Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дьэргэлдьий

туохт.
1. Киһи хараҕар олус түргэнник элэҥнээн, дьиримнээн көһүн. Мелькать, мельтешить перед глазами
Дьэс эмэгэтэ Дьэргэлдьийэ эргийдэ. П. Ойуунускай
Дьэргэлдьийэн көстөр дьэрэкээн ойуулаах киэҥ толоон ортотунааҕы ыстаансыйа чугаһаан кэллэ. Эрилик Эристиин
Дэбилгэннээх Лена уста, Дьэргэлдьийэ хамсыы сытта. И. Федосеев
Хаар түһэн дьэргэлдьийдэ. П. Аввакумов
2. Биир сиргэ чопчу тохтообокко сытыытык тула көрүөлээ, сүүрэлээ (харах туһунан). Быстро менять направление взгляда, бегать (о глазах)
Аттар сайыһар быһыынан …… мөхсө-тахса, харахтара дьэргэлдьийэ, кулгаахтара тэрэҥнэһэ турдулар. Амма Аччыгыйа
Бүөтүр диэн оройкомуол бүрүөтүн чилиэнэ, дьэргэлдьийбит сытыы харахтаах уол миигин кытта эмтэнэ сытара. И. Гоголев
«Үлэлиибит, үлэлиибит!»- диэт лиэкэр Сеня оҕолуу чоҕулуччу көрбүт хараҕа, мэниктээри гыммыттыы дьэргэлдьийэ түстэ. А. Сыромятникова
3. Кэлэн-баран элэстэнэн сытыы, чобуо, барыга-бары сэргэх буол. Быть деятельным, активным во всем, бойким, полным жизненной энергии
Бандьыыттарга саа тутан дьэргэлдьийэ сылдьаҥҥын бу оҕонньор соҕотох аттааҕын ытатан-соҥотон былдьаан ылбыт сурахтааҕыҥ. Софр. Данилов
Турбут-олорбут оҕо дьон одьунаастара сүүрэн-көтөн хоролдьуһан, этэн-тыынан дьэргэлдьийэн ахан эрэллэр. И. Гоголев
Матаҥныырап үөрэн-көтөн дьэргэлдьийэн кэлэн, илии тутуһан ибигирэттэ. В. Протодьяконов

Якутский → Русский

дьэргэлдьий=

разд.-кратн. от дьэргэй= дьэргэлдьийбит мэник уол сорвиголова; шалун.


Еще переводы:

дьэргэлдьит=

дьэргэлдьит= (Якутский → Русский)

побуд. от дьэргэлдьий =; көрөн дьэргэлдьит = смотреть, быстро перебегая глазами (с предмета на предмет); бросать быстрые взгляды.

эйэҥкэлээ

эйэҥкэлээ (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Биир кэм дьэргэлдьийэ турар курдук буол (куйааска салгыны этэргэ). Дрожать, переливаться (от жары — о воздухе)
Онно сайынын туох барыта дьэргэлдьийэ, хамсыы, эйэҥкэлии турарга дылы буолар. А. Сыромятникова

дьэргэлдьийбэхтээ

дьэргэлдьийбэхтээ (Якутский → Якутский)

дьэргэлдьий диэнтэн тиэт
көрүҥ. Чаҕылхай чүмэчи уотугар килбэчиһэр чиэппэрдээх иһиттэргэ кутуллубут чыыһынай арыгылар, кинилэр харахтарыгар дьэргэлдьийбэхтээн, иччитийбиттии, ирибинэйэ оонньууллар. А. Сыромятникова

дьэргэлдьис

дьэргэлдьис (Якутский → Якутский)

дьэргэлдьий диэнтэн холб. туһ. Бастыҥ хотуур үлэтигэр …… Хонук өйүө тутуурдаах, Дьиэрэҥкэйдээн тэптибит, Дьэргэлдьиһэ тэйдибит. А. Абаҕыыныскай
Томскай атыырдар өҥүс бастарын кыҥначчы туттан баран дьэргэлдьиһэллэр. Эрилик Эристиин
Дьэргэлдьиһэллэр дьикти рекламалар, Элэгэлдьиһэллэр түүҥҥү таксилар. Эрчимэн

кылбалдьый

кылбалдьый (Якутский → Якутский)

кылбай диэнтэн арыт
көстүү. [Сеня] дьэргэлдьийбит киэҥ харахтардаах, суор түүтүн курдук кылбалдьыйар хара баттахтаах. Эрилик Эристиин
Ол туох эрэ уратылаах дьикти дьиэ таһыгар кылбалдьыйар ыраас саппыкылаах …… эдэр киһи хаамыталыырын мин ыраахтан толло көрөр этим. «Кыым»

тосту бааччы

тосту бааччы (Якутский → Якутский)

сыһ. Олус быһаччы, аһаҕастык. Слишком прямолинейно, открыто
[Туйаарыма Куо:] Ол эрээри, тоҕо эрэ Бу дойдубут Буордуун көбүөхтээтэ, …… Тоҕо эрэ Тосту бааччы Дьэс эмэгэтэ Дьэргэлдьийэ эргийдэ. П. Ойуунускай
[Помещик] быһыта-орута, тосту бааччы саҥартыыр. И. Тургенев (тылб.)

эргэл-дьэргэл

эргэл-дьэргэл (Якутский → Якутский)

аат. Араастаан толбоннура, дьиримнии, дьэргэлдьийэ турар туох эмэ. Что-л., переливающееся всеми цветами радуги
Эргэл-дьэргэл дьэрэкээннэннэ, Эбир-эбир буолбахтаата. Н. Габышев
Эргэл-дьэргэл эккирии турарын ким да булан тутан ылбат үһү. КИИ ИКТТҮө

симилэх

симилэх (Якутский → Якутский)

аат. Симэн кэбиспит курдук хойуутук үүммүт кыра мастаах эбэтэр талахтаах сииктээх намыһах сир. Влажная низменность, густо поросшая молодой порослью или тальником
[Эһэ] түҥ хараҥа симилэх иһигэр киирэн, сытынан кэбиспитэ. И. Федосеев
Хойуу ойууру, симилэҕи тахсар ыллык устун сэндэҥэ тыата дьэргэлдьийэ турар сиргэ Хаппытыан чугаһаан истэ. А. Сыромятникова
Арыт кыйыр тааһынан, арыт ыт мунна баппат симилэҕинэн айанныыллара. «ХС»

тартаҥнаа

тартаҥнаа (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Салгыны эҕирийэргэр, тыынаргар кэҥээн, улаатан ыл (таныы туһунан). Расширяться, раздуваться при вдыхании воздуха (о ноздрях)
Кулуба ата күөнүнэн оонньоон, кутаа уотуттан сиргэнэн, таныыта тартаҥнаан, тула холоруктуур. А. Сыромятникова
«Миигин айахха киирбиччэ тыллаах киһинэн ааҕаллар», — диир мааны таҥастаах, дьэргэлдьийбит харахтаах, тартаҥнаабыт таныылаах аҕамсыйан эрэр киһи. В. Ойуурускай
[Таба] ньалҕаархай таныыта тартаҥныыра, кулгааҕа сэрэммиттии чэрэҥниирэ. «ХС»

дьэргэлдьит

дьэргэлдьит (Якутский → Якутский)

  1. дьэргэлдьий диэнтэн дьаһ. туһ. Дьэрэкээн ойуу курдук Дьэргэлдьитэн түстэҕинэ. П. Ойуунускай
    Дьэргиэйэп дьону кэриччи көрбөхтөөн дьэргэлдьиттэ. Амма Аччыгыйа
    Чэ көтүҥ, чэ ойуҥ, Дьэргэлдьитэ тэйэн биэриҥ! Л. Попов
  2. Тула өттүҥ барыта элэгэлдьийэ, элэҥнии олорор курдук түргэнник айаннаа. Ехать так быстро, чтобы все вокруг мелькало, менялось, проноситься
    Аан күдэриги аргыс оҥостон, Кыскыйар тыалы кымньыы гынан …… Табалаах киһи кэллэ дьэргэлдьитэн. Р. Баҕатаайыскай
    Дьэргэлдьитэн айан да айан! Нэлэһийэн истиэп да истиэп! И. Федосеев
    Дьэргэлдьийэр, мэҥилдьитэр Дьигискэннээх айаннаахпын. «Чолбон»
  3. Түргэнник, чуолкайдык, тэтимин ыһыктыбакка, өрө күүрүүлээхтик эт, саҥар. Говорить легко и быстро, энергично, вдохновенно
    [Оскуола оҕото:] Дьэ, Дьэллиикэп Дьэкиим обургу, кини киһи дьэргэлдьитэн эппэхтиирэ буолуо. П. Ойуунускай. Алгысчыт уот иччитин алҕаан, эриэ-дэхси этэн дьэргэлдьитэн киирэн барар. Саха сэһ
    1977
    Түһүлгэ төрүттэннэр эрэ, күҥҥэ үс тылы саҥарара дуу, суоҕа дуу диир киһилэрэ иэйэн, имэҥирэн, этэн дьэргэлдьитэн барыа. «Кыым»