II несов. (портиться, загнивать) сытый, ымыр, лыыбар.

покрываться плесенью, гнилью, плесневеть, загнивать; түүнүгүрбүт от подгнившие сено.

туохт. Луугуран, никсийэн сытыйа быһыытый, сытыган амтаннан. ☉ Протухать, загнивать
Күөл балыга, булууһу эрдэттэн бэлэмнээн үчүгэйдик харайбатахха, түргэнник лыыбарар. ПГН ИККО
[Сиилэс] сороҕор иһиттэн түүнүк ыһан, лыыбаран, сытыйан тахсара. В. Яковлев

аат.
1. эргэр. Күһүн муус тоҥуута бултаан холбоҕо кутан мунньубут мунду (оннук сытан, буһардахха иһэ тохтон кэлэр буола луугурар, кыһын тоҥмутун кэннэ сиэнэр). ☉ Озёрный гольян осеннего улова, которым запасаются впрок, заквашивая его в специальных коробах (употребляли в пищу зимой, после замерзания)
[Күөлтэн] м у н д улаан ыланнар холболууллар эбит. Сытыталлар. Лыыба диэн ааттаах. Багдарыын Сүлбэ
Оҕонньорбут тоҥ лыыбаны ойо охсон киллэрэн буһарбыта. Сотору буолаат, аһыытыҥы сыт билиннэ, онтукпут кэнникинэн дыргыйан, сыҥаахпыт уута сүүрэн барда. «ХС»
2. кэпс. Уймалас бадараан, оборчо. ☉ Зыбкая почва, топь
Хас да килэмиэ тир усталаах бадарааннаах лыыбаны уһугунан эргийэн, …… кэтиир пуун оҥостон тохтоотубут. И. Эртюков
Бэл тайаҕы бадараантан, лыыбаттан, маартан хостонуллара. Н. Габышев
ср. чув. лапра ‘грязь (слякоть)’
◊ Лыыба буол туохт., кэпс. — сытыйан илдьи бар, илдьирийэ сылдьар буола сымнаа. ☉ Мякнуть в результате гниения, загнивать, разлагаться.

туохт.
1. Наһаа өр кэм устата үүнэн эбэтэр сөптөөх усулуобуйата суох буолан кэбирээн бар, бытарыйа, тохто сылдьар буолан бар (мас үүнээйилэр тустарынан). ☉ От большого возраста или неблагоприятных условий начинать загнивать, трухляветь (о древесных растениях)
Сорох лабааларыҥ хатан, сылхонук обургу харысхала суох эмэн, киил бэйэҥ эмэхсийэн эрдэҕиҥ. Г. Угаров
Кинилэр уонча буолан «Дружба» эрбиинэн үөл эттээх мастары быһыта эрбэтэлээн, хатырыгы суллуу суоран, хотон эргэ эмэхсийбит эркиннэрин уларыталлар. «ХС»
Харыйа икки сүүс сааһыгар диэри үүнэр кыахтаах, ол гынан баран үксүгэр алта уон-сэттэ уон сааһыгар эмэхсийээччи. МАА ССКОЭҮү
2. көсп. Кырдьан, мөлтөө, аһааҕыр. ☉ Стареть, недомогать, дряхлеть
Буорайбыккын, кырдьаҕаас. Сааһыҥ таайбыт быһыылаах. Этиҥ-хааныҥ алыс эмэхсийбит. Суорун Омоллоон
Эт киһи элэйдим, сыа киһи сылайдым. Чэгиэн, чиргэл бэйэм эмэхсийдим. Н. Лугинов
Бу аламай маҥан күн анныгар аал уоту оттубакка, алаһа дьиэни тэриммэккэ, кырыллыбытынан кыыс оҕо сылдьан, кырдьан эмэхсийэн, иинэн-хатан, төннөн эрэр сордоох арай мин баарбын. Пьесалар-1987.
3. көсп. Эргэрэн, бары өттүнэн сытыйан, үрэллэн бар (уопсастыба, өй-санаа туһунан). ☉ Разлагаться, приходить в упадок, разваливаться (напр., об общественном устройстве)
Оттон кэнники — буржуазия култуурата эмэхсийэн, өлөн эрэр бириэмэтигэр — футуризм пуормата үөскээбитэ. П. Ойуунускай
Эрэнэбин, Азия атаҕар турдаҕына, эмэхсийбит хапытаал хоолдьуга үс бүк барыаҕа. Суорун Омоллоон

I
туохт.
1. Куһаҕан сыттанан буорту буол, үрэлин. ☉ Гнить, портиться
Бу куһу аны булуустуохха наада. Тута сытыйан хаалар. Далан
Чохулар, ардах чиэрбэлэрэ, улиткалар уонна да атын хамныыр-харамайдар өлөн сиргэ сытыйаллар. СТЫМ
2. көсп. Үрэлин-сатарый, самнан бар. ☉ Разложиться, деморализоваться, загнивать
Капиталистическай систиэмэ акылаата күн-түүн сытыйан, эмэҕирэн, сиҥнэн түһэн иһэр. С. Данилов
Үлэ манна барыта сытыйбыт, Үрэллии-сатайыы иитэ суох тахсыбыт. С. Васильев
Буржуазия кылааһа иһиттэн сытыйан эрэрин поэт эрдэ бэлиэтии көрбүтэ. СЛ-8
3. көсп., кэпс. Тыынар тыыннаах тулуйбат үлүгэрдээх усулуобуйатыгар, эрэйгэ, муҥҥа тутуллан өлөр уһукка тиий. ☉ Содержаться в гибельных для живого существа условиях, сгнить, пропасть
Эн биһикки курдуктар, ытыллыбатахпытына, сыылкаҕа сытыйарбыт чуолкай. Болот Боотур
♦ Биир сымыыт ханна сытыйбатаҕай! көр биир
Мин баҕарабын адьырҕалары көрсүөхпүн, Биир сымыыт ханна сытыйбатаҕай?! С. Данилов
«Биир сымыыт ханна сытыйбатаҕай» диэн саха киһитэ мүччүргэннээх күнүгэр туттар өһүн хоһоонун өйдөөн ылла. Н. Заболоцкай
Сытыйа бай — сыта бай диэн курдук (көр бай I). Уол ол харчытынан кулуннаах биэни, үс ынаҕы, биир атыыр кунаны атыыласпыт. Дьэ, онтон ыла сытыйа байан барбыт. И. Гоголев
[Кытаховтар саамай силистэрэ] үргүбэтэх бултаах үрэх баһа дойдуга сылгынан, ынаҕынан сытыйа байан олорор. «ХС»
ср. тув. чыды ‘тухни, воняй’, ДТС йыды ‘пахнуть, испускать запах’
II
туохт. Ууга, ардахха, сииккэ илий, уу буол. ☉ Промокнуть (насквозь), намокнуть
Кинилэр начаас үлүгэр баттахтыын, таҥастыын ибили сытыйан хааллылар. Суорун Омоллоон
Таһыттан Өлөксөөс кыыс киирэн кэлэр, ардахха баттатан, таҥаһа-саба дэлби сытыйбыт. А. Бэрияк
Таҥаһым ибили сытыйан, мууһунан хаарыйталыыр. М. Доҕордуурап
Витя ийэтэ тикпит маа бэйэлээх этэрбэһэ сытыйан, төбөтө салтайан таҕыста, ыараан хаалла. Н. Заболоцкай
III
эб. Дьүһүннүүр сыһыат туохтуурдары кытта саҥарааччы кыыһыран, сэнээн, аанньа ахсарбат сыһыанын көрдөрөр. ☉ В сочетании с деепричастием на -а выражает пренебрежение, презрение, злобу говорящего
Хара сордоох, аппайа сытыйбыт, абыранныҥ дуо, көр ити? Амма Аччыгыйа
Саргы хотууска дьэ хомотто даҕаны! Сарахачыйа сытыйан, барыта киниттэн. Н. Лугинов
Оҥойо сытыйбыт кыараҕас түннүктэринэн күн уота тыккыраан киирэн дьиэ иһин үдүк-бадык сырдатар. Ф. Постников