Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьохсой

дьүһ. туохт.
1. Бөгдөччү тутун, арҕаһыҥ түүтүн адаарыт, сахсат (үксүн кыыл, көтөр туһунан). ☉ Нахохлиться, ощетиниться, вздымать загривок (обычно о зверях и птицах)
Кини [хотой] мас төбөтүгэр тахсан дьохсойон олороро. Н. Якутскай
Тумул үрдүк маһыгар Туора үүммүт мутугар Турулуҥнуу одуулуу, Тугу эрэ толкуйдуу, Тураах кэлэн олорбут, Дьоһумсуйан дьохсойбут. Е. Васильев
Кинилэр эмискэ үлүгэр бөрө курдук киҥнэнэллэрэ, дьохсойуохтарынан дьохсойон, тиистэрин ырдьатан баран, бэйэ-бэйэлэригэр амырыыннык улуйсаллара. М. Горькай (тылб.)
2. Кимиэхэ эмэ кырыктан, ыгымсый, быыппаһын, охсуох курдук буол. ☉ Принимать воинственный вид, горячиться, петушиться
Оҕонньор сиэнин мастыйбыт тарбахтарынан санныттан харбаан ылла, охсуох курдук дьохсойон, хатан хаалбыт харытын күөрэтэн иһэн, төттөрү түһэрдэ уонна санньыйан олордо. М. Доҕордуурап
Оҕонньоро дьохсойуох курдугуттан Сэмэн кинини кытта аргыстаһан бииргэ барда. Д. Таас
бур. зохсо

Якутский → Русский

дьохсой=

принимать воинственный вид, петушиться, горячиться; кыыһыран дьохсойор он петушится.

Еще переводы:

дьохсолдьуй

дьохсолдьуй (Якутский → Якутский)

дьохсой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Туллаан суоһурҕанан дьохсолдьуйан, эпчиргэ көрдүү таһырдьа ыстаммыта. «ХС»

дьохсоҥноо

дьохсоҥноо (Якутский → Якутский)

дьохсой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Тураах баҕайы тэлээмэхтээн көтөн тиийэн, хотой таһыгар олоро түһэн, дьохсоҥнообута. П. Егоров

дьохсоһуй

дьохсоһуй (Якутский → Якутский)

дьохсой 2 диэнтэн хамс
көстүү. [Ньирэй] Доҕотторугар дьорҕойон Дьохсоһуйан тиийэр, ойон. Анньыалаһар, күрдьүөттүүр, Атааннаһан мөҥүрүүр. П. Дмитриев

балыттар

балыттар (Якутский → Якутский)

көр балыйтар
Барытын көнөтүнэн, кырдьыгынан ылына үөрүйэх ыраас дьон олоххо аан маҥнай көрдөрөн туран балыттардахтара дии. Н. Лугинов. «Кырдьыкпын балыттаран бараммын, тиҥилэххин салыахтаах үһүбүн дуо?» – Хабыкка утары дьохсойбут. Р . Баҕатаайыскай. Соруйан үлэҥ күнүн балыттарбыт аатыраҕын. М . Д о - ҕордуурап

дьохсос

дьохсос (Якутский → Якутский)

дьохсой диэнтэн холб. туһ. Дьон сирэйдэрэ-харахтара туран кэллэ, сорох эдэр өттүлэрэ ыскамыайкаҕа төттөрү тахсан дьохсоһон кэбистилэр. Болот Боотур
Өрө дьохсоһон, уолуктаһан эрдэхпитинэ эмискэ чугас баҕайы куоҕас хахаарда. П. Егоров

дьохсооттос

дьохсооттос (Якутский → Якутский)

дьохсооттоо диэнтэн холб. туһ. [Маайыс] туоһу кырыйан араастаан дьохсооттоһо турар сылгылары, сиэлэн атаралаан эрэр тайахтары, табалары оҥортуур. Амма Аччыгыйа
Өҥөй [улуус кулубата], охсуһаары дьохсооттоһон эрэр атыыр сылгы курдук, үрдүк арҕаһынан дьохсойон тахсыбыт. В. Протодьяконов
[Куртуйахтар] атын атыыры кытта көрүстэхтэринэ, бөтүүктэр охсуһаары дьохсооттоһоллорун курдук, утарыта дьүккүҥнэспэхтээт, эккирэтиһэн субуруҥнаһаллар. Р. Кулаковскай

дьохсолун

дьохсолун (Якутский → Якутский)

дьохсой диэнтэн бэй
туһ. Дорҕоонноох саҥалаах, Хомполлубут тумустаах, Дьохсоллубут уҥуохтаах [тойон кыыл]. Саха нар. ыр. I
[Чыычаах] Кэпсэтэн эрэрдии Кэҕиҥнии-кэҕиҥнии Дьоҕустай бэйэтэ Дьохсоллон олордо. С. Данилов
Уол, өссө сонуну истээри, дьохсоллон олорон, абылаппыттыы көрө-көрө, киһитин айаҕын кэтээтэ. Болот Боотур
Кинээс дьон ортотугар дьохсоллон олорон, тыл кыбытар. Н. Габышев
Хотоҕойдоохтор хоһууннара хотой кыыл холку үлүгэрдик дьохсоллон олорор. С. Васильев

дьохсот

дьохсот (Якутский → Якутский)

  1. дьохсой 1 диэнтэн дьаһ. туһ. Хотой суоһурҕанан түүтүн дьохсотто
  2. көсп. Дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсээн, киэҥник тарҕат, сурахта ыыт, күүркэт, улаатыннар. ☉ Распространять слух, преувеличивающий достоинства кого-чего-л.
    Күрүө Дьөһөгөй тойон [сылгы сүөһү айыыта], Үрдүк ааккын ааттаатыбыт, Дьоһун сураххын дьохсоттубут, Аал уоту аһаттыбыт, Күөх уотунан күндүлээтибит! Саха нар. ыр. II
адьырыс

адьырыс (Якутский → Якутский)

  1. адьырый диэнтэн холб. туһ. Арай икки бөтөс сулбурута ойон, оҕонньорго кэлэ оҕустулар. Модьу-таҕа, адьырыспыт саха дьоно. А. Сыромятникова
    Бөрөлөр тэйиччи бытааннык боругулдьуһаллар, дьохсойбут самыылара суостаахтык адьырыспыттар. «ХС»
  2. көсп. Кими эмэ кытары этиһэнхапсыһан ыл. ☉ Сильно, бурно поссориться, схватиться с кем-л.
    Ааттаах омуктар Ааттаахтары кытта Адьырыһар санааны аҕалыммыттар. Өксөкүлээх Өлөксөй
    «Тохтооҥ, оҕолор, охсуһумаҥ, туох буоллугут!» — диэбитинэн кулууп дьиэ иннигэр адьырыспыт уолаттары уҕарыта сүүрэн кэлбитэ Коля. П. Аввакумов
    Маҥнай адьырыһа сыһан баран, дьон бэйэ-бэйэлэрин билсэн, көнсөн, үчүгэйдик хонон турбуттара. Н. Якутскай
кыра

кыра (Якутский → Якутский)

  1. даҕ.
  2. Кээмэйинэн аччыгый, дьоҕус. ☉ Маленький (по размеру, объему, габаритам)
    Кыра дьиэ. Кыра дьааһык. Кыра тоһоҕо. Кыра күөл.  Бэс чагда кэриитигэр үчүгэй баҕайы кыра бөһүөлэк көһүннэ. И. Данилов
    Бүөтүр сарсыарда эрдэ турда. Аа-дьуо аһаан, атын уулатан, от быраҕан биэрэн баран, кыра баҕайы сааны сүктэ. Р. Кулаковскай
  3. Уҥуоҕунан улахана суох, намыһах (үксүгэр киһини этэргэ). ☉ Небольшого роста, невысокий (обычно о человеке)
    Бу киһи Кыра Уйбаан кыратын көрүмэҥ, бэйэтин биэһинэн таһымныыр киһи. Амма Аччыгыйа
    Бэйэтэ сүрдээх хачаайы, уҥуоҕунан кыра, күрэҥсийбит астаах эбит. И. Данилов
  4. Улаата илик, аҕыйах саастаах (оҕо). ☉ Маленький, малолетний
    Кыра оҕо. Кыра кыысчаан.  Кыра баҕайы сылдьаммын биир сайын бар дьон саллаакка тутуур дии-дии айманалларын, ытаһалларын көрөр этим. Амма Аччыгыйа
    △ Ыччат, төрүөх (сүөһү). ☉ Молодняк
    Кэнчээринэн дьүүкээрбит сүөһүлэри, ордук кыра төрүөхтэри, аһаттылар. И. Данилов
    Чээн, кэбис, кырата бэрт, улааттаҕына уучах оҥостоор. Н. Тарабукин (тылб.)
  5. Бииргэ төрөөбүттэртэн балыстара; саамай (кыралара) кэнникилэрэ. ☉ Младший по возрасту (по отношению к единоутробным); самый младший ребенок
    [Дьаакып:] Ээ, кэммитинэн олоробут. Арай кыра уолбун баҕарара бэрдин иһин оскуолаҕа ыытаары гынабын. А. Софронов
    Аармыйаҕа сылдьар кыра уолуттан сурук кэлэн тоһуйбут. Софр. Данилов
    Мин саамай кыра уолларабын. Амма Аччыгыйа
  6. Аҕыйах ахсааннаах. ☉ Немногочисленный. Кыра харчылаах. Кыра бултаах
  7. Күүһэ суох, мөлтөх. ☉ Слабый, слабосильный
    Кыра долгуннаах. Бүгүн кыра тыаллаах.  Күһүҥҥү им балай, ыас хараҥа. Тыа баһа тыаһыыр, кыра соҕус тыал түспүт. Күндэ
    Кыра соҕус ардах түһэн барда, хараҥарда. Л. Попов
    △ Симик, бүтэҥи (хол., саҥа, ырыа, тыас). ☉ Негромкий, тихий (напр., о голосе, смехе)
    Кини кыра саҥалаах, наҕыл киһи этэ. С. Васильев
  8. Улахан суолтата суох. ☉ Незначительный, неважный
    Балтыбыныын, бырааппыныын үһүө буолан ханнык эрэ кыра наадаҕа эргэ балаҕаҥҥа бардыбыт. Т. Сметанин
    [Киирик:] Ол мин эрэйим диэн кыра суол. С. Ефремов
    Бирикээсчик да буолар кыра дьыала буолбатах. Д. Таас
  9. Тиийиммэт-түгэммэт, дьадаҥы, кыаммат. ☉ Неимущий, нищий, обездоленный (человек, люд, народ)
    Кыра киһи кыһалҕаны билэр (өс ном.). Кыра өттө, куттанан, Иэннэрэ кэдэҥнииллэр, Кырдьаҕастар аатын эрэ Имнэнсэн кэбиһэллэр. Күннүк Уурастыырап
    [Балаҕаммар] Баара аан дойду бары алдьархайа, Кыра киһи кыра үөрүүлэрэ. И. Гоголев
    Отторо тиийбэт кыра дьон, Чоочоттон ылыах буолан олорооччулар, сүөһүлэрэ эмиэ сутаабыт. МНН
  10. Кыра дуоһунастаах, тугу да быһаарар кыаҕа суох. ☉ соотв. мелкая сошка
    Тоҕо кыра чыыннаахтар Кырыктана сатыыллар. Күннүк Уурастыырап
    Мин билбэппин. Мин кыра киһибин. М. Попов
    Дьэ, бу мин сылдьабын, кыра киһи. Туох эмэ кыһалҕалаах буолуум да, Үчүгээйэп барахсаҥҥа ойон тиийэбин. С. Ефремов
  11. Уһуннук буолбат (барбат), кылгас кэмҥэ буолар. ☉ Непродолжительный, недолгий
    Кыра тохтобул кэнниттэн Николаев Николай саҥата иһилиннэ. Т. Сметанин
    [Барахсаанап:] Маайыс, манна кыра соҕустук олоро түһүөх. С. Ефремов
  12. Ыарахана суох, чэпчэки (хол., баас, ыарыы, эчэйии, оһол). ☉ Легкий, неопасный (напр., о ране, болезни и др.)
    Манна ыалдьыыта кыра, кырдьыыта улахан. Амма Аччыгыйа
    [Дуня:] Сеня, бааһырдыҥ дуу? [Саввин:] Кыра, кыра. Уҥуохпун таарыйбата быһыылаах. С. Ефремов
  13. аат суолт.
  14. Ол-бу бытархай, буолар-буолбат, улахан суолтата-солуута суох туох эмэ. ☉ Всякая всячина, всякая мелочь, что-л. незначительное, не стоящее серьезного внимания
    Хааларга, ааһарга, кыраҕа Хаһан да кыыһырсар буолумуох! П. Тобуруокап
    Оо, алдьархайга киирэр кыраттан да буолар эбит! Суорун Омоллоон
    Бука, кыраттан киирсибэтэх дьон буолуо. И. Никифоров
    Арыт киһи кыраттан Соҥуйар, сүөм түһэр. Баал Хабырыыс
  15. Дьиэҕэ олорор иитийэх дьон, оҕодьахтар (дьиэ баһылыгар, тойоҥҥо, хотуҥҥа сыһыаннаан этиигэ — үксүгэр э. ахс. тут-лар). ☉ Домочадцы (обычно по отношению к хозяину, хозяйке — употр. во мн
    ч.). Оҕолоругар олус бэрт, Кыраларыгар кытыын бэрт. Өксөкүлээх Өлөксөй
    [Ыстапаанньыйа:] Бэйи, кыраларгын олус куттаама. Н. Неустроев
    Кыраттан кыйахаммат, кыраларыгар кыыһырбат; Дуона суохха долгуйбат, Дьонугар суоһурҕаммат. Р. Баҕатаайыскай
    △ Кыаммат-түгэммэт, дьадаҥы дьон (урукку тойотторго сыһыаннаан этиигэ, билигин элэк.). ☉ Беднота (по отношению к бывшим тойонам, сейчас — ирон.), те, кто ниже по положению
    [Балыксыт:] Кыраларгын үөҕэ-мөҕө сылдьарыҥ, тойон, көҥүлүҥ буоллаҕа дии. П. Ойуунускай
    Кыайарын билэн бу тойооску Кыраларга наһаа дьохсойооччу. Болот Боотур
    ♦ Кыра аайы — аахайыллыа суох, аахсыллыа суох түбэлтэттэн (хол., кыыһыр, өһүргэн, ааҕыс). ☉ По пустякам, из-за пустяков (напр., сердиться)
    Инникитин өйдөөх буолуллуо, кыра аайы аны киирэн бэриллиэ суоҕа. А. Кривошапкин (тылб.)
    Николай билигин ол-бу кыра аайы кыһаммат буола дьэбирсийбит. Л. Толстой (тылб.). Кыра кырата өтөр — туох эмэ кыра буоллаҕына күүһэ, кыаҕа, мөлтөҕө куруук көстөн тахса турар. ☉ От маленького и польза небольшая
    Үлэһит күүс аҕыйаҕыттан үрэҕи солооһуҥҥа биэс уонча гаа сирин ыарҕатын эрэ ыраастаатыбыт. Онон хайа да күн кыра кырата өтө турар. М. Доҕордуурап. Кырата буоллаҕына — онтон (этиллибиттэн) улахан (элбэх) да буолуон сөп. ☉ Самое меньшее, по меньшей мере
    Кини миигиттэн, кырата буоллаҕына, сүүрбэччэ сылынан аҕа көрүҥнээҕэ. Н. Якутскай
    Оннук наада кэллэҕинэ, кырата буоллаҕына, лабораториялар сэбиэдиссэйдэрэ бары ыҥырыллааччылар. В. Яковлев
    Бэйэни көрүнэр ыал буолар туһугар, кэргэн аайы кырата иккилии сүөһү наада этэ. И. Аргунов. Кыраттан сылтаан — дуона суохтан тэптэн, дуона суоҕу төрүөт оҥостон. ☉ Из-за пустяка, по пустяковому поводу
    Уон араас кыраттан сылтааннар, Дьадаҥы көҥүлүн бохсоллор. Эрилик Эристиин. Кыратыттан улаханыгар тиийэ — ким да ордубакка бүүс-бүтүннүү бары хабыллан. ☉ От мала до велика (все поголовно).
    ◊ Кыра буукуба — этии саҕаланыытыттан, анал аат бастакы буукубатыттан уратыга туттуллар буукуба. ☉ Строчная буква
    Алын самнаҕай, Күөкэй Боллоҥ эҥин курдуктар кыра, улахан буукубаттан булкуйа сурулланнар анал аат буолалларын мунаахсыйан ылаҕын. ФЕВ УТУ. Кыра мэйии көр мэйии. Кыра омук — аҕыйах ахсааннаах, урут үксүгэр батталга, холуонньаҕа олорбут омук. ☉ Малочисленный народ
    Хайа да баттаммыт кыра омукка аптаныамыйа боппуруоһа этигэр-хааныгар чугас буолуоҕа. П. Ойуунускай
    Кыра омук киһитэ диэн буоллаҕа буолуо, биһиги киһибитин нуучча грамматикатынан оччо олуйбат эбиттэр. Амма Аччыгыйа
    ср. монг. киру ‘разрезать на мелкие куски’