1. нареч. 1) хоть и напрасно, хоть и зря, хоть и бесполезно; дьоҕойон да буоллар кэллим хоть и зря, но я пришёл; 2) напрасно, зря; оту дьоҕойон оҕустум быһыылаах видимо, зря я траву скосил;, 2. модальное сл. 1) неужели, разве; дьоҕойон оннук буолара дуу ? неужели это так?; 2) даже, и; дьоҕойон куйахата күүрбэхтээтэ даже волосы поднялись дыбом; 3) в утешение (себе); чтобы успокоиться; чтобы убедиться в чём-л.; дьоҕойон , ампаарга эмиэ көрдөөтүбүт чтобы успокоиться, искали в в амбаре (что-л. потерянное, исчезнувшее).

I
сыһ.
1. Алҕас, сыыһа. ☉ По ошибке, ошибочно, напрасно, зря
Бар дьоннор ол иһин этэллэр: «Баар суол - таммах тааһы үүттүүрэ». Кыраны дьоҕойон сэнииллэр, Кыраттан улахан үөскүүр ээ! Л. Попов
Дьон холдьоҕуллар мунньаҕар Дьоҕойон да кэлиллибит. С. Васильев
Сөпкө этэҕин, Сүөдэр, эн олус ыраас санаалааххын, ол гынан баран, ити куһаҕан дьоҥҥо дьоҕойон сөрүөстэҕит. А. Сыромятникова
2. Мээнэ, мээнэҕэ, солуута суох, солуута суохха. ☉ Попусту, бесполезно, напрасно, зря
Ас суоҕун чахчы өйдүүр киһи быһыытынан дьоҕойон эппитин билинэн, төбөтүн тарбанаат, түҥнэри эргийэн олордо. Болот Боотур
Быйыл эмиэ дьоҕойон, таах олоруохтааҕар кэллим. С. Никифоров
Дьоҕойон долгуннар Өрүтэ түллэҕит, Дархан очуоска Күүскүтүн эһэҕит. М. Ефимов
II
сыһ. сыһыан т.
1. Саҥарааччы этэр санаатын күүһүрдүүтүн, чорботуутун көрдөрөр (мэктиэтигэр, оннооҕор). ☉ Служит для подчеркивания, усиления высказываемой мысли (даже)
Дьоҕойон куртахтыын тоҥмут курдук буолла. П. Ойуунускай
Дьоҕойон куйахата күүрбэхтээтэ. П. Ойуунускай
Хортуоскалара дьоҕойон бүтүн киилэлээхтэр. С. Данилов
2. Ыйытыылаах этии састаабыгар саарбахтыыр, дьиксинэр уо. д. а. дэгэттээх сэрэйиини көрдөрөр (арааһа, баатыгарын). ☉ В составе вопросительного предложения выражает предположение говорящего с оттенком сомнения, опасения и т. п. (видать)
Бу туох ааттаах бултаах сирэй, дьоҕойон өлөөрү гыннаҕым дуу? П. Ойуунускай
Дьоҕойон, биһиги женихтэрбит барбыттарыгар үөрбүккүн дуу, хайдаҕый? Суорун Омоллоон
Марыына, оҕо тоҕо эрэ бүтүн санаатын таптарбатах, дьоҕойон, тумуулаабыт дуу, тугуй? «ХС»
3. Этиллэр хайааһын санааны алы гынан, баҕар, туох эмэ түмүктээх буолаарай диэн оҥоһулларын көрдөрөр (санааҕа, санаабар). ☉ Служит для выражения того, что действие, о котором говорится в высказывании, совершается лишь для очистки совести, без особой надежды на его положительный результат (в утешение себе)
Корея өҥ быйаҥ сириттэн Кыйдаммыт кырдьаҕас эрэйдээх, Дьоҕойон, далай уу иэниттэн Дьол-соргу көрдөһө кэлбитэ. Эллэй
Санаабытыгар, дьоҕойон, дьиэ туттан, эрээхтээтэхпит. М. Доҕордуурап
◊ Дьоҕойон гынан эрдэҕэ буолуо - мээнэҕэ, туһата суохха эрэйдэнэн эрдэҕэ буолуо. ☉ Видимо, зря (напрасно, впустую) старается
[Баһылай:] Аныгы баҕайылар, тугу да бүтэрбэккэ сылдьан, тыллаах сыҥаахтарынан эрэ кынаттанар буоллахтара үһү. Бэйи, тукаам, үөрэнэн, сыһыйан иһиэҥ. Дьоҕойон гынан эрдэҕиҥ буолуо. Манна ийэҥ, аҕаҥ биэбэйдиирэ суох. А. Софронов