Якутские буквы:

Якутский → Якутский

далларый

дьүһ. туохт. Охтумаары, тирэххин сүтэримээри түргэнник хаамп (хол., саҥа хааман, көтөн эрэр оҕону, чыычаах оҕотун этэргэ). Идти, быстро переставляя ноги, стараясь сохранить равновесие (напр., о ребенке, птенце)
Аара суол кытыытыттан, Атахтарын анныттан Чыычаах сүүрэн таҕыста, Далларыйан ылаттаата. Р. Баҕатаайыскай
«Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Сылаас сыттаах Айыынам. М. Тимофеев

дал

аат.
1. Хотон таһыгар сүөһүнү хаайан аһатар бүтэй. Загон (для скота)
Биир далга сүүс сүөһү хаайыллыбыт үһү (тааб.: суот). [Оноҕочоон Чоохоон] үс атыыр үөрүн аҕалан далга хаайталаан кэбиһэр. Саха фольк. Далларын кэтэҕинээҕи ойуурга Лэглээриннэр солооһун таһаарыммыттара. Амма Аччыгыйа
2. эргэр. Оҕунан ытарга аналлаах сыал. Цель для стрельбы из лука
Бастаан Дыгын Баай көрдөһүүтүнэн кураахтаах саанан сыал (дал) ытыһыыта буолар. Саха сэһ. I. [Тыгын тойон] куолутунан холоһон дал ытыалаһыннарар. БСИ ЛНКИСО
Илии дала көр илии
Өс киирбэх, киһи тылын быһа гыммат дьону Абыраамап адьас илиитин далыгар киллэрбит. Л. Попов
[Аар Тойон - Чаараҕа:] Эн оҕоҥ бэрт, ийэҥ-аҕаҥ, эбэҥэһэҥ илиилэрин далларыттан тахса иликкин. Софр. Данилов
[Петр абата көхсүгэр кыынньа истэ:] Кинини [Машаны] баҕас илиим далыгар киллэрээ инибин. М. Доҕордуурап
Харах дала көр харах. Харах дала кыараҕас эргимтэтин иһигэр сыһыылар, тыалар субу нэлэһэн көстөллөрө. М. Ефимов
[Ороспуойдар Мичили] харахтарын далыттан таһаарбакка кэтиир-маныыр быһыылаахтар. Г. Колесов
«Көрсүһүөхпүт» [Т. Сметанин айымньыта] - кириитикэ хараҕын далыгар киирэ илик айымньы. КНЗ ТС
Дал ытыах (сир) - сир ырааҕын кэриҥэ (ох саа тэбиитэ сир). Приблизительное расстояние выстрела из лука
Сылгыны дал ытыах бадаҕаттан көрбүтүм. ПЭК СЯЯ. Дал ытыһыы эргэр. - тугу эмэ оҕунан таба ытарга куоталаһыы. Соревнование по стрельбе из лука
Кураахтаах саанан дал ытыһыыта буолар. Саха сэһ. I. Тэҥн. далла мэндэйии
монг. дал

Русский → Якутский

дал

гл,сов
биэрдэ

Якутский → Русский

дал

загон (для скота); сүөһү далга аһыыр скот кормят в загоне # хараҕым дала поле зрения.

далларый=

1) идти быстро (стараясь сохранить равновесие); 2) перен. разг. подобострастно суетиться.

Якутский → Английский

дал

n. cattle-pen, corral


Еще переводы:

далларыс=

далларыс= (Якутский → Русский)

совм.-взаимн. от далларый=.

даллараҥнаа=

даллараҥнаа= (Якутский → Русский)

равн.-кратн. от далларый= беспомощно размахивать (крыльями или руками).

далларыт=

далларыт= (Якутский → Русский)

побуд. от далларый= быстро тянуть, тащить кого-л.; сиэтэн далларытан аҕаллылар его быстро привели за руки.

далларыс гын

далларыс гын (Якутский → Якутский)

далларый диэнтэн көстө түһүү. Маабыра эмээхсин далларыс гына көтөн түстэ. Амма Аччыгыйа
Хотой таас дьааҥы чабырҕайыгар тахсан далларыс гына олоро түспүт. «ХС»

дьарыйыс

дьарыйыс (Якутский → Якутский)

дьарый диэнтэн холб. туһ. Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа, Убайдарын дьарыйсан, Остуолбар чугаһаппат, Кинигэбин, кумааҕыбын Кинилэргэ тыыттарбат. М. Тимофеев

далбарай

далбарай (Якутский → Якутский)

аат.
1. Саҥа көппүт чыычаах оҕото; ырыаһыт кыра чыычаах. Птенец, только начавший летать; маленькая певчая птичка
Далбарай дайда, Туруйа ньондойдо. Саха фольк. [Хатыҥҥа] Күөрэгэй чыычаах көтөрө, Далбарай чыычаах дайара. Саха нар. ыр. II
Хос иһэ сырдыа, Сааскы күөх хамсыа, Далбарай дайыа, Татыйык ыллыа. П. Тобуруокап
2. көсп. Киһи олус таптыыр, күндүтүк саныыр, харыстыыр киһитэ (хол., оҕо). Очень близкий, любимый, дорогой человек
Тиийиэм, ахтыы арыаллаах Быыкайкаан далбарайбар. М. Ефимов
Ааммын аһаммын киирэрбэр, «Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа. М. Тимофеев
Аата, көмүс далбарайбын көрөр күннээх эбиппин ээ. Л. Габышев
п.-монг. далбарай

дэллэрий

дэллэрий (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ күүс үтэрин хоту хаамп, сүүр, уһун. Идти, бежать или плыть, подчиняясь какой-л. силе
Сыыры таҥнары дэллэрийэн түһэн, аппаны туоруур мас далаһанан сүүрдүм. Софр. Данилов
Даҕанча ханна илдьэллэрин букатын да сэрэйбэккэ, кэтэспэккэ даҕаны, соһоллорун хоту дэллэрийэн испитэ. Далан
Буурҕа түстэҕинэ, мин соруйан саҕынньахпын кэтээччибин: тыал кэннигиттэн үттэҕинэ сүүрэргэ олус чэпчэки буолар. Илиигин даллаччы туттан баран, дэллэрийэн эрэ иһэҕин. Н. Тарабукин
2. Атахтаргынан түргэнник бытыгыратан хааман, сүүрэн эймэний (кыра уҥуохтаах киһини, үксүгэр оҕону этэргэ). Идти, бежать, быстро перебирая маленькими ножками (о маленьком ребенке или низкорослом человеке)
«Кугасчайыам, кэбиһиий даа, өйдөн...» - диэн сибигинэйэ-сибигинэйэ, ол күүстээх илии сиэтэрин хоту дэллэрийбитэ. Э. Соколов
Ааммын аһаммын киирэрбэр «Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа, Сантайаанам, Саллайаанам, сылаас сыттаах Айыынам! М. Тимофеев

баппыыска

баппыыска (Якутский → Русский)

уст. подписка, обязательство; баппыыска биэрдим я дал подписку, письменное обязательство.

далларыма

далларыма (Якутский → Якутский)

даҕ., эргэр. Киэҥкуоҥ. Просторный
Далларыма дал. ПЭК СЯЯ

салайбахтаа

салайбахтаа (Якутский → Якутский)

салай диэнтэн тиэт
көрүҥ. Доҕуйууга холбоһуҥ! Дьондуорускай оонньууну, Куйаар далай түһүлгэтин Туругурда тутуоҕуҥ! Маҥха далай саргытын Салайбахтыы тардыаҕыҥ! С. Зверев