шишка, желвак.

уст. шишковидный нарост, желвак.

нарост, шишка, желвак (на теле человека); наплыв, нарост (на стволе дерева).

имеющий нарост, шишку, желвак, с... наростом, с... шишкой, с... желваком (на теле); имеющий наплыв, нарост, с... наплывом, с... наростом (о стволе дерева).

аат.
1. Кытаанах лоппойо сылдьар ур, болчуох. ☉ Твердый шишковидный нарост, желвак.
2. Кыра төхтүр. ☉ Небольшой бугорок. Көлүөһэбит быллыа үрдүнэн барда

иметь нарост, шишку, желвак (на теле); появляться — о наросте, шишке, желваке (на теле); иметь наплыв, нарост (о стволе дерева); появляться — о наплыве, наросте (на стволе дерева); мас урданан хаалбыт на дереве появился наплыв.

аат. Иһэн тахсыы, искэн. ☉ Нарыв, шишка, желвак (на теле). Хонноҕун анныгар болчох тахсыбыт. Атаҕар баар болчоҕо аччаабыт
□ Лимфатическай тымырдар барар сирдэригэр аара болчохтор бааллар. СИиТ
Кыыл уҥуоҕун сүһүөҕэ сонуур уонна ойоҕосторугар болчохтор үөскүүллэр. ТИиС

I
аат. Киһини сэтэрээн саҥарыы (хол., туга эмэ табыллыбатах киһини өссө хомуруйуу, сиилээһин). ☉ Злорадство, ехидство
Тэҥнээҕим сэтэтигэр, холооннооҕум хоһуутугар барыам буоллаҕа, …… бухатыыр киһи буолан баран хайдах да күөн көрсүмүнэ, күрэс былдьаһымына барыахпын сатаммат! Ньургун Боотур
ср. тув. сөдүр ‘сердись’, халх. сэдээ ‘раздражение, нервозность’
II
аат. Өҥүс бас. ☉ Затылочные мышцы (с обеих сторон шейных позвонков)
[Сур соноҕос] сиэллэҕинэ балтараалыы ыллар харыһы көрдөрөр ээ, түөһэ эттээх, моонньо сэтэлээх. Амма Аччыгыйа
Алексей Петрович тас көрүҥэ орто уҥуохтаах, сүрдээх модун быччыҥнардаах, үргүлдьү сэтэлээх моойдоох киһи эбит. Н. Кондаков
△ Бөлтөйөн көстөр (урга, соҕуоҕа, быллыаҕа маарынныыр) туох эмэ. ☉ Что-л. выпуклое (похожее на желвак, шишковидный нарост)
Элиэ кэккэлэһэ үүммүт сэтэлээх суон үс мутук төрдүгэр абырҕалы, оту-маһы мунньан олус улахан үллүбүт-баллыбыт уйа оҥостубута быданнаата. Далан

аат.
1. Киһи, кыыл этигэр (ордук атахха эбэтэр илиигэ) туох эмэ аалыытыттан үөскээбит тирии халыҥааһына, кытаатыыта. ☉ Местное утолщение кожи от длительного трения, мозоль
Магистр Тороев, дьону кэрийэ сылдьан, сымнаҕас, чэрэ суох уһун тарбахтардаах илиитинэн дорооболосто. Л. Попов
Бу суол: Сүүс омук кыратын Сүүһүн көлөһүнүнэн мэһиллибитэ, Элбэх норуот дьонун Илиитин чэринэн имэриллибитэ. С. Васильев
Улахан, үлэһит дьон курдук, Уунна кыыс илиитин дьоһуннук: Оччугуй, сып-сылаас илиитэ Олоччу чэр буолбут этэ. Ф. Софронов
2. Киһи эбэтэр кыыл-сүөһү этигэр баас оспут онно. ☉ След от зажившей раны на теле человека, животного, шрам, рубец
[Никон Петрович] этэ бүттэтэ суох чэр, баас онно дииллэрин истэрбит. П. Аввакумов
— Бай, бу тугуҥ чэрэй? — диэн кини ыйытта. С. Курилов (тылб.)
◊ Суол чэрэ — киһи-сүөһү, кыыл сылдьар суолун чигдитийэн кытааппыт омооно. ☉ Утоптанная часть дороги, тропинки
Дьахтар уончалаах уол оҕотун батыһыннаран баран суол чэрин сыыһахалты оймоон …… тиэтэйбит быһыынан баран эрэр. Дьуон Дьаҥылы
[Вася] домкратын чигдитийбит суол чэригэр туруорар уонна …… массыынатын илин муоһуттан тирэннэрэн көтөхтөрбүтүнэн барар. П. Чуукаар
Суол арахсыытыгар тохтообуттара. …… Суол чэрэ нэһиилэ көстөрө. Н. Чернышевскай (тылб.)
ср. кирг. чэр ‘опухоль’, чор ‘затвердевшая опухоль; мозоль’, ног. шер ‘болезнь; киста’, бур. сэр ‘желвак’

дьүһ. туохт.
1. Иннин диэки үтэн тахсыбыт буол (уоһу этэргэ). ☉ Быть вытянутым вперёд, оттопыриваться (о губах)
Кэлтэччи тарааммыт бэрт чачархай баттаҕа бураллыбыт, суптугур уоһа ордук чорбойбукка дылы буолбут. Л. Попов
Тыллыырап тугунханныгын кыайан быһааран өйдөөбөккө, хараҕын сүүрэлэҥнэттэ, ачыкытын өрүтэ анньыммахтаата, уоһа чорбойдо. Софр. Данилов
Уу дорҕоон артикуляцията: уоспут чорбойор, тыл төбөтө аллараа илин тиистэртэн кэннин диэки тэйэр. ПЯГ АСОДИ
2. Туохтан эмэ чороччу быган көһүн (улахана суох тугу эмэ этэргэ). ☉ Выступать, выпирать откуда-л., выдаваться из чего-л., торчать (о чём-л. небольшом)
[Эмээхсин] таныытын аннынан ыт эмиийин саҕа чорбойо сылдьар үөннээх. Эрилик Эристиин
Аан эргэрэн тырыттыбыт бүрүөтүн харбыалаата, туох эрэ чорбойон турарыттан ылла уонна ааны эрчимнээхтик аһа баттаата. Н. Заболоцкай
[Оҕус тарбыйах] саҥа чорбойон эрэр өҥүргэс муостарын икки ардынааҕы сүүһүн түүтэ будьуруйа эриллэн тахсыбыт. С. Маисов
От үрдүгэр чорооҕу кыратык — тутум саҕа чорбойор гына анньыллар. ПАЕ УуАХО
3. көсп. Туохха эмэ көрдөрүү түмүгүнэн барыларыттан ордук буол, тугунан эмэ атыттартан ордон таҕыс. ☉ Выделяться, отличаться от остальных по каким-л. показателям, признакам
Син бэйэм кэммэр дьон тэҥинэн үлэлээн кэллим. Дьонтон хаалбакка, чорбойбокко. Н. Лугинов
Кини сыл ахсын үөрэххэ улаханнык чорбойон, уһулуччу дьоҕурдааҕын көрдөрөн испитэ. П. Филиппов
Уопут, маастарыстыба уонна тустар кылаас өттүнэн бэйэтин биир дойдулаахтарыттан биллэрдик чорбойоро. КИС АаДЧ
Мин хара маҥнайгыттан хайа баҕарар сорудаҕы чуолкайдык, ыраастык толорорбунан чорбойбутум. «ХС»
4. көсп. Туох эмэ кэннэ орт, ордон хаал. ☉ Оказаться в наличии после чего-л., оставаться в излишке
Билигин чорбойор көлөбүт да, киһибит да суох. Д. Таас
[Уолбут] улаханы туһалаабат, хата туох эмэ чорбойуох буоллаҕына ылыа эбит да, оҕонньоруҥ киниэхэ чорботон бэрт. М. Попов
Эр киһи туох эмэ чорбойдоҕуна сонно тута мэлитэн иһэрэ. В. Титов
△ Аһара бар, хастан эрэ ордон таҕыс (ахсааны этэргэ). ☉ Перевалить, перейти за сколько-л. (о количестве)
— Эн биригээдэҥ төһөнү кэртэ? — Миэхэ үстүү-түөртүү саһааннааҕым, түөрт сүүстэн чорбойдо. М. Доҕордуурап
△ Баар буол, орт (бириэмэни этэргэ). ☉ Сохраняться, оставаться (о времени)
Бириэмэ чорбойдоҕуна кэлин мунньах сыҕарымыгар таарыйан ааһыахпыт. И. Никифоров
[Пиэрмэ үлэһиттэрэ] бэйэлэрин тустаах үлэлэриттэн чорбойор бириэмэлэригэр …… оттууллар. «ХС»
ср. казах. шор ‘желвак’, кирг. чорбой ‘торчать’, чормой ‘быть толстогубым’, монг. цорвойх ‘оттопыривать губы’