сов. 1. что (запачкать) таммалат; закапать себе платье былааччыйаҕар таммалат; 2. (начать капать) таммалаан бар, тэстэн бар; дождь закапал самыыр таммалаан барда.

сое. кого-что разг. 1. (запачкать) киргэ бис, хараарт, дэлби марайдаа; 2. перен. хараарт; замарать чью-л. репутацию ким * *эмэ **аатын хараарт.

сов. кого-что 1. сыбаа, сот, бис;, обмазать печь глиной оһоҕу туойунан сыбаа; 2. разг. (запачкать) киргэ бис, ньаҕайдаа;. обмазать всё платье ырбаахыгын бүтүннүү ньаҕайдаа.

туохт. Тугу эмэни кирдээхтик оҥор, хараарт, марайдаа. ☉ Загрязнить, замарать, запачкать
Кумааҕытыгар хараҕын уута таммалыы-таммалыы титирэстээбит илиитинэн бадьайдаан, Микиитэ аахта дуома суруйар. Амма Аччыгыйа. Тэҥн. дьабайдаа

туохт. Тугу эмэ дьүһүнэ көстүбэт гына киртит, лабах оҥор. ☉ Сильно загрязнить, запачкать, замусолить, замызгать что-л. (в результате частого или длительного употребления). Кинигэни лабахтаама

сов. 1. что (покрыть краской, мазью) саба сот, сот; замазать надпись бэлиэ суругу саба сот; 2. что (заделать чем-л. вяз- ким) самааскалаа, сыбаа; замазать окна түннүгү самааскалаа; 3. кого-что (запачкать) киргэ бис, дэлби марайдаа, дьабайдаа; 4. что, перен. разг. (скрыть) кистии сатаа, ньылҕарыт; замазать недостатки в работе үлэҕэ баар итэҕэстэри кистии сатаа.

туохт., кэпс.
1. Тугунан эмэ (сыалааҕынан-арыылааҕынан, инчэҕэйинэн) бис, киртит. ☉ Запачкать, заляпать что-л. чем-л. жирным, липким
Муостатын сотон дьабахтаата. Кээчэ, убайдара бэрсибиттэрин сиэн, дьабахтаан, аһаабыт бэлиэтэ илиитигэр, иэдэһигэр, түөһүгэр биллэн, ньалҕарыйан тохтон, күөс буһарыгар тиийбэккэ, утуйан тоҥхойон хаалла. Болот Боотур
[Баай Бардыыкап] туоһу уматан, эрбэҕин тордоон баран, илии баттаан дьабахтаата. В. Протодьяконов
2. Сатаабат эрээри кирдээхтик ойуулаа, суруй. ☉ Сделать грязно, неумело (преим. писать, рисовать), пачкать. Ойуулаан дьабахтаата

туохт., к э п с.
1. Д элби киртит, кири бис; тугунан эмэ халыҥнык, маратык сыбаа. ☉ Испачкать, запачкать, замусолить что-л.; мазать что-л. чем-л. небрежно
Арыылаах илии лабайдаабыт көлөһүннээх хара килэйээҥки тастаах тэтэрээти эмээхсин хараҕар сыһыары ту тан көрүөлээтэ. Амма Аччыгыйа
[Бу кубаар оҕоҕо:] Арыт эгэлгэ ойуубун Курдат түһэрэн оонньуугун, Арыт арыынан лабайдыыгын, Арыт кырааскалаан дьабайдыыгын. Ф. Софронов
2. көсп. Хат-хат мээрилээн быһаара, кэпсии сатаа. ☉ Объяснять, рассказывать что-л. многословно
Салбырҕастаан, бытырыыстаан, лабайдаан этэ сатааһын, төттөрүтүн, ааптар тыл маастара буолбатаҕын көрдөрөр. П. Тобуруокап. Ити туһунан, быһаарыытын ылбакка эрэ, хайатын лабайдыамый. Баг дарыын Сүлбэ

туохт.
1. Кими, тугу эмэ киргэ бис, кирдээх гын. ☉ Загрязнить, запачкать, грязнить кого-что-л.
Бу оҕо саҥа ырбаахытын киртитэ охсубут. — Борохуоттар хара буруоларынан хочо күндэл унаарын киртитэллэр. Н. Габышев
[Саввин:] Дьиэни киртиппиттэр даҕаны. Киминэн эмэ ыраастаппыт киһи. С. Ефремов
△ Сыыһырт, кири-хоҕу мус. ☉ Мусорить, разводить грязь. Айылҕаҕа сынньана тахсааччылар бөхтөрүн хомуйбакка барааччылар, тыаны, хонууну киртитэллэр. Дэриэбинэҕэ күөлү үксүгэр кэтэх сүөһүлээх ыаллар киртитэллэр
2. көсп. Кими эмэ холуннар, хараарт, баһааҕырт, быртаҕырт. ☉ Очернять, порочить кого-л., осквернять что-л. [Даайыс:] Өссө кинини хараардан, киртитэн кэпсииллэрин барытын истэрэ буоллар, ордук буорайыа этэ. А. Софронов
Ити курдук холуннаран, Эдэр оҕону туох иһин, Иҥэн-хаһан тураҥҥын, Эн бу мэлдьи киртитэҕин. Күннүк Уурастыырап
♦ Аатын киртит көр аат I
[Ийэ сир] Эн кэрэ ааккын Киртитэ кэҕэрдэр Киибэстэри иһиттэхпинэ — Киҥимхааным алдьанар. Күннүк Уурастыырап
[Анньыһар Боотур:] Дуолан Хара, Килбиэннээх ааппын киртиттиҥ. И. Гоголев
Илиигин киртит көр илии. [Геллерт — хаайыылаахтарга:] Мин эһигинньиктэр аайы илиибин киртитиэ суохпун, …… үрдүкү сууттар дьаһалларын иһитиннэрэ кэллим. П. Филиппов
[Чокуурап:] Табаарыс Үчүгээйэп, ити киһини кытта иирсимэ, тоҕо киниэхэ илиигин киртитэҕин. С. Ефремов
Килбиэннээх <маҥан> сирэйин киртит көр сирэй. Килбиэннээх маҥан сирэйгин киртитиэм, сардаҥалаах маҥан сирэйгин саатырдыам. Саха фольк. Дириҥ дьибилгэтинэн Кулан кубулҕатынан Килбиэннээх сирэйгин Киртитэ оонньуоҕа. П. Ойуунускай
Сирэйин киртит (хараарт) көр сирэй. Сирбэр-дойдубар Сириллэ илик киһи этим, Сирэҥҥин сирэйбин киртитимэ. П. Ойуунускай
[Манчаары:] Кимнээх буолан, Сиэхсити [Чоочону] ситэ үктээн, Сирэйгин киртитиэм баарай?! А. Софронов
Сир хамыыһыйатыгар Улаатыннары [киһи аата] талларымыахха, Хаартыһытынан сирэйин киртитэн, Ханна да сыһыарымыахха. С. Васильев

туохт.
1. Тугу эмэ кир гэ бис, хараарт, ньаҕайдаа. ☉ Запачкать, замарать что-л. Буспут сугун киһини аралдьытар, ардыгар, таҥаһы марайдыыр. И. Данилов
2. Суруллубуту хат-хат сотон үрдүнэн көннөрөн марайы оҥор; ыраас кумааҕыга солуута суоҕу суруй, уруһуйдаа. ☉ И с че ркать (напр., текст), черкать, пачкать, м а р а т ь ( бумагу). «Сулбуччу, кудуччу суруллубут хоһоон аанньа буолбат. Кумааҕыны иитэ-саҕата көстүбэт гына марайдаатаххына э р э , ыраас хоһоон тахсар», — диэн суруйар Эллэй. Софр. Данилов
Айдар боростуой лиис ылан марайдыы олордо. Н. Лугинов
[ Н. Г а б ышев:] Суруйа сатыыбын, көннөрөбүн — страница аҥаарын марайдаатым да, иэйиим көтөн хаалар, паасталаах уруучукам тугу эмэ дьоһуннааҕы аттаран суруйбат. «ХС»
3. көсп., кэпс. Тугу эмэ буоларга-буолбакка, солуута суохха хоромньулаа, бараа (хол., үп-ас, харчы туһунан). ☉ Транжирить, тратить впустую, проматывать (средства, деньги)
Харчыны мээнэ марайдаама.  [Даарыйа эмээхсин оҕонньоругар:] Эн табаары таах марайдаама. Ити оҕонньор аайы биэрэн истэххинэ, көдьүүскүн көрүллүө. Күндэ
♦ Илиигин марайдаама — көр илии
1.
Ар-дьаалы, ол кинини баҕас илиилэспэккэ да киһи кэһэтээ ини, кини аайы илиини марайдыы барбатым: биэс-алта сылга хаайыыга киирэн сытыахпын баҕарбаппын. Р. Кулаковскай
Мин кинини ыытан кэбистим. Илиибин марайдыы барбатым. «ХС». Тэҥн. бачайдаа