыраас хатыҥы чараас гына таҥастаан оҥоһуллубут былыргы кымыс кутар иһит. ☉ Большой деревянный кубок с богатым узором, изго товленный из ствола молодой берёзы, предназначенный для питья кумыса. Кустук курдук оһуордаах, Чаҕылҕан курдук дьарҕаалаах Маанылаах матаар иһити Бааралыы ууран кэбиспиттэр. С. Зверев
Матаар улахана сатала суох улахан буолар э бит, балтараа буут кымыс киирэр, симэхтээх, араас оһуор ойуулаах. Багдарыын Сүлбэ
Манна кымыс иһиттэрэ: ымыйалар, чорооннор, балхахтар, матаардар, саар ыаҕастар, сирилэр, с и м и и р д э р у о. д. а. к э к к э л э э б и ттэр. И. Данилов
ср. бур. матаар, монг. бадар, орд. батар ‘чаша’

I
бачыгыраа II диэнтэн холб. туһ. Кэмэ суох элбэх хоруобуйалаах дьиэлэр бачыгыраһан көһүннүлэр. Эрилик Эристиин
Сотору үүнүүлээх ходуһаҕа бугуллар бачыгыраспыттара. Далан
Халлааҥҥа сулустар тахсан бачыгыраспыттара. Ч. Айтматов (тылб.)
II
даҕ. Үрүт-үөһэ улаханнык хабырыта барар, таһыргыыр (тыас туһунан). ☉ Трескучий (о звуке)
Бачыгырас тыас ортотугар ыһыыхаһыы бөҕө буолбута. Эрилик Эристиин
III
даҕ.
1. Чугас-чугас кэккэлээн турар; бөлөхтөспүт, кэчигирээбит (бэрт элбэх туох эмэ). ☉ Находящиеся близко друг от друга (о множестве предметов), скученный. Бачыгырас дьиэлэр. Бачыгырас бугуллар
△ Элбэх, хойуу; туох эмэ тас өттүн бүтүннүү бүрүйэр (ойуу-бичик туһунан). ☉ Насыщенный, густой; густо покрывающий поверхность чего-л. (об узоре). Бачыгырас ойуулаах матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк.
2. көсп. Ыспыт курдук хойуу, саба ыһыллыбыт (сулустар тустарынан). ☉ Густо усеянный (о звездах)
Үрэх күнү, ыйы, бачыгырас сулустары уутугар сардаҥарда оонньотор буоллаҕа. Л. Попов
Халлаан бачыгырас сулустарын ыйбытым. «ХС»

туохт.
1. Кэккэлэт; кэккэлээн, кэчигирээн көһүн. ☉ Ставить ровными рядами; показаться, виднеться ровными рядами
Бычыгыныар ойуулаах быдараах иһиттэри бычыгыраттыбыт, бачыгырас ойуулаах матаарчах иһиттэри бааралаатыбыт. Саха фольк. Кууһума суругун саҥата суох куду аспытын ылан, кыҥнаҥныы-кыҥнаҥныы анараа киһи суругун аллараа өттүнэн оҕуруону тиспит курдук суруйан бычыгыратан баран биэрдэ. А. Софронов
2. Кимиэхэ да кыраны да биэримэ, кичээҥитик тутун (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Никому ничего не давать, быть очень бережливым (употр. в отриц. ф.)
— Доҕоор, табаарбытын ханна да бычыгыратыахпыт суоҕа. — Ии, оттон дьэ саамай улахан кыһалҕабытыгар, наадабытыгар эрэ туттуохпут буоллаҕа дии. Күндэ
Көрдүҥ дуо? Бу хочо бүтүннүү Микииппэрэп кинээс дойдута. Мантан ытырым оту кыра дьоҥҥо бычыгыраппат. М. Доҕордуурап
Кимиэхэ даҕаны биир кымааҕы бычыгыратыма. В. Яковлев
Онон нэһилиэктэргэ таас чоҕу бычыгыраппаттар. «Кыым»