Якутские буквы:

Якутский → Русский

дьураалан=

возвр. от дьураалаа =.

Якутский → Якутский

дьураалан

дьураалаа диэнтэн атын
туһ. Маҥнай кырдал сир кырса кубарыйа хатар, онтон иирэ талах сэбирдэҕин кырыыта саһархай дьурааланар. Н. Якутскай
[Мэхээс] сүүһүн, иэдэһин мырчыстаҕастара тайҕаҕа олорбут, бултаабыт кэмнэрин бэлиэтэ буолан дириҥник дьурааламмыттар. Н. Заболоцкай
Таҥнары көрдөхпүтүнэ, халыҥ сис биир кэлимин тоҕута ааҥнаабыт кыараҕас үрүйэлэр, дириҥ аппалар дьурааланан көстөллөр. Эрилик Эристиин

Еще переводы:

талаанныр

талаанныр (Якутский → Якутский)

туохт. Туох эмэ ньуургун хамсатан долгуннан, дьураалан, кэҥээн иһэр иилэн (уу туһунан). ☉ Всплёскиваться, волноваться, колыхаться, зыбиться (о воде)
Уу талаанныран тахсан, кумаҕы кууспахтаан ылла. И. Егоров
Уҥуор эрдии элэҥниир, Тыы устан сундулуйар. Талаанныран килэҥниир Бүлүү эбэм улуутуйар. А. Кондратьев
Бу үрдүгэр төгүрүк иилэр талаанныран бараллар. ПНО

тараахтан

тараахтан (Якутский → Якутский)

туохт., кэпс. Дьураа-дьураа буола сурааһыннанан, дьурааланан көһүн. ☉ Быть полосатым, предстать в виде полос
Хачыгыр …… кулгааҕын тыаһа чуҥ гына түстэ уонна сир үрдэ хаан буолан тараахтанан сыыйыллан көһүннэ. Эрилик Эристиин
Кустуктуу тараахтанна Хотугу халлаан анна: Дьүкээбил күөх төлөнө Дьирибинээн көһүннэ. Баал Хабырыыс

дьүүл-дьүһүн

дьүүл-дьүһүн (Якутский → Якутский)

аат.
1. Элбэх киһи мөккүһэн тугу эмэ быһаарыыта, ырыҥалааһына. ☉ Слушание, разбирательство, обсуждение
Дьүүл-дьүһүн бөҕө баарта. [Чүөчээскини] Көрдүүргэ, сурах ыытарга тэриммиттэрэ. Суорун Омоллоон
Хайа, улуус тойотторо туох кэрэ сонунун кэпсээтилэр, туох үчүгэй дьүүлү-дьүһүнү арыйдылар? Болот Боотур
Кырдьыга, кини маннык дьүүлгэдьүһүҥҥэ урукку өттүгэр түбэһэ илигэ. «ХС»
2. Туох эмэ ис номоҕо, өйдөбүлэ, көстүүтэ хайдаҕа. ☉ Сущность, содержание чего-л.
Улаҕата көстүбэт Улуу тайҕам Унаарыйар киэҥ эйгэтэ Үгүс да дьүүлэ-дьүһүнэ биллибэт үрүйэлэринэн, үрэхтэринэн өрө-таҥнары дьурааламмыт эбит. С. Зверев
Эриэккэс дьэрэкээннээх, Дьүүлэ-дьүһүнэ көстүбэтэх Ойулҕа оһуордаах, Ыстаал тимир сындалаһыннаах, Күтүр өлүү сэптэрим Күөстүү оргуйа тураллар аххан эбит. «ХС»

тараахтаан

тараахтаан (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Элбэх буолан сэлэлээн, сэлэлии хааман (кими-тугу эмэ көрдөө, эккирэт). ☉ Цепью (прочёсывать какой-л. участок в поисках кого-чего-л.)
Бэркэ сэрэнэн, иннибит хоту тараахтаан, от-мас төрдүн сирийэн көрө-көрө, баран испиппит. И. Сосин
Бу аппанан үөһэ диэки тараахтаан тахсаҕыт. «Күрүлгэн-4». «Манчаарыбыт суоллуун малыйда. Мантан антах барбатахха дылы. Арааһа, манна саспыт, чэйиҥ тараахтаан көрдүөхэйиҥ!» — диэн Тойонноро киһи дьаһайар. «ХС»
2. Тус-туспа буола арахсан, тус-туһунан дьурааланан. ☉ Разделяясь на полосы, линии
Ол курдук тэҥ сирдэринэн арыттаһан уонча суол тараахтаан барбыттар. Амма Аччыгыйа
Онон-манан тараахтаан түһэр үрэхтэр сүнньүлэриттэн уратыта барыта — таас. П. Егоров
[Таала] үрдүгэр үүнэр, сууллан эрэр баараҕай тииттэр абына-табына баттах буолан намтаан тараахтаан көстөллөрө. ГКН МҮАа

бэлиэ

бэлиэ (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Туох эмэ атыттартан араарыллыан сөптөөх уратыта, оннук ураты буолар көстүү, предмет. ☉ Знак, метка, отметина
    Ханна да киһи хараҕын хатыах, болҕомтотун ууруох бэлиэ баара көстүбэт. Н. Заболоцкай
    Иистэнэр массыыналарга анаан оҥорор үс фазалаах двигателлэрэ хаачыстыба Судаарыстыбаннай знагынан бэлиэтэннилэр, бу предприятие бородууксуйатын бочуоттаах биэс муннук бэлиэтин ылбыт отутус көрүҥэ. «Кыым»
  3. Туох эмэ баарын эбэтэр суоҕун, көстөн кэлиитин чинчитэ, сибикитэ. ☉ Примета, признак, проявление чего-л.
    Коля өрүтэ сыҥсыйбахтаата. Ити кини кыыһырбытын бэлиэтэ. Софр. Данилов
    Бу, кини санаата уларыйыытын бастакы бэлиэтэ этэ. И. Никифоров
  4. Туох эмэ буолан ааспытын сүтэ илик суола-ииһэ, өйдөбүлэ. ☉ Еще заметные, уловимые следы, отпечатки чего-л. [Мэхээс] сүүһүн, иэдэһин мырчыстаҕастара тайҕаҕа олорбут, бултаабыт кэмнэрин бэлиэтэ буолан дириҥник дьурааламмыттар. Н. Заболоцкай
    Түбэҕэ тайах сылдьыбыт бэлиэтэ элбэх. Т. Сметанин
    Чаҕыл Тордоохоп кини [Сардаана] сүрэҕэр-быарыгар, өйүгэр-санаатыгар умнуллубат бэлиэни хаалларбыта. С. Никифоров
  5. даҕ. суолт. Харахха быраҕыллар, биллимтиэ, көстүмтүө. ☉ Заметный, приметный, бросающийся в глаза. Бэлиэ дьүһүн. Бэлиэ ойуу
    □ Уһун синньигэс кубаҕай дьахтар туох да өйгө хатанан хаалар бэлиэ тылы саҥарбат, бэрт үксү саҥарар, күлэр-салар да, утары умнуллан иһэр. Амма Аччыгыйа
    Алдан баай көмүһүн аан бастаан булбут М. Тарабукиҥҥа тоҕо ханна эмэ бэлиэ пааматынньык суоҕуй? Суорун Омоллоон
    Ыас хара баттахтаах, ыыс араҕас хааннаах, сып-сытыы харахтаах бэлиэ киһи дьыбааҥҥа тиэрэ түһэн олорор. И. Гоголев
    ср. тюрк. белге, белги ‘знак’
    ◊ Бэлиэ биэр — илиини, атаҕы хамсатан, хараҕынан имнэнэн кимиэхэ эмэ тугу эмэ биллэр. ☉ Подавать кому-л. какие-л. знаки
    Бары сиэптэрбин дьэҥдьийдилэр уонна землянкаҕа киир диэн илиилэринэн бэлиэ биэрдилэр. Т. Сметанин
    Балашов этэн бүтүүтүгэр, Наполеон эмиэ холтуунун ылан сыҥсырыйда уонна бэлиэ биэрэн, атаҕынан икки төгүл муостаны тиҥилэхтээтэ. Л. Толстой (тылб.)