несов. 1. (о животном) орулаа, улуй, кылан; 2. (завывать) улуй; 3. разг. (громко плакать) онолуй, сарылаа.

выть, завывать; бөрөлүү улуй = выть по-волчьи; таһырдьа буурҕа улуйар на дворе завывает вьюга.

туохт. Энэлийэн барыах курдук уһуннук улуй, оннук курдук тыаһы таһаар. ☉ Свистеть (о бомбе), завывать (напр., о ветре), протяжно скулить (о собаке)
Таһырдьа буурҕа силлиэрэр тыаһа киһи уйулҕатын хамсатыах айылаах араастаан улуйар-кэнийэр. С. Тумат
Ыттара балаҕан үрдүгэр Улуйа-кэнийэ хаалбыта. Эрилик Эристиин
Биир буомба адьас кини аттыгар таҥнары улуйан-кэнийэн түһэн эрэр. Ф. Софронов

тыаһы үт. туохт.
1. Улаханнык уонна уһуннук үрэр курдук саҥаны таһаар (ыты, бөрөнү этэргэ). ☉ Выть, скулить, подвывать (о волке, собаке)
Таһырдьа тыал маһы-оту тыаһатан куһуурара иһиллэр, ол быыһыгар ыттар улуйаллар. Күндэ
Валя бөрөлөр улуйан онолуһалларын иһиллии сырытта. Амма Аччыгыйа
Хараҥа түүннэргэ ханна эрэ ыраах торҕон бөрө улуйан эҥсэлитэр. И. Федосеев
2. көсп. Ыт, бөрө уһуннук үрэрин курдук саҥата таһаар; оннук тыаһаа. ☉ Плакать в голос, голосить (о ком-л.), завывать (напр., о сирене)
[Эрдэлиирдээҕи] аһыйан Өлөксөй тохтообокко ытаан улуйа турда. Амма Аччыгыйа
Сэттэ чааска улуйан Сириэнэ үөгүлээтэ. Күннүк Уурастыырап
Оо, онтон буомба улуйда, Иннигэр түһэн дэлби барда... Л. Попов
Сылайбыт киһи олус түргэнник утуйан хаалла, үрдүгэр буурҕа улуйар. А. Сыромятникова
др.-тюрк. улы, тюрк. ул, ула, улу

туохт.
1. Улуй, уһуннук эҥээритэн улуй (бөрө, ыт туһунан этэргэ). ☉ Выть, завывать, подвывать (о волке и собаке)
Кырбый [ыт аата] төбөтүн халлаан диэки ньолоччу туттан олорон, уларыйан хаалбыт куолаһынан улуйан онолуйда. Н. Лугинов
Бөрө ойуур саҕатыгар тахсан, ыйы одуулуу олорон, уһуннук улуйан онолуйбута. Р. Кулаковскай
Онтон аны ампаар кэннигэр сыппыт улахан ыттара улуйан онолуйан киирэн барбыта. В. Яковлев
2. Уһуннук эҥсиилээхтик ытаа (оҕо туһунан этэргэ). ☉ Долго и горько плакать, плакать в голос, рыдать
Марба оҕото онолуйа-онолуйа ытыыр. Күндэ
3. көсп. Улаханнык эҥээриччи тардан саҥар. ☉ Говорить громко и протяжно
Илэ бэйэҕинэн, чахчы дьүһүҥҥүнэн көһүн, киһилии кэпсиэ, сахалыы саҥар, урааҥхайдыы онолуй! Ньургун Боотур
Урааҥхайдыы онолуйда, Сахалыы дьалыһыйда, Айыы дьөһүөлдьүт ойууннуу Алҕаан аҥааттан киирэн барда. Өксөкүлээх Өлөксөй
Араҕастыйбыт астаах Аарыма кырдьаҕастарым …… Уһуйан кэбиспиттэрин …… Онолуйа туойдаҕым. П. Ойуунускай
4. көсп. Тохтобула суох мөх, үөх (үрүҥ хараҕы өрө көрдөрбөт гына). ☉ Беспрестанно ругать, бранить кого-л., кричать на кого-л.
Оҕолорун онолуйан-онолуйан Буомурдан кэбиспит, Ыалларын ыыстаан-ыыстаан Ыксаласпат гыммыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
ср. кирг. онтоло ‘кряхтеть, стонать, тихо блеять’

тыаһы үт. туохт.
1. Синньигэс, хатан саҥаны таһаар (хол., ыт туһунан). ☉ Издавать высокий, резкий крик, визжать (напр., о собаке)
Ыт ыйылыы түһэн баран, туора ыстанна. Суорун Омоллоон
Кусчут [ыт аата], ааттаспыттыы, атаҕын биэрэбиэрэ ыйылаабыта. М. Доҕордуурап
Ытым оҕото ыйылыы хаалла. Н. Туобулаахап
Биир ат олгуобуйаларын тоһуттубут тобохторунан илгиэлэнэн, киниттэн сүүрэ турда, иккис ат, эмиэ кини курдук, сиргэ охтон сытар эбит: сытыытык, уһуннук ыйылаата. Л. Толстой (тылб.)
2. көсп. Салгыны хайытан иһиирэр курдук сытыы тыаһы таһаар. ☉ Издавать резкий свист, свистеть (напр., о пуле)
Кэнниттэн бандьыыттар иҥсэлээх буулдьалара икки өттүнэн сиирэ-халты ыйылаабыттара. А. Сыромятникова
Үрдүбүтүнэн сэнэрээттэр ыйылыыллар, аттыбытыгар миинэлэр эстэллэр. ИИФ УС
Сытыы хотуур хойуу оту сиҥнэрэн иҥсэлээхтик ыйылаабат. Күрүлгэн
3. көсп. Салгыны күүскэ ытыйан, улуйар курдук тыаһы таһаар (силлиэ, буурҕа туһунан). ☉ Издавать похожий на вой звук, выть, завывать (о вихре, пурге)
Дохсун тыал түһэн ыйылыы ытыллар: Таастары хастыыр, тииттэри мускуйар. М. Ефимов
Оттон буурҕа син биир былыргылыы энэлийэр, суланарсаанар, …… ыйылыыр. Н. Габышев
Киллэм кырдалга талах маһы эрийэ-мускуйа күүстээх тыал куһуура ыйылыыр. «ХС»
ср. тув. сыйылаар ‘скулить’, кирг. ыйлаа ‘плакать’

туохт.
1. Дибилийэ, тыастаахтык уһун, сүүрүгүр. ☉ Протекать где-л., впадать куда-л. с большой силой и шумом
Хайа тэллэҕин батыһа сүүнэ дириҥ көҥүс эҥсэлийэн түһэр. Күннүк Уурастыырап
[Халыма] Айанын тосхолунан эҥсэлийэн, Акыйааҥҥа тиийэн суккуллар. И. Федосеев
Хайаттан хайаҕа сааллан, эҥсэлийэ уста турда [хайа үрэҕэ]. «Кыым»
2. Киһи уйулҕатын таарыйар уһун, эҥсиилээх саҥаны, дорҕоону, тыаһы таһаар, эҥсиилээхтик дуораһыйа тарҕан. ☉ Звучать грустно, жалобно (о музыке); издавать тревожно-протяжные звуки, выть, завывать (напр., о волке, ветре)
Таһырдьа хабыс-хараҥа этэ, тымныы тыал эҥсэлийдэ, от-мас ытаан-соҥоон суугунуура. Н. Якутскай
[Бөрө] аттыгар олорон эҥсэлийэ улуйда. И. Гоголев
Муусука эҥсэлийэр. Сүрэх улуу кутурҕанынан туолар. П. Аввакумов
Борохуот тохтуур. Миша хаһан да истибэтэх хаһыыта хаста да төхтүрүйэн эҥсэлийдэ. ПНИ ОСОТ
△ Улаханнык саҥа таһааран сулана-сулана, ынчыктыыынчыктыы ытаа-соҥоо. ☉ Горько плакать, стонать, причитать
Остуолга бүк түһэн, кыатана сатыы-сатыы, ытаан барда, кыатаммакка, ис-иһиттэн эҥсэлийэн, саҥа таһааран бөтүөхтээтэ. П. Аввакумов
Оо, төрөппүт ийэ барахсан ис-иһиттэн эҥсэлийэр ыар ынчыгын истэртэн ордук ыарахан аан дойдуга ама туох баар буолуой! КИ АДББ
«Кимнээх буолан кимим быыһыай, күн-дьыл буолуой? Аанай-туонай абаккабын даа!» — дьахтар эҥсэлийэн ытыыр саҥатын силлиэ саба охсор. СҮК
ср. калм. еҥсэ ‘плакать, кричать, стонать’