Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дэллэрий

туохт.
1. Туох эмэ күүс үтэрин хоту хаамп, сүүр, уһун. ☉ Идти, бежать или плыть, подчиняясь какой-л. силе
Сыыры таҥнары дэллэрийэн түһэн, аппаны туоруур мас далаһанан сүүрдүм. Софр. Данилов
Даҕанча ханна илдьэллэрин букатын да сэрэйбэккэ, кэтэспэккэ даҕаны, соһоллорун хоту дэллэрийэн испитэ. Далан
Буурҕа түстэҕинэ, мин соруйан саҕынньахпын кэтээччибин: тыал кэннигиттэн үттэҕинэ сүүрэргэ олус чэпчэки буолар. Илиигин даллаччы туттан баран, дэллэрийэн эрэ иһэҕин. Н. Тарабукин
2. Атахтаргынан түргэнник бытыгыратан хааман, сүүрэн эймэний (кыра уҥуохтаах киһини, үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Идти, бежать, быстро перебирая маленькими ножками (о маленьком ребенке или низкорослом человеке)
«Кугасчайыам, кэбиһиий даа, өйдөн...» - диэн сибигинэйэ-сибигинэйэ, ол күүстээх илии сиэтэрин хоту дэллэрийбитэ. Э. Соколов
Ааммын аһаммын киирэрбэр «Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа, Сантайаанам, Саллайаанам, сылаас сыттаах Айыынам! М. Тимофеев

Еще переводы:

дьарыйыс

дьарыйыс (Якутский → Якутский)

дьарый диэнтэн холб. туһ. Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа, Убайдарын дьарыйсан, Остуолбар чугаһаппат, Кинигэбин, кумааҕыбын Кинилэргэ тыыттарбат. М. Тимофеев

дэллэрит

дэллэрит (Якутский → Якутский)

дэллэрий диэнтэн дьаһ
туһ. Дохсун буурҕа сатыылаата, Бэйэбитин бэттэх, антах, Дэллэриттэ, охтортоото. С. Данилов
Староверов Хабырыыһы илиититтэн тутан, Губельмаҥҥа дэллэритэн тиэртэ. И. Гоголев
Уола бокуойа суох сиэтэн дэллэриппитигэр, Томторук, тахсан иһэн, атаҕын тумсуттан иҥнэн умса бүдүрүйдэ. Болот Боотур

дэллэрис

дэллэрис (Якутский → Якутский)

дэллэрий диэнтэн холб. туһ. Яков Нестеровтаахха тахсан кэпсиир санаалаах ытыныын дэллэриһэн истилэр. М. Доҕордуурап
Биэс тэлиэгэлээх ат бууттара быстарынан ойон иһэллэрэ, буоһалааччылар буоһаттан тутуһан, үктэнэр сирдэригэр үктэммэккэ дэллэриһэн ааспыттара. ВА

далларый

далларый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Охтумаары, тирэххин сүтэримээри түргэнник хаамп (хол., саҥа хааман, көтөн эрэр оҕону, чыычаах оҕотун этэргэ). ☉ Идти, быстро переставляя ноги, стараясь сохранить равновесие (напр., о ребенке, птенце)
Аара суол кытыытыттан, Атахтарын анныттан Чыычаах сүүрэн таҕыста, Далларыйан ылаттаата. Р. Баҕатаайыскай
«Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Сылаас сыттаах Айыынам. М. Тимофеев

кэчэс

кэчэс (Якутский → Якутский)

туохт. Түргэнник сөбүлэһэ охсума, кэтэмэҕэйдээ. ☉ Неохотно соглашаться, отнекиваться, упрямиться, упорствовать
Даҕанча ханна илдьэллэрин букатын да сэрэйбэккэ, кэчэспэккэ даҕаны, соһоллорун хоту дэллэрийэн испитэ. Далан
Кини туһугар бары ыгылыйаллар, киниэхэ көмөлөһө сатыыллар, тылын кэчэһэр киһи баара биллибэт. А. Сыромятникова
Анараа барахсан даҕаны кэчэһэ барбатах, көрдөһүүнү улгумнук ылыммыт. КАЕ ДДК
Тойоттор хаста да кулуһун таһыгар ыҥырбыттарыгар, бэркэ кэчэһэн баран, тиийдилэр. П. Ламутскай (тылб.)

далбарай

далбарай (Якутский → Якутский)

аат.
1. Саҥа көппүт чыычаах оҕото; ырыаһыт кыра чыычаах. ☉ Птенец, только начавший летать; маленькая певчая птичка
Далбарай дайда, Туруйа ньондойдо. Саха фольк. [Хатыҥҥа] Күөрэгэй чыычаах көтөрө, Далбарай чыычаах дайара. Саха нар. ыр. II
Хос иһэ сырдыа, Сааскы күөх хамсыа, Далбарай дайыа, Татыйык ыллыа. П. Тобуруокап
2. көсп. Киһи олус таптыыр, күндүтүк саныыр, харыстыыр киһитэ (хол., оҕо). ☉ Очень близкий, любимый, дорогой человек
Тиийиэм, ахтыы арыаллаах Быыкайкаан далбарайбар. М. Ефимов
Ааммын аһаммын киирэрбэр, «Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа. М. Тимофеев
Аата, көмүс далбарайбын көрөр күннээх эбиппин ээ. Л. Габышев
п.-монг. далбарай

оллур-боллур

оллур-боллур (Якутский → Якутский)

  1. аат. Кыра тэхтир, оҥхой, очур-чочур, быллаар-аҥхай (хол., суол охсуута, нэксиэтэ, очурачочура). ☉ Бугристость, неровность, ухабистость
    Күһүҥҥү түүн …… хараҥатын бэйэҕит да билэр инигит. Хас силиһин, оллурун-боллурун билэр омоон суолбунан хааман дэллэрийэбин. Софр. Данилов
    Доҕотторунаан кини үгүстүк төттөрү-таары сырсыакаласпыт кырдалларын оллурун-боллурун, хас ыырын-ыллыгын биэс тарбах курдук билэрэ. Далан
  2. даҕ. суолт. Кыра тэхтирдээх, очурдаах-чочурдаах (хол., суолу этэргэ). ☉ Ухабистый, неровный (напр., о дороге)
    Тайах оллур-боллур таастарга сыыһа-халты тэбинитэлээн, эрчимнээхтик илгистэн, эһэни олоҕун булларбакка өгдөҥөлөөтө. В. Протодьяконов
    Ларьяна Никитична, нухарыйыах буолан иһэн, оллур-боллур сирдэр охсууларыттан сэргэхсийэн хаалла. Р. Баҕатаайыскай
    Оллур-боллур суолунан, Түҥкүр-таҥкыр түһэн-тахсан, Онно-манна батыллан, Отой түүнүн тиийбиттээҕим. В. Гольдеров
далаһа

далаһа (Якутский → Якутский)

I
аат.
1. Ууга (күөлгэ, үрэххэ) киирэргэ үктэл гынар мас (хол., уу баһарга). ☉ Мостки у берега водоема, с которых черпают воду
Саатыыр далаһанан киирэн ыаҕаһыгар уу сомсоору төҥкөйөр. Н. Якутскай
Уу баһалларыгар далаһаларыгар иккиэн сэргэстэһэн киирэллэр. И. Гоголев
Мин эрдэ туран уу баһар күөлбэр киирэн далаһа тумсугар сууннум. «ХС»
△ Ууну (чалбаҕы, кыра үрэҕи), бадарааннаах сири, аппаны туоруурга анаан хаптаһынтан эбэтэр бэрэбинэттэн оҥоһуллубут үктэл мас. ☉ Настил из бревен или досок для перехода через лужу, ручей, болото, овраг, гать
Сыыры таҥнары дэллэрийэн түһэн, аппаны туоруур мас далаһанан сүүрдүм. Софр. Данилов
[Мойот] уҥуор туоруур маннааҕы далаһаны уу ылан барбытын көрдө. Т. Сметанин
2. Тутууга, өрөмүөҥҥэ туттуллар дьиэ эркинин тула тутуллар хаптаһынтан, тимиртэн оҥоһуллубут үктэл. ☉ Леса (строительные).
3. көсп. Төрүөт. ☉ Причина, повод, основание
Куттал, буруй төрүөтэ - Таҥнарыы далаһата. С. Данилов
Улахан далаһа уурбут тириэньэринэн Александр Куприяновы ааттыыр. «Кыым»
II
аат., харыс т. Ат көлө. ☉ Верховая лошадь
[Хотой] балаҕан муннугар дьөлө түһэн олорон кыра быраат тардыстар далаһатын сиэтэ. Д. Апросимов. Далаһабын хаптаран ааһыахпын манна утуйарым сөп буолуо дуо? СТС
♦ Далаһаҕар тардыс харыс т. - аккын миин. ☉ Садиться на своего коня (букв. тянуться к своим мосткам).
◊ Далаһа быһыт түөлбэ. - балык быһытын арааһа. ☉ Один из видов рыболовных заграждений.