1) мир, согласие, единодушие; эйэ дэмнээхтик олороллор они живут душа в душу; эйэнэн бара тур уходи добром; эйэттэн ордук суох погов. нет ничего лучше мира; 2) мир; эйэ иһин охсуһуу борьба за мир.

санаалан диэнтэн хай. аата. Амарах санааланыы. Аныгылыы санааланыы
◊ Биир санааланыы — туох эмэ туһугар кими эмэ кытта биир буолуу, биир өйүнэн турунан охсуһуу. ☉ Общее мнение, единодушие, солидарность
Эйэ уонна Чили норуотун кытта биир санааланыы миитинин ыыппыппыт. «ББ»

с. 1. (положительный ответ) сөбүлэҥ, сөбүлэнии; дать согласие себүлэҥҥин биэр; 2. (взаимный уговор, соглашение) сөбүлэһии, сөбүлэсиһии; 3. (единомыслие, единодушие) сөбүлэһии, биир санаалаах буолуу; прийти к согласию сөбүлэһиигэ кэл; 4. (дружественные отношения) ил, эйэ; они прожили в полном согласии кинилэр толору эйэлээхтик олорбуттара; 5. (общность, соответствие) сөп түсүһүү; согласие интересов интэриэстэр сөп түсүһүүлэрэ; согласие мнений санаалар сөп түсүһүүлэрэ.

аат.
1.
сүбэ-ама диэн курдук. Тоҕонохтон тутуһар Доҕор киһи булбакка, Сүбэ-соргу көрдөһөн Сүгүрүйэ турарбын Сүөргүлээхтии көрүмэ. С. Данилов
Кини тыаҕа куотар туһунан дьон сүбэтин-соргутун ылыммакка дьиэтигэр оттуу хаалбыта. Н. Заболоцкай
Эн аны туора киһини кими да эрэнимэ. Кинилэртэн үүттээх-ааннаах сүбэни-соргуну эрэйимэ. В. Титов
2. Тугу эмэ оҥорор, туохтан эмэ быыһанар ньыма. ☉ Способ, метод совершения чего-л., избавления от чего-л.
Мантан быыһаныахха айылаах Туох сүбэ-соргу баар буолаарай? Өксөкүлээх Өлөксөй
Тыа сиригэр бу быһыыны-майгыны [сүүйсүүлээх оонньууну] тохтотор сүбэни-соргуну үчүгэй, эйэлээх олох туһунан кичэйэн үчүгэйдик кэпсээн тарҕатыахха сөп. Эрилик Эристиин
3. Туохха эмэ биир санааланыы, эйэ дэмнээх буолуу. ☉ Единодушие, мир, лад
Сүүс ыал мустан, мунньахтаан, Сүрүн дьүүлү буллулар, Сүбэ-соргу холбооттоон, «Түмсүү» холкуос буоллулар. Эллэй
Хас эмэ өттүттэн көмөлүүр, сүбэ-соргу холбоһор эрэ буоллаҕына, итинник улахан үлэҕэ сорунар наада. А. Сыромятникова
Ол киэһэ мунньах буолта, Онно баара: сүбэ-соргу, Истиҥ санааны кэпсэтии, Арыт ыга кыыһырсыы. А. Бэрияк

1. аат.
2. Туох эмэ маарыннаһар өттүнэн, бэлиэтинэн бэрээдэктэммитэ, сааһа. ☉ Определённый порядок, расположение предметов по какому-л. признаку (по содержанию, форме). Нуучча суруйааччыларын кинигэлэрин наара
3. кэпс. Дьон туохха эмэ тутуһар сиэрэ, үөрүйэҕэ. ☉ Образ действия, склонность, привычка
   Сарсыарда үөрэнэ баран иһэбин диэн санаатахпына, сүрдээҕин чэпчээн, көтөн хаалыах курдугум. Аныгылыы наарынан таҥнар форма-таҥас хантан кэлиэҕэй?! «Кыым»
4. сыһ. суолт. Мэлдьи, куруук, биир кэм. ☉ Всё время, постоянно, всегда
   Оҕонньор наар былыргыны кэпсиир. Суорун Омоллоон
   Быыс булларбын эрэ наар ааҕан тахсабын. Н. Лугинов
   Мичил ахсыс кылааска наар үчүгэй уонна туйгун сыаналарынан үөрэммитэ. Г. Колесов
   ◊ Наар аанньа (буол) — куһаҕан үөһэ куһаҕан, куһаҕаҥҥа эбии куһаҕан (буол). ☉ Одна неприятность за другой, одно несчастье за другим, одно к одному
   Олох сатамматаҕына оннук наар аанньа буолан и һ э р б ы һ ы ы л а а х. Н. Якутскай
   Бардама, кырбанньаҥа, күнүүһүтэ, күтүрэ барыта наар аанньа киниэхэ түмүллэн, нэһилиэгин дьонун киэр хайыһыннаран кэлэппит. П. Аввакумов
   Куһ а ҕ а н наар аанньа диэбиккэ дылы, ити кэмҥэ көтөрдөр уонна кыыллар ыккардыларыгар сэрии буола турара. И. Данилов. Наара суох кэпс. — сиэрэ суох, олус, наһаа, киһи бэркиһиэн курдук. ☉ Сверх меры, слишком, чрезмерно, на удивление
   Ефимовтар кыра дьону наара суох ньүдьү-балай баттаан олороллор. Эрилик Эристиин
   Быйыл эн наара суох кыра дохуоту ылбыккын. М. Доҕордуурап
   Күөллэр уонна муус хоммут сирдэрэ наара суох аччыгый чалбах буолан киһи ытыһын үрдүгэр сытар курдук субу килбэһэн тураллар. Х АаКА. Наа рын оҥорон — эбиитин, эбиитигэр, эбиискэ. ☉ Вдобавок, в придачу, к тому же, ещё и
   Сэриигэ мэҥэһиннэрэн, наарын оҥорон, сут-кураан кыһарыйбыта. В. Протодьяконов
   Биир эриэн Дылбаарай диэн ынахтара, наарын оҥорон, кытараан хаалбыта. Айталын
   Бүгүн наарын оҥорон Өлөҥнөөс алаас тахсыы сыырыгар кэлэн испит оҕуһун тиэйиилээх ото өҕүллүүгэ түҥнэстэн түһэн муҥнаата. «ХС». Өтөр наар — өтөрүнэн, чугастааҕы кэминэн, киһи өйдүүрүнэн. ☉ В скором времени, в ближайшее время. Бу учаастакка өтөр наар көстүбэтэх киһи – кэмитиэт лиэктэрэ к э л б и т. Н. Габышев
   Быйылгы курдук үтүө сайын эргиллибитэ өтөр наар с у оҕа. «Кыым»
   ср. монг. найир ‘согласие, гармония, единодушие’