сугроб, снежный занос; хомурах хоммут намело сугробы.

аат. Тыал типпит халыҥ хаара. ☉ Наметённая ветром большая куча снега, а также снежный занос, сугроб
Кыһыны быһа сытыы тыал быһыта кымньыылаабыт от үрэҕин хомураҕа хайыһардаах киһини холкутук уйара. В. Титов
Тыалтан уонна күн уотуттан чиҥээбит хомурахтарынан наарталар чэпчэкитик элээрэллэрэ. Далан
Халыма тоҥ хомураҕа, ытыллар буурҕата бу куугунуу сытар. С. Васильев
◊ Хомурах кумаара түөлбэ. — тоҥот бырдаҕа. ☉ Ранний комар, долгоножка. Хомурах хонор (хоммот) сирэ — тыал үрэр хайысхатынан хаар мунньуллан халыҥыыр сирэ. ☉ Место, где ветром наметает сугроб, снежный занос
Хомурах хоммотох сирэ суох, кыыл сылдьыбатах симилэҕэ суох (өс хоһ.). Бары тыһы эһэлэр үгэстэринэн, ийэлэрэ арҕаҕын томтор хоту өттүгэр, тибии тибэр, хомурах хонор сиригэр ааннаабыт этэ. Р. Кулаковскай. Хомурах хоҥоро — саас харалдьык тахсыыта кэлэр, хара бороҥ дьүһүннээх саамай улахан хаас. ☉ Самый большой гусь, прилетающий на Север ранней весной, когда начинают появляться первые проталины.
ср. бур. хүнгэрэг, монг. хунгар ‘сугроб, снежный занос’

аат., түөлбэ. Суолу тыал хаарынан тибэн бүөлээбит сирэ. ☉ Занос на дороге, наметённый вьюгой снежный сугроб, преграждающий путь
Бэҕэһээҥҥи тибииттэн суол мочоҥ буолан аттар ыарырҕатан, т ө б ө л ө р ү н д ь ү к к ү ч ч ү т у ттан, кирдиэхтээн хаама ллар. М. Доҕордуурап
Мочоҥо бэрт. Быстах наадаҕа ки һи ыалга барыа суох курдук. Р. Кулаковскай

аат. Тыал хаары үрэн тугу эмэ саба көмүүтэ, ханна эмэ тиэрдэн мунньуута. ☉ Снежная пурга, вьюга, буря
Дьиэни улахан быһаҕаһынан тибии типпит. Т. Сметанин
Тибии уһун күнү быһа тибэн, суолу-ииһи тамты мэлдьэһэн кэбистэ. Н. Заболоцкай
Аннылара сууллубут буорунан, тибии үрэн киллэрбит хаарынан өтөҕөлөнөн сыталлар. Н. Заболоцкай
△ Ханна эмэ оннук мунньуллубут хаар, кумах. ☉ Наметённый вьюгой, ветром сугроб, занос
Үөр таба адаар муоһа буолан, Иинэҕэс эрээри эрдээхтик туруулаһан, Сэппэрээк төбөтө тибиини дьөллө. Р. Баҕатаайыскай
Сарсыардаттан айаннаан, сыһыыларга тоҥууну, тибиини оймоон …… өрүскэ күн ортото тиийдибит. С. Федотов
Массыыналар кумах тибиилэргэ буксуйа-буксуйа айанныыллар. А. Фёдоров
ср. др.-тюрк. түпи ‘ветер, вьюга’, тув. дүвү, осм. типи ‘снежный буран, метель’

1. аат.
2. Туох эмэ тибиллэн биир сиргэ кэлэн мунньуллубута, чөмөхтөммүтэ. ☉ Наметённый ветром занос
   Ол Ясачнай тоҕойугар буор тибии баар. Ол тибилгэнтэн быһа түстэххэ өрүс көнө сүнньэ субу турар. «ХС»
3. көсп. Туохтан эмэ сылтаан, төрүөттэнэн тахсыбыт айдаан-куйдаан, аймалҕан, сүпсүлгэн. ☉ Беспорядки, волнения, суматоха, возникшие вследствие чего-л.
   Үс ыйдааҕыта манна олбуор иһэ толору оҕолорум күүгээннэрэ этэ… Киириитахсыы тибилгэнэ этэ. П. Тобуруокап
   Сэрии уордаах тибилгэнин кытта аргыстаһан арҕаа диэки айанныы турдубут. Т. Сметанин
   Тутатына хомуньуустары, хомсомуоллары, өрөпкүөмнэри тутуу, сонордооһун, хаайыы, …… нэһилиэнньэни халааһын тибилгэнэ кэлбитэ. «ХС»
4. даҕ. суолт. Элбэх кэлиилээх-барыылаах, сырыылаах (суол). ☉ С оживлённым, интенсивным движением (о дороге)
   Мантан кини барбыта Тибилгэн айан суолунан. Р. Баҕатаайыскай
   Мин былырыыҥҥа диэри ыҥыыр атынан үнүөхтэтэн айаннаабыт сирбэр тибилгэн айан суола баар буолан хаалбытын сөҕө саныы турбутум. С. Никифоров
   Сардаана Михайловна матасыыкылын собуоттаан тигинэтээт, тус илин сыыйыллар тибилгэн айан суолун диэки эргитэ тутта. «ХС»

прил. 1. хаар; снежные заносы хаар тибиилэр; снежная баба хаар киһи; 2. (покрытый снегом) хаардаах, хаар; снежная гора хаардаах хайа; 3. (обильный снегом) хаардаах; снежная зима хаардаах кыпын; 4. (свойственный снегу) хаар; снежная белизна хаар маҥан; # снежная слепота хаартан харах салгыннаапына.