дьэндэй диэнтэн атын
туһ. Убайыкаам, дьэ дьиэ бөҕө дьэндэллэн турар буолбат дуо?! И. Гоголев
Иккис олбуорга кинээс атыыһыттыыр эрдэҕинэ туттарбыт лааппы дьиэтэ дьэндэллэн турар. М. Доҕордуурап

дьэндэй диэнтэн холб. туһ. Дэриэбинэ саҥа, тупсаҕай оҥоһуулаах дьиэлэрэ, тутуулара дьоһун үтүөтүк, чэбэрдик дьэндэһэллэр. В. Протодьяконов
Түөртүү уонна иккилии кыбартыыралаах элбэх олорор дьиэлэр дьэндэстилэр. «ХС»

дьэндэй диэнтэн дьаһ
туһ. Доҕоччуок, дьэ бэрт да дьиэни дьэндэппиккин. Эчи, киэҥин, сырдыгын. С. Тарасов
Ыччаттар күүстэринэн икки эргэ дьиэни көтүрэн аҕалан, амбулатория көҥдөйүн тутан дьэндэтэн кэбистилэр. Айталын

сэйбэй диэнтэн дьаһ
туһ. Бостуук ону [айан суолун] быһа туораан, үрдээн дьэндэйэн көстөр Ат мыраан диэки, айаннатан сэйбэтэ турда. С. Окоёмов

сыһ. Дьэндэйэн көстөр курдук, хороччу (туох эмэ тутуу туһунан). ☉ Выделяясь среди чего-л. своей высотой, возвышаясь (о постройках)
Үрдүк дьиэни дьэндэччи туппуттар, Үтүө маһы кэрдибит эбиттэр. И. Егоров
Сэбиэт Уйбаан …… ойууртан чаллах тиити кэрдэн, быһа эрбээн, …… кырыылыы суоран баһырҕаттаран аҕалан, дьэндэччи анньан туруорбута. «ХС»

сыһ. Киһи хараҕар быраҕыллар, көстөр гына. ☉ Зримо; привлекательно
Көстүүлээхтик дьэндэйбит, эҥин бэйэлээх сибэккилэринэн хойуутук мичилийэр верандалаах дьиэ киэҥ-куоҥ олбуоругар киирэн кэлбиттэр. П. Аввакумов. [Эппиэтэ] «“Ньурба” совхоз механизатора В.С. Дмитриевка харда сурук» диэн төбөлөнөн «Кыым» хаһыат 1984 сыл от ыйын 4 күнүнээҕи нүөмэрин бастакы балаһатыгар көстүүлээхтик бэчээттэммитэ. Ходуһа х.

ыпсар диэнтэн атын
туһ. Ааһар күн-дьыл өксүөнүгэр бэриммэтэрбин диэбиттии, түбэ тэҥкэ тииттэриттэн ыпсарыллан тутуллубут ампаар сэргэхтик дьэндэйэр. М. Ефимов
Ийэ мас хаппаҕа, аанньа ыпсарыллыбакка, быһах ончоҕун кэриҥэ аппайа сылдьара. Дьүөгэ Ааныстыырап
Хостор ааннара кэдэриччи тарданнар сабыллыбаттар. Дьиэ муостата ыпсарыллыбатах. В. Протодьяконов

1. сыһ., кэпс. Чиҥ тыастаахтык, либиргэччи. ☉ Громко стуча, хлопая чем-л.; твёрдо ступая, твёрдыми шагами (идти)
   Лип-лап үктэнэн хаамп.  Ааннар лип-лап аһыллан-сабыллан тыаһаатылар. П. Аввакумов
2. даҕ. суолт.
3. Аналыгар саарбаҕа суох түбэһэр, бигэ-таҕа. ☉ Ровный, ладный, надёжный (о предметах). Лип-лап оҥоһуктар
4. көсп. Бутуура, мунааҕа суох ырылхай, чуолкай. ☉ Открытый, очевидный, явный
   Манна холоотоххо мин СМУ-м бэрдин! Барыта лип-лап, чиҥ-чаҥ. Тугу оҥорбутуҥ таас эркин буолан дьэндэйэн иһэр. Н. Лугинов

I
лэчигирээ II диэнтэн холб. туһ. Биир кэккэнэн ыгыта симсиһэн, тэҥник лэчигирэһэн турар дьиэлэри ааһыталаан истибит. Амма Аччыгыйа
II
даҕ., кэпс. Лэчигирээн иһиллэр, лэчигирэс тыастаах. ☉ Издающий непрерывный сухой лёгкий треск. Лэчигирэс тыас
III
даҕ. Биир тэҥник кэчигирээбит (үгүс тэҥ предмети, хол., киһи тиистэрин этэргэ). ☉ Составляющие ровный ряд, ровные (о множестве небольших одинаковых предметов, напр., о зубах человека)
Тэҥник кэккэ дьэндэйбит Лэчигирэс дьиэлэрдээх Дэриэбинэ бөлөх ыал Дэлэйдилэр, үүннүлэр. Нор. ырыаһ. Субу көрөн олоробун Эн уолуҥ итии мичээрин
Үрүҥ көмүскэ холуубун Лэчигирэс тиистэрин. Баал Хабырыыс

I
дьүһ. туохт. Аһара уой; сирэйдиин, моонньулуун сыанан бүрүлүн, сыа буол. ☉ Сильно располнеть; заплыть жиром (о лице и шее)
Ыҕайа сытыйан, саатар, олбуорун иһин охсубат, наар күлүккэ сытан тахсар. «ХС»
II
даҕ. Саамай улахан суолталаах. ☉ Имеющий большое значение, важный
Аан ийэ дайды сырдык ыҕай киинигэр. ПЭК СЯЯ
Түөрт мэндиэмэннээх Кинигэ дьиэтэ диэн биһиэхэ баар буолла. Дьокуускай ыҕай киинигэр, Ленин болуоссатыттан адьас биэс хаамыылаах сиргэ дьиэ барахсан сандаарыйа дьэндэйэн турар. «Чолбон»