прил. эрдээх, кэргэннээх; замужняя женщина эрдээх дьахтар.

1) груб, имеющая мужа, замужняя; 2) мужественный; твёрдый, решительней, волевой; эрдээх киһи мужественный человек.

1) имеющий семью; с... семьёй; семейный; элбэх кэргэннээх многосемейный; 2) женатый; замужняя; ср. дьахтардаах 2.

1) принадлежащий старикам, семье стариков; оҕонньордооххо бардым я ухожу к старикам; 2) имеющая мужа, замужняя; ср. кэргэннээх .

1) имеющий человека; с... человеком; киһилээх кэллэ он пришёл с человеком; 2) разг. замужняя; имеющая мужа или любовника; с... мужем или с... любовником; киһилээх дьахтар замужняя женщина; 3) имеющий работника; дьиэтигэр киһилээх он имеет домашнего работника.

д а ҕ. , эргэр. Б э ргэһэлэммит, эрдээх (дьахтар). ☉ Обвенчанная, замужняя
[Чоочо:] Манчаары мэнньиэстээх дьахтары Бэргэһэтин устубут, Ол иһин!.. А. Софронов

I ж. 1. уст., обл. (замужняя крестьянка) дьахтар; 2. прост., обл. (жена) дьахтар, ойох; 3. прост, (женщина) бытааһах, дьахтар; 4. презр. (о слабохарактерном мужчине) дьахтар курдук киһи; # каменная баба археол. таас киһи; снежная баба хаар киһи; бой-баба сытыы дьахтар; баба-яга фольк. дьэгэ-бааба.
II ж. тех. сүлүгэс (механической балта охсор сүлүгэһэ).

даҕ.
1. Ойохтоох; эрдээх. ☉ Женатый; замужняя
[Мэхээлэ:] Аны аҕыйах хонон баран кэргэннээх, дьиэлээх киһи буолуом буоллаҕа. А. Софронов
Ол Өндөрөй нуучча Төкүөйэ диэн саха дьахтара кэргэннээҕэ. Суорун Омоллоон
[Өлөөнө:] Билигин үөрэхтээх, кэргэннээх дьахтар. Аны бэйэбин иитэр киһи. С. Ефремов
2. Дьонноох, элбэх киһилээх (биир кэргэн ыал дьонун туһунан). ☉ Имеющий большую семью, много домочадцев
Сөдүөт оҕонньор элбэх кэргэннээх. Н. Габышев
[Казанов — Киириккэ:] Эн элбэх кэргэннээххин. Эн үчүгэй, сынньалаҥ олоххо эмиэ баҕараҕын. С. Ефремов

аат.
1. Холбоһон, бииргэ ыал буолан олорор дьон. ☉ Семья
Бостуой, бостуой муҥнаныма, кэргэттэргин буоратыма. Доҕоччугум Чурум, Чупчуруйдааны тумун! Эллэй
Бу дьон бары биир дьиэ кэргэнэ буолан, биир баайдаах, үптээх-астаах, орто сэниэ ыал эбиттэр. Эрилик Эристиин
Олоҥхо дьоно аҕа ууһунан, биир кэргэн курдук тутуспутунан олороллор. Эрчимэн
2. көсп. Ыга түмсүүлээх биир сомоҕо дьон. ☉ Сплоченная, единая группа людей
Адам Мицкевич аата — бары норуоттар биир улуу кэргэн буолар кэскиллэрин билгэлээбит улуу поэт аата — прогрессивнай киһи аймахха бүтүннүүтүгэр күндү. Софр. Данилов
3. Дьахтар эрэ. ☉ Муж, супруг
Тылгыновтар диэн бары бэртэр. Өссө кыра кыыстарын Саргы кэргэнэ ааттаах Айдар диэн күтүөттээхтэр. Н. Лугинов
Ыарахан ол күннэри Кыысчаан хайдах умнуоҕай? Хайдах таптыыр кэргэнин Санаабаттаах буолуоҕай? П. Тобуруокап
[Кийиитим] кэргэнин букатын көрбөт-харайбат, уолум ыран охторугар тиийдэ. Далан
4. Эр киһи ойоҕо. ☉ Замужняя женщина, жена
Кэргэннэ ыл. Кэргэннэ кэпсэт. Кэргэннэ сүгүннэр.  Ити Баһылай Мэхээлэйэбис кэргэнэ, эчи, үчүгэйин, ылбаҕайын. Далан
Бэйэтин курдук дьадаҥы ыал кыыһын кэргэн ылбыт. Н. Босиков
«Чэ, оҕонньор, туох астааххыный? Киирэн астаа. Мин кэргэммин аҕаллым», — диэн Бүөтүр хардарда. Эрилик Эристиин
5. эргэр. Быстах кэмҥэ баай ыалга бэйэлэрин кытта олорор хамначчыт. ☉ Наемный работник (обычно временный) у бая, живущий с ним в одном доме, батрак
Омоҕой баай ойохтоох, икки кыыстаах, уонча кэргэн уолаттардаах буолан, олоҕуттан көһөн айанныыр. Саха сэһ. I
Хотуок, бу атыыһыттаах кэргэннэрэҕин дуо?! Сэрэйдэхпинэ, ол кыыскын дии, быһыыта. Н. Павлов
6. биол. Харамайдары, үүнээйилэри наардааһыҥҥа уруулуу уустары холбуур улахан бөлөх. ☉ Семейство (в систематике растений и животных)
Чугасаһар көрүҥнэри уустарга, чугасаһар уустары кэргэннэргэ холбооттууллар. Хамсыырхарамайдар кэргэннэрин этэрээттэргэ (ботаникаҕа итинник бөлөх суох), оттон этэрээттэри кылаастарга холбооттууллар. ББЕ З
Икки өлүүлээхтэр кылаастарын, син эмиэ биир өлүүлээхтэр курдук, арыый кыра бөлөхтөргө …… кэргэннэргэ хайыталлар. КВА Б
Кукуруза злаковайдар кэргэннэригэр киирсэр. ХКА
Кырса ыттар кэргэннэригэр, сиэмэх кыыллар этэрээттэригэр киирэр. ТСКБ
◊ Кэргэн дьахтар (кыыс) көр дьахтар
Хотуну кытта икки кэргэн кыыс кэлбититтэн биирдэрин миэхэ анаан кэбистилэр. Амма Аччыгыйа
Кэргэн дьахтар киирэн икки тэриэлкэни уурар, онтон биир тэриэлкэни өрөһөлүү сылгы хаһатын киллэрэр. Күндэ
Хаҥас дьиэттэн кэргэн дьахтар чаанньыгы өрө тарта, күөһү эргитэн биэрдэ. С. Никифоров. Кэргэн кэпсэт — кэргэн (ойох) ыларга кэпсэтии ыыт. ☉ Делать предложение (просить стать женой)
Аҕыйах хонон баран, Ааттаах дьоруо аттанан, Дьахтар-кэргэн кэпсэтэ Налбыһахпыт кэлэн истэ. Күннүк Уурастыырап
[Муударай Куо:] Ыраахтааҕы уола миигин кэргэн кэпсэтэ кэлэн олорор. ҮҮА. Кэргэн таҕыс — кэргэн (ойох) буол. ☉ Выходить замуж
Ымыы оҕобут барахсан, Улаатан, бу кэргэн тахсан, Ыал буоларыгар тиийдэхпит, Олус наһаа үчүгэй! Күннүк Уурастыырап
Нам улууһун киһитигэр кэргэн тахсыбыт. Н. Якутскай. Кэргэн ыл — ойохто (кэргэннэ) ыл. ☉ Жениться
Кэргэн ылбыт эдэр уолу күтүөт буолбут дэһэллэр. Күннүк Уурастыырап
Бу дойдуга төрөөбүт кыыһы кэргэн ылбыта. Н. Якутскай
ср. монг. гэргий ‘жена, супруга’, МНТ гэргэн ‘член семьи’