побуд. от дьоролдьуй=.

совм.-взаимн. от дьоролдьуй=.

дьоролдьуй диэнтэн дьаһ
туһ. Тытыгынаайабым уһун атахтарын ыраах-ыраах уурталаан хааман дьоролдьутар. Софр. Данилов
Көнө дьылыгыр атахтарын дьоролдьутан, [кыыс] имигэстик үҥкүүлүүр. «ХС»

бокуй диэнтэн дьаһ
туһ. Атаххын бокута сыт. ПЭК СЯЯ
Тобуктарын бокуппакка дьоролдьуйан иккитэ-үстэ атыллаат, кини тохтуу түһэр. Амма Аччыгыйа
Аппыт икки илин атахтарын бокуппутунан, суол хаба ортотугар сытынан кэбистэ. Н. Заболоцкай

сыһ. Кыра-кыратык, уурбут-туппут курдук. ☉ Помаленьку, потихоньку, мало-помалу, аккуратно
Дьэ уонна эдэр ньымса дьахтары чахчы кини салайан, сэргэх-сэргэхтик сэгэлдьийэ хамнанан, дьоҕус-дьоҕустук дьоролдьуйа үктэнэн, имигэстик эргийбэхтии охсон, үҥкүүлээн быакайан киирэн барбатах үһү дуо? Амма Аччыгыйа

дьоролдьуй диэнтэн холб. туһ. Хатыҥнар-тэтиҥнэр үҥкүүлээн тайаарыспытынан барыахтара, тииттэр, харыйалар кинилэр тула дьоролдьуһа көтүөхтэрэ. Амма Аччыгыйа
Уолаттар, оо, чахчы кинилэр, Дьоролдьуһар туруйалар, Ат бөҕө, кус быһый ити кинилэр, Хаампаттар, сиртэн тэйэллэр. И. Эртюков

тэп I диэнтэн төхт
көрүҥ. Бу кэрэспэдьиэн буоллаҕына адьас сибилигин «аай-сыбаай» диэбитинэн, атаҕын өрүтэ тэбитэлээн, хааман дьоролдьуйан барыахха айылаах. Софр. Данилов
«Бэрт сөп!» — Тогойкин үөрдэ, тиэтэйдэ, хайыһардарын кэтитэлии охсон, халтарыччы тэбитэлии турда. Амма Аччыгыйа
Хастыы да саһааны ойо-ойо, кыыллара ити курдук, тоҥ буору логлорута тэбитэлээн, көбүс-көнөтүк түһүөлүү турбут. Л. Попов

уола хаан — сааһын сиппит, кыахтаах-уохтаах, кэтит-киппэ көрүҥнээх эр бэрдэ киһи. ☉ Мужчина в самом расцвете сил
Сүүрбэччэ-отучча сыллааҕыта, ама билигин эстибитин-быстыбытын, буорайбытын иһин, кини да дьоролдьуйан уола хаан эбитэ буолуо. И. Федосеев
Биһиги оройуоммутугар туохха да баппатах бөтөс баар. Ууттан да, уоттан да, хаайыыттан да иҥнибэтэх уола хаан. И. Егоров
Биир күн илиитигэр сытыы тэрээк сүгэлээх уола хаан хааман тэлэкэччийэн кэллэ да, били лаглайан турар бэспитигэр хараҕын хатаата. «ХС»

I
эгдэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Хаста да атын «таҥастаахтар» Дьэргэ сүрэҕин уотунан хаарыйталаан куотуһан таҕыстылар, ол ахсын көрөөччүлэр дьигиҥнэһэ, эгдэҥнэһэ турдулар. Болот Боотур
[Туруйалар] дьоролдьуйбут синньигэс атахтарынан чэпчэкитик дугуммахтаан эгдэҥнэһэллэр. П. Аввакумов
Мусукааннар бары даҕаны туттан-хаптан эгдэҥнэһэн, киһи эрэ көҕүйэн үҥкүүлээн барыах курдук оонньууллара. Г. Колесов
II
даҕ. Өрүтэ көтүөккэлиир, эһиэлэнэр курдук (хол., хамсаныы). ☉ Неровный, тряский, подпрыгивающий, пляшущий (напр., о походке человека или движении лошади)
Эгдэҥнэс сэлиилээх табалар Элбэх да көлөттөн ордуктар. Р. Баҕатаайыскай. Кини эмиэ бэйэтин эгдэҥнэс, тиэтэйбит хаамыытынан хаамара. Т. Николаева (тылб.)

1. («й» мурун дорҕ. ‘«й» — носовой звук’) аат. Сайын түһэр итии, сырайар салгын. ☉ Жара, зной
   Куйаастан ыгыллыбыт мутукча сыта минньигэстик аҥылыйар. Эрилик Эристиин
   От ыйын бастакы аҥаара сыралҕан куйааһынан сырайан, лыҥкынас кураан күннэр турдулар. М. Доҕордуурап
   Сыралҕан куйааска буһан сирэлиспит-боролуспут отчуттар кэпсээни бэркэ кичэйэн, биһирээн иһиттилэр. А. Бэрияк
2. даҕ. суолт. Итии, суостаах, уотунан сырайар салгыннаах. ☉ Жаркий, знойный
   Куйаас күммүт сырылас, Кумаар, бырдах быыгынас. Күннүк Уурастыырап
   Куйаас күммүт сыралыйар Кутаа кыымнаах уотунан. А. Абаҕыыныскай
   ◊ Бөтүрүөп куйааһа — сайыҥҥы муҥутуур куйаас күннэр (от ыйын 10–15 күнэрэ). ☉ Самые жаркие летние дни (10–15 июля)
   Бөтүрүөп куйааһын кэнниттэн окко киирэллэр. Буһурук куйаас көр буһурук. Буһурук куйаас буолла, Будьур солко долгуйда. С. Васильев
   [Тирэхтэр] Буһурук куйаастан куттаммакка, Дьоролдьуйа үүммүттэр. И. Федосеев
   Бүтэй куйаас көр бүтэй II. Атырдьах ыйынааҕы бүтэй куйаас күн этэ. Бүтэй куйаас сатыылаата. Күрүлгэн куйаас — аһара итии. ☉ Очень жаркий, палящий
   Бэс ыйын эргэтинээҕи сайыҥҥы күрүлгэн куйаас күн. Күннүк Уурастыырап. Күрүлгэн куйаастаах күөх халлаан, …… Аттартан көлөһүн таммалаан Сибэкки үрдүгэр хаалбыта. «ХС»
   Өҥүрүк куйаас көр өҥүрүк. Өҥүрүк куйаас тыыннаах, Үүт таас олбохтоох... Үрүҥ Аар тойон... Өксөкүлээх Өлөксөй
   Өҥүрүк куйааска күнү быһа үлэлээн тириппит-хоруппут. ГИП КДь
   Биирдэ сайын өҥүрүк куйаас сатыылаан ахан турдаҕына, Орто Азияттан биһиэхэ биир ыалдьыт кэлбитэ. «ХС»
   Уот куйаас көр уот. Ардаҕы аны быыстала суох уот куйаас күннэр солбуйбуттара. Н. Заболоцкай
   ср. тюрк. куйааш, койаш ‘солнце; жара’