сов. 1. тохтоо; работа остановилась үлэ тохтоото; 2. (поселиться по приезде) тохтоо, түс; остановиться в гостинице гостиницаҕа түс 3. на ком-чём (задержаться) тохтоо, тардылын; остановиться на описании подробностей ымпыгар-чымпыгар тохтоо.

сов. 1. что бытаарт, уталыт, тарт; замедлить шаг хаамыыгын бытаарт; 2. чаще с отриц., с неопр. или с чем (задержаться) уталыт, уталый; он не замедлил прийти кини уталыйа барбакка тута кэллэ.

сов. 1. (туго завязаться) ыга баан, бобо тардын; затянуться поясом курунан ыга тардын; 2. (заволочься) бүрүлүн, сабылын; нёбо затянулось тучами халлаан былытынан бүрүлүннэ; 3. (зажить) ыбыс, ыпса ос; рана затянулась оспут; 4. (задержаться) тардылын, уһаа, уталый; дело затянулось дьыала тардылынна; 5. (при курении) эҕирийэн ыл, эҕирий.

туохт.
1. Дьэбэрэҕэ түс, тимир. ☉ Тонуть, проваливаться в топь, грязь
[Борохуот] Өлүөнэ өрүс өһөҕөр Дьөлө дьуоҕара сытар Дьуос дьаакыр тыҥыраҕын төлөрүтүннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Удаҕан дүҥүрэ] Супту сурулаан …… Хара дьэбилгэ бадарааҥҥа Хампы түһэн Дьөлө дьуоҕаран хаалла. П. Ядрихинскай
Кылбайар сытыы ыстаалбыт, Кырыылаах, кылааннаах анньыыбыт Уу анныгар дьуоҕара тимирдэҕэ, Оо, күн сириттэн мэлийдэҕэ. С. Васильев
Тымныыга балык дьуоҕарар. СГФ СКТ
2. көсп., сөбүлээб. Хаһан да арахсыа суох курдук биир сиргэ өр буол. ☉ Задержаться, застрять где-л. Никодим аҕабыыт хамсыа суох курдук тура дьуоҕарбыт сириттэн уларыйан, түннүктэн түннүккэ өндөлдьүйэн көрө-көрө, хаама сылдьыбыта. Эрилик Эристиин
Бырааба дьиэ иһигэр улуус кулубалара, нэһилиэк кинээстэрэ дьөлө дьуоҕаран, хааннара-сииннэрэ алдьанан олороллор. М. Доҕордуурап
3. көсп., сөбүлээб. Киһи өйүгэр-санаатыгар иҥ (куһаҕан санаа-оноо). ☉ Оставлять неприятный осадок, тяжелое чувство в душе человека, оседать в памяти
Хата атынынан аралдьытыах баара. Оччоҕо бу куту-сүрү баттаан дьуоҕарбыт санаа-оноо дьайҕарыах этэ. Н. Лугинов
Бу тымныы туманын быыһыттан кылам гыммыт үөрүүгэ бас бэриммэккэ, ол санаа дууһа түгэҕэр дьаакыр буолан дьуоҕарда. «ХС»

1. тарт диэнтэн атын. туһ. Көр-нар көҕүлүттэн тардыллыбыт. П. Ойуунускай
   Эрчимнээх буочарынан дьулуруччу тардыллан суруллубут. Амма Аччыгыйа
   Дьоҕус тыы биэрэккэ сыһыары тардыллан турар. Н. Заболоцкай
   Саам ыарҕаттан тардыллан эстэн дэлби барда. Т. Сметанин
   Аны туора быа тардыллыбыт этэ. И. Федосеев
   Бөһүөлэккэ баар оҕо-дьахтар бурдук тардылларын көрө туолан кэбистилэр. М. Доҕордуурап
   Сотору остуол тардылынна. «ХС»
   Нэһилиэк үгүс дьоно онно тардылыннылар. «Чолбон»
   Тардыллыбыт сүөһүлэр өлүктэрэ аата-ахсаана суох тэлгэнэ сыталлара. С. Сарыг-оол (тылб.)
2. Туохха эмэ тутулун, тутуллан уһаакэҥээ. ☉ Пробыть где-л. дольше, чем нужно или можно, задержаться
   Саҥа хаһыаты ааҕаннар, ырытаннар, арааһы сэһэргэһэн бэрт өр тардыллаллар. Амма Аччыгыйа
   Тоҕо эрэ буурҕа иннинэ кыайан киирбэтилэр, туохтан тардыллыбыт бэйэлэрэ эбитэ буолла. Н. Якутскай
   Татьяна биир дьүөгэтин ыҥырбыта да тоҕо эрэ хойутаата, туохха тардылынна буолла. М. Попов

туохт.
1. Түс, чычааһыр (ууну этэргэ). ☉ Становиться, делаться мелким, мелеть (о водоёме)
Бөрөлөөх үрэҕэ, чалым эрэ уулаах, чаардаан турара. Н. Абыйчанин
«Волга чаардаата!» — диэн атын дьоннор үҥсэллэрсүктэллэр. М. Горькай (тылб.)
2. Чычаас ууга, чаарга олорон хаал, кыайан салгыы устума (уу аалларын этэргэ). ☉ Садиться на мель (о суднах)
Сахаларга ханнык даҕаны чычаас ууга чаардаабакка устар туос тыы үгүс буолара. ЧМА СТС СЭ
Арыы кутуругар элбэх дьонноох биир оҥочо чаардаан турара. «ХС»
Көс курдугу өксөйөн баран, катербыт чаардаан хаалла. К. Турсункулов (тылб.)
3. көсп. Туохтан эмэ тардыллан бытааран хаал, биир сиргэ өр буол. ☉ Задержаться, пробыть где-л. дольше, чем нужно
«Убайым оҕонньор, манна чаардаабыт эбиккин дуу?» — Степан холуочук, үөрэн ымаҥныыр да, хараҕа күлбэт. Н. Апросимов
[Биһиги] ардахха хаайтаран, Аммабытыгар чаардаабыппыт бүгүн төрдүс күнэ. С. Федотов
Аармыйаттан төннөн иһэн дойдубар тиийбэккэ, Дьокуускай куоракка чаардаан хаалбытым. «Кыым»

1) побуд. от хаай = 1—4, 6, 7, 11; сүөһүлэри оҕолорунан далга хаайтар скажите ребятам, чтобы загнали скот в загон; 2) лишиться возможности выйти откуда-л.; оказаться запертым, закрытым внутри чего-л.; дьиэҕэ чыычаах киирэн хаайтарбыт птичка залетела в комнату и не может вылететь; паапкам чымадааҥҥа хаайтарда моя папка заперта в чемодане; 3) перен. разг. быть вынужденным сидеть или жить где-л. постоянно (не отлучаясь, не выезжая); дьиэҕэ хаайтаран олор = (или сыт =) быть вынужденным сидеть всё время дома (и никуда не ходить); 4) задерживаться, не выходить, не выделяться; иигэ хаайтарбыт у него задерживается моча; хойуутун хаайтарар у него запор; 5) встречать преграду, препятствие, задерживаться, застревать (в пути); массыынанан баран иһэн , үрэххэ хаайтардыбыт мы ехали на машине, и путь нам преградила речка; суолга хаайтар = задержаться в пути; 6) разг. лишаться возможности делать что-л., заниматься чём-л.; ыалдьан хаайтардым я заболел, и вся работа у меня стала; саам алдьанан хаайтардым у меня ружьё сломалось, и я не могу ходить.на охоту; 7) перен. растеряться, стать в тупик (напр. в споре); кыраҕа хаайтарбат киһы нелегко его поставить в тупик # тыыҥҥын хаайтар = задыхаться.

I
туохт.
1. Туохтан эмэ тутулуктанан тардылын, уһаа-кэҥээ, өр буол. ☉ Задержаться по какой-л. причине, запоздать
Инженер киһи үлэтигэр тутулуннаҕа эбээт. Л. Попов
Айан дьоно өр тутуллуохтара дуо, били үрэхтэрин баһынан ыһыктарын, сааларын сүгэн, …… Дьугдьуур хайаны дабайан иһэллэр. Н. Павлов. Олус ардахтаах саас дьэһимиэн, сэлиэһинэй бөлкөйдөнүүтэ сүүрбэ түөрт хонукка диэри тутуллар. ЛИК СОТ
2. Кимтэн, туохтан эмэ тутулуктаах буол. ☉ Быть, становиться зависимым, зависеть от кого-чего-л.
Имэҥинэн туоллахха, Илбиһирэн турдахха, Киһи тугу кыайбат буолуой, Кимтэн-туохтан тутуллуой?! Күннүк Уурастыырап
Бу ыбыччы көрбүт харахтаах киһи [Сипсики] Орто дойду хоптон тутуллан турарын курдук саныыра. Л. Попов
II
тут I диэнтэн атын
туһ. [Бадин:] Бар эт, ол тутуллубут киһини миэхэ аҕаллыннар. С. Ефремов
Улууска кулубалар, нэһилиэккэ кинээстэр баһылыктаан олороллорун саҕана кыра киһи ыт курдук тутуллан, саба баттанан олорбута. Эрилик Эристиин
Киһитин оронугар түүрэ тутуллубут утуйар таҥас эрэ сытар. С. Никифоров
Сотору-сотору төлөпүөннүүрүм, төһө бурдук тутуллубутун, төһө тиэллибитин ыйыталаһарым. Л. Брежнев (тылб.)
III
тут II диэнтэн атын
туһ. Аркадий сүрдээх табыллыбыт архитектор, оҥорбут бырайыага барыта тутуллан иһэр. Н. Лугинов
Куораттар, бөһүөлэктэр тутуллаллар, киэркэйэллэр. С. Окоёмов
Прогимназия икки мэндиэмэннээх саҥа мас дьиэтэ тутуллан, Аппа уутугар күлүгүн түһэрэн, кылбайа дьэндэйэн тахсыбыта. И. Федосеев

туохт.
1. Ыйыстан испитиҥ барбакка күөмэйгэр туран хаал, моһуогур. ☉ Испытывать затруднения при глотании, давиться
Хирург Г.Д. Ыларов тоһоҕоҕо харбыт оҕону, уустук эпэрээссийэни ситиһиилээхтик оҥорон, быыһыыр. Р. Баҕатаайыскай
Арай биирдэ Хачча Сэмэн уҥуохха харан ыксал бөҕө буолла. Хомус Уйбаан
Бөдөҥ гына кырбаммыт эти, хойуу гына булкуллубут аһылыгы сиэтэҕинэ, нуорка оҕото харыан сөп. ПГН НХҮөС
2. кэпс. Улаханнык долгуйан, айманан, саҥаран иһэн бөтөн хаал, сатаан саҥарыма. ☉ Начав говорить, вдруг замолчать от сильного волнения, чувствуя, ощущая ком в горле
Микиитэ хомолтотугар харан, ыгылыйан олорон, хабылык хабан ыһыахтанна. Амма Аччыгыйа
Киһитэ икки хараҕын уутун сотто-сотто, аат эрэ харата, иһин түгэҕэр, «убайым»… диэн иһэн эмиэ харан хаалла. П. Филиппов
Бэрт өр хараҕым уутугар харан, кыайан кэпсээбэккэ олорбутум. «ХС»
3. Биир сиргэ мунньуллан хаайтаран, тохтоон хаал (хол., көмүөл мууһун туһунан). ☉ Задержаться в движении от скопления большого количества движущихся предметов (напр., о заторе льда)
Өлүөнэҕэ муус харбыта. Үөс Улахан арыы ыалларыгар куттал суоһаабыта. С. Дадаскинов
Дьокуускайга кутталы үөскэтэр сир — Хаҥалас тумула. Бу тумулга муус хардаҕына, куораппытыгар куттал суоһуур. «Кыым»
Хаҥыл өрүс Тиит Үрэх төрдүттэн үөһээ өттө харан турар. «Чолбон»
4. Иҥнэн тохтоо, бобулун, туран хаал (хол., туох эмэ оҥоһук хамсатан үлэлэтэр ис тутулун туһунан). ☉ Лишиться возможности двигаться, заклинить, застрять
Егор Килович ыга кыыһырбыта тута биллэр. Били кылабачыгас кыһыл паапка «молнията» харбытын бокуойа суох илгиэлиир. Н. Лугинов
Кыргыһара ыарахан буолбут. Аны туран бүлүмүөтэ харан хаалбыт, ыппат буолбут. В. Протодьяконов
Сэрэнэн ииппэттэн буулдьа бинтиэпкэ уоһун ханаалыгар харан хаалар түбэлтэлэрэ баар буолар. ТСКБ
ср. др.-тюрк. хар ‘поперхнуться, подавиться’

туохт.
1. Тугу эмэ гынаргын уурат, уурай. ☉ Прекратить какое-л. действие, перестать делать что-л. [Ааҕа олорон, оҕолорго] Оксана тохтоон, кыайарынан быһааран биэртэлиирэ. Суорун Омоллоон
Тоттук тойтоон тойотторбут Тохтоон, тостон тураллар. Күннүк Уурастыырап
Туох буоллугут, дьонноор? Тохтооҥ! И. Гоголев
2. Айаннаан, баран иһэн, турунан кэбис; ханна, туохха эмэ кэлэн тур. ☉ Прервать движение в пути, остановиться
Сыарҕалаах ат тохтоото. Амма Аччыгыйа
Сеня, киин болуоссакка чугаһаан иһэн, тохтоон, умса көрөн турбахтаата. Н. Лугинов
Кыыс туһугар тиийэн баран, тохтоото. Т. Сметанин
△ Хантан эмэ ханна эмэ кэлэн, быстах олохсуй, олохто булун. ☉ Временно расположиться, поселиться где-л. по приезде куда-л., остановиться где-л. Сиидэрэп саҥардыы холбоспут ойоҕунуун …… оскуолаҕа тохтообуттар. Амма Аччыгыйа
Сэргэчээн, Торопууҥҥа тохтоотуҥ дуу? Болот Боотур
Билигин ити сиргэ куба тохтообот. АЛА КК
3. көсп. Оҥхой буолан баһыллан, олорон хаал (ууну этэргэ). ☉ Стоять (о воде в низинах)
Уу тохтообут сиригэр уу тохтуур, тыл хоммут сиригэр тыл хонор. М. Попов
Тырансыайаны уу тохтообот сиригэр, сыыр быарыгар туппуттара. САӨБ
4. көсп. Сүгүн-саҕын биир сиргэ (хол., дьиэҕэр) олорума, кэлэ-бара сырыт (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Не оставаться долго в каком-л. месте (напр., дома)
Дьиэтигэр тохтообот, хоммот буолбута ыраатта. А. Сыромятникова
5. көсп. Туох эмэ туһунан этэргэ болҕомтону туохха эмэ ордук хатаа, бэлиэтээ. ☉ Излагая, обсуждая что-л., задержаться, остановить внимание на чём-л. [Аркаадьый Миитэрэйэбис дакылаатыгар] агрохимическэй дьаһаллары олоххо киллэрэр наадалааҕын туһунан киэҥник тохтоото. М. Доҕордуурап. Бэйиэт мөкү быһыы элбэҕэр тохтуур. АЛА АҮө. Мин сүөһү аһылыгын баасатын туһунан боппуруоска тохтуохпун баҕарабын. ВБТ
♦ Кута-сүрэ тохтообот көр кут-сүр
[Боллоорутталаах дьиэлэрэ] хайдах эрэ киһи тэһийбэт, кута-сүрэ тохтообот тоҥуй дьиэтэ. Амма Аччыгыйа
[Бу оскуола алааһа] киһи кута-сүрэ тохтообот чуҥкук сирэ этэ. С. Никифоров
Биһиги биир иччитэх дэриэбинэҕэ, киһи кута-сүрэ төрүт тохтообот буолбут сиригэр, тиийэн кэлбиппит. ВА
Санаата тохтуур (хонор) көр санаа II. Чаһыы Ньукууһаҕа санаата тохтуур. М. Чооруоһап. Суол ортотугар тохтообут сөбүлээб. — тугу эрэ балайда оҥорон баран, салҕаабат, ситэрэн түмүктээбэт. ☉ Останавливаться на полпути
Киһи санаата, киһи ырата итинник суол ортотугар тохтоон хаалыа үһү дуо. В. Яковлев