1) услуга, одолжение; помощь; 2) заслуга; итиннэ кини өҥөтө улахан в этом его большая заслуга.

с. 1. (различие) туспа быһыы, атын, ураты; незначительные отличия суолтата суох уратылар; 2. (заслуга) үтүө, өҥө; # диплом с отличием уһулуччулаах диплом; в отличие от чего-л. туохтан эмэ атына.

несов. ааҕылын; это вменяется ему в заслугу ити киниэхэ өҥөтүгэр ааҕыллар.

заслуженный; үлахан үтүөлээх киһи человек с большими заслугами; Саха АССР үтүөлээх артиһа заслуженный артист Якутской АССР.

несов., воздать сов. что кому биэр, төлөө, хардалаа, эт, аах; воздать по заслугам өҥөтүнэн хардалаа, өҥөтүн төлеө; воздать должное сөптеөҕүнэн төлөө, үтүөнү үтүөнэн аах.

аат.
1. Киһи киһиэхэ оҥорор үтүөтэ, туһата, көмөтө. ☉ Услуга, польза, помощь
Кулубалар күрэхтэһиилэригэр уус-уран тылынан олоҥхолоон, ол «өҥөтүгэр» өлөр өлүүттэн быыһаммыт Уулаах Уйбаан кыараҕас үрүйэни туораата. Эрилик Эристиин
Биир ойуун кэргэним хараҕа ыалдьыбытын эмтиибин диэн эбии салҕаан кэбиһэ сыспыта, ол өҥөтүгэр биир бэртээхэй тыһы тыһаҕаспын илдьэ барбыта. Н. Заболоцкай
2. Ким эмэ дьон билинэр гына дьон иннигэр оҥорбут үтүө быһыыта, туһата. ☉ Заслуга. Итиннэ кини өҥөтө улахан
□ Тугун өҥөтүгэр ылаары көрдүүгүн? А. Софронов
Ол сут дьылларга иэс биэрэрбит диэн, өҥө ааҕар отторун-бурдуктарын хайдах биэрэллэрин бэйэҕит билэҕит. Амма Аччыгыйа
монг. өгийл

аат. Уопсастыба, дьонсэргэ билинэр гына ким, туох эмэ оҥорбут үтүө быһыыта, туһата. ☉ Общественно-полезный поступок, достойный уважения и общего признания, заслуга
Киһини сааһын тухары махтаннарар үтүө-өҥө төһө харчыга турарынан буолбат, хаһан уонна хайдах оҥоһуллубутунан буолар. Амма Аччыгыйа
Өскөтүн биһиги национальнай култуурабыт, чуолаан ойуулуур ускуустубабыт сайдыытыгар дьиҥнээх үтүөлэрин-өҥөлөрүн иһин кимнээҕи чорботон бэлиэтиир буоллахпытына, Е. Шапошников аата үгүстүк ахтыллааччылартан биирдэстэрэ буолуон сөптөөх этэ. Эрчимэн
Кэлэктиип үлэтэ тупсарыгар элбэх сыратын биэрбит, Ленин уордьанын кавалера ыччат наставнига С. Григорьев үтүөтэ-өҥөтө улахан. «Кыым»
♦ Үтүөҕүн-өҥөҕүн сууй — туох баар үчүгэйи, туһалааҕы оҥорбуккун барытын сотон кэбис. ☉ Перечеркнуть былые заслуги каким-л. неблаговидным поступком
Биирдэ мүччү үктээн үтүөтүн-өҥөтүн барытын сууйда. НАГ ЯРФС II

1. 1) очень хороший, прекрасный, превосходный, замечательный, отличный; үтүө киһи замечательный человек; үтүө дойду прекрасная страна; үтүө сааһа его лучшие годы; үтүө ат биир кымньыылаах , үтүө киһи биир тыллаах посл. доброму коню достаточно одного удара кнутом, у хорошего человека — одно слово; үтүө биэттэн абааһы кулун төрөөбүтүгэр дылы погов. (и) от хорошей кобылы рождается жеребёнок-урод (соотв. в семье не без урода); 2) уст. благородный, знатный, почтённый || знать; нэһилиэкүтүөлэрэ знатные люди, знать наслега; үтүө төрүттээх киһи человек благородного происхождения; 3) добрый || добро || доброта; үтүө баҕа доброе пожелание; кини үтүөтэ умнуллуо суоҕа его доброта не забудется; 4) заслуга; сэриигэ үтүөлэрин иһин наҕараадаланна он награждён за боевые заслуги; боевой үтүөлэрин иһин медаль медаль за боевые заслуги; 5) сносный || сносно; легче, лучше; ыалдьара үтүө буолла ему полегчало (букв. болезнь его стала легче); 2. употр. в знач. усил. частицы, выражает сильную степень признака: эрэй үтүөтүн эрэйдэнним я узнал, почём фунт лиха.

I подр. стуку небольших твёрдых предметов тук; кыыс хобулугун тыаһа тос-тос тоһурҕаата девушка идёт, стуча каблуками.
II : тоскуй ыл = получать по заслугам (быть наказанным); тоһун ылла он получил по заслугам; тоскуй биэриэм! я тебе задам!
III : тос курдук киһи надёжный человек; тос курдук сыана а) приличная цена; б) довольно-таки дорого; тос курдук хамнас приличная зарплата; тос курдук ыйааһыннаах довольно тяжёлый (по весу); тос курдук тутун = держаться с достоинством, гордо; тос курдук быһаар = объяснять, разъяснять чётко, ясно.

семь; нэдиэлэ сэттэ күнэ семь дней недели; сэттэ уон семьдесят; сэттэ сүүс семьсот; сэттэ киһи биир анньыыны аҕала барбыттарыгар дылы погов. всё равно, что семеро пошли за одной пешнёй; сэттэ оһох килиэбин сиэбит погов. он съел хлебы, испечённые в семи печах (говорится о человеке, видавшем виды) # сэттэ сирэй буол = подхалимничать, угодничать; сэттэҕин ыл = получить по заслугам.