запаздывать, задерживаться; түөртүүрбүт өҥүрээтэ четвёртая дойка (коров) у нас задержалась, мы запоздали с четвёртой дойкой (коров) # еҥүрээбит оҕо поздний ребёнок, последыш.

I хотеть пить, испытывать жажду; утаттым я хочу пить, мне хочется пить; утаппыкка ууну көрдөрүмэ погов. жаждущему не показывай воду.
II обычно употр. в отриц. ф. мешкать; запаздывать; немного отставать; утаппата, ситэн ылла он не заставил себя ждать, быстро догнал.

туохт., эргэр. Туохтан эмэ тутулун, бытаар (бытаан туттуулаах киһи туһунан). ☉ Мешкать, запаздывать, задерживаться из-за пустяка (о медлительном человеке)
Хайа, доҕоччуок, ханна сылдьан, өр буолан дьуорайан кэллиҥ? М. Доҕордуурап
Кини бука дьуорайыах киһи буолуо! ПЭК СЯЯ

туохт.
1. Хойут тиий. ☉ Опаздывать, не успевать вовремя куда-л. Барыах буолбут пуойаспар хойутааммын, атын пуойас киһинэн ыга симиллибит богуонугар олорон Крымҥа айаннаан иһэбин. Амма Аччыгыйа
Олох уустук оҥоһуутун, Утарсыыта солоҕойун Кырдьан иһэн киһи билэр, Хойутаан билэн кэмсинэр. С. Данилов
Серёжа тыйаатырга арыый хойутаан тиийдэ. Н. Лугинов
Ходуһа киһитэ Хорутуон киэһэ өттүгэр үксүн хойутаан кэлээччи. У. Нуолур
2. Бытаар, тардылын, кэмҥин аһаран, хойут буол. ☉ Запаздывать, задерживаться
Пётр Иванович, хойутаан оҕолонон, олус оҕомсох. Далан
Быйыл манна саас олус хойутаата. Н. Заболоцкай
Дөлүһүөн сибэккитэ …… хойутаан тыллар. И. Гоголев
♦ Хойутаан баран хобо баанар — буолуох буолбутун кэннэ тыас-уус таһаарар, дьаһаммыта буолар. ☉ соотв. задним умом крепок
Мэлдьи да маннык түбэлтэлэргэ хойутаан баран хобо баанар буолан иһээхтээтэҕим. С. Руфов

I
туохт.
1. Ууну, убаҕаһы иһиэххин баҕар. ☉ Хотеть пить, испытывать жажду, жаждать
Толоон устун сүүрэн иһэн өйдөөбүтүм: дэлби утаппыт, аччыктаабыт да эбиппин. Н. Неустроев
Уолчаан, утаппыт киһи быһыытынан, ол чэйи үрэ-үрэ бурулаппахтыы олордо. Н. Заболоцкай
— Эчи, утаттахпын ньии, кымыспыт чугас баар дуо? — Сардаана Дьаанаттан ыйытта. В. Протодьяконов
Утаппычча ымдаан иһэн киллиргэтэн, утахпытын ханнардыбыт. С. Маисов
2. көсп. Туохха эмэ баҕар, дьулус. ☉ Желать чего-л., стремиться к чему-л.
Ол иһин үөрэххэ тууһуран, Утатан, умайан турбутум, Билиигэ, сайдыыга дьулуһан, Биир бигэ тосхолу булбутум. Күннүк Уурастыырап
Уйгу көҥүл, оҕо саас минньигэс мүөтүн утаппыт сүрэххэ дуоһуйа иһиэхпит. Т. Сметанин
Ким дьоло, ким соро сэрииттэн тутаахтанар, бу эдэр саллаат таптала, утатар уйгулаах олоҕо эмиэ. КНЗ ТС
♦ Утаппыт курдук — наһаа баҕаран туран, олус умсугуйан. ☉ Увлеченно, с пристрастием
Норуот үөрэххэ тардыһыыта сүрдээх, утаппыт курдук... Суорун Омоллоон
Удаҕан табаах көрдөөн ылан утаппыт курдук эҕирийбэхтээтэ уонна наҕыллык сэһэргии турда. Болот Боотур
Сахалыы кэпсэппэтэҕэ алта хас сыл буолбут үһү, онон миигин кытта утаппыт курдук кэпсэтээхтээтэ. «ХС»
ср. др.-тюрк. ус ‘иметь жажду’
II
туохт. Туохха эмэ тардылын, хойутаа (үксүгэр буолб. ф-ҕа тутлар). ☉ Мешкать, запаздывать (обычно употр. в отриц. ф.)
Бу киһи утаппата, бэрт сотору тиийдэ. ПЭК СЯЯ
Утаппата, ситэн ылла. ЯРС
ср. алт. удат ‘заставить медлить, задерживать надолго’