кусать, захватывать зубами (сильно, жадно — обычно о животном).

1) щипать; прищемлять, защемлять; 2) хватать, захватывать (когтями, пальцами).

1. прич. от захватывать I; 2. прил. тартарыылаах, киһини тардар; захватывающий рассказ тартарыылаах кэпсээн.

1) побуд. от ытыр=; 2) захватывать, защемлять что-л. чём-л.; кытаҕаһынан ытыртар = захватить что-л. клещами, зажать в клёщй.

үүйэ-хаайа тут = а) обступать, окружать; оҕолор ийэлэрин үүйэ-хаайа туттулар дети окружили мать (усиленно прося что-л.); б) перен. обступать, охватывать, захватывать; ыар санаалар үүйэ-хаайа туталлар его охватили тяжёлые думы.

несов. разг. 1. что (сгребать) харбаа, күрт, хаһый, мус; загребать сёно оту мус; 2. что, перен. разг. (получать много чего-л., захватывать) саба харбаа, харбаан ыл; 3. чем, разг. (грести) эрт, эрдин, эрдинэн биэр; загребать веслом эрдинэн биэр.

туохт.
1. Туох эмэ кыраны тарбаҕыҥ төбөтүнэн эбэтэр тыҥыраххынан кытаанахтык тутан ыл. ☉ Хватать, захватывать, цеплять что-л. (пальцами или когтями)
Айанньыттар иэдьэгэй өйүөлэриттэн кытаахтаан сииллэр. Амма Аччыгыйа
[Наһаар] кытаахтаан таһаарбыт табаҕын, уҥуоҕа хамсаан, быһаҕаһын тоҕон кэбистэ. Суорун Омоллоон
Дыбдык саппыйаны элиэ курдук кытаахтаан, үүтээн кэннин диэки токуруйда. И. Гоголев
2. Тыҥыраххынан кытаанахтык батары тут. ☉ Щипать, ущипнуть кого-что-л. (когтями, ногтями)
Хайаан да муоһунан дьөлүтэ кэйиэ, сытыы тыҥыраҕынан батарыта кымыстыа, кытаахтыа этэ. И. Гоголев
Кус дабыдалларын төрдүттэн тыҥырахтаах көтөр кытаахтаабыт суолларын булла. Т. Сметанин
[Туруйа] оҕотун биһигэр киирбит, оҕотун тэһитэ кытаахтаабыт, суптурута ытырбыт. ПЭК ОНЛЯ VII
ср. др.-тюрк. хыс ‘сжимать, сдавливать’

туохт.
1. Тугу эмэ тылгынан, уоскунан тут, илит, илдьирит. ☉ Брать, захватывать, слюнить, разминать что-л. языком и губами. Сап уһугун салбаа
□ Дулҕа күһүҥҥү сиэлин салбыы сылдьар сүөһүлэргэ үрүҥ моойторуктаах хагдаҥ эһэ үс атаҕынан дьоруолуу ойуоккалаан эрэр эбит. Л. Попов
[Мөкүөйэ] таҥаһын быыһыттан эмин ылан айаҕар салбыыр. Суорун Омоллоон
Муссерен …… чыычаах кынатын саҕа туора барбыт бытыктарын тылынан салбаан айаҕар киллэрэн быһыта кэрбии турар этэ. Эрилик Эристиин
2. кэпс. Тугу эмэ сэниэтэ, эрчимэ суох оҥор. ☉ Делать что-л. очень вяло, слабо
[Костя] иннин диэки нөрүйүөҕүнэн нөрүйэн, үс бүк түһэн баран эрдэн салбыы олорор этэ. Н. Заболоцкай
ср. др.-тюрк. йалва ‘лизать’, казах. жалма ‘хватать (ртом), жевать (губами)’

1. ытыр диэнтэн дьаһ. туһ. Чүөчээски биир куртуйаҕы бэйэтэ тутан, иккиһин Түргэҥҥэ [ыт аата] ытыртарда уонна бара турда. Суорун Омоллоон
   Мэкчиргэ кырынааһы харбаан ылаат, чаачыгырыы түһэн баран ыһыктан кэбистэ, бадаҕа, атаҕын ытыртарда. Е. Макаров
2. Тугунан эмэ (хол., чыскынан) тугу эмэ ыга туттар. ☉ Захватывать, защемлять, держать что-л. чем-л. (напр., клещами)
   Маайа тигэн иһэр таҥаһын массыынаҕа ытыртаран кэбиһэн баран, уолун ылан аһата олордо. Эрилик Эристиин
   Дьиэлээх киһи сыпсыны ылан, оһохтон кытарбыт чоҕу ытыртаран таһааран, хамсалаах табаҕар таарыйда. Ф. Захаров
   Уус тимири улахан чыскынан ытыртаран ылан кыстыкка уурда. «Чолбон»

I
аат. Күөлгэ үүнэр, оруосабай сибэккилээх, биэс-алта күөрчэх ытыгыныы олорбут сэбирдэхтээх уон-отут см уһуннаах элбэх сыллаах от. ☉ Водяное многолетнее растение, достигающее длины до десяти – тридцати сантиметров, с листьями по пять-шесть в мутовке, с розовыми цветками, уруть мутовчатая
Сайынын төрдүнэн уолар буолан, үрэхпит сүүрүгэ суох эбит. Харба от хото соҕус үүммүт. Н. Габышев
Тээллэрик харба отунан саба үүммүт ууга курданарыгар диэри кэһэн киирдэ. «ХС»
Былыык уонна харба от бааһынаҕа бэртээхэй уоҕурдуу буолаллар. А. Чехов (тылб.)
ср. алт. карма ‘зацелять, захватывать, ловить’
II
аат. Харамайдар ис уорганнарын холбуу аата (ис, куртах). ☉ Внутренности, желудок человека и животных.
ср. п.-монг. харбиҥ ‘отвислое брюхо’
III
аат. Ол-бу кыра, малсал, бөх-сах. ☉ Имущество, скарб, барахло. Оҕонньор утуйар таҥаһын, харбатын барытын хомуйан көһөн күккүрээн дьиэҕэ киирдэ
♦ Харбатын (харбатыгар) тэбинэр эргэр., түөлбэ. — көмүскэтэрдээҕэр эбэтэр туох эмэ тирэхтээҕэр эрэнэн, наһаа харса суохтук туттар. ☉ Проявлять большую смелость или дерзость, имея за спиной сильного защитника.