националистический; националистическай идеология националистическая идеология.

прил. идеологическай, идеология; идеологическая борьба идеологическай охсуһуу.

прил. 1. уст. мещанскай, мещанин; мещанское сословие мещаннар сословиелара; 2. перен. (узкий, ограниченный) мещанныы, татым; мещанская идеология мещанныы идеология.

полит, оппортунистический; оппортунистическай идеологияны утары охсуһуу борьба против оппортунистической идеологии.

м. национализм (биир нацияны наһаа арбыырга, атыттары сэнииргэ олоҕурар реакционной буржуазной идеология).

м. расизм (общественной кылаастар уонна национальностар тэҥэ суохтарын айыл- да сокуонунан быһаарар сыаллаах научнайа суох реакционной идеология).

м. идеолог (ханнык эмэ кылаас, бөлөх идеологиятын этээччи уонна. көмүскээччи).

омугумсуй диэнтэн хай
аата. Баар буолуон сөп омугумсуйуу биирдиилээн бычыахтааһына. Суорун Омоллоон
Сахалыы маҥнайгы арамаан ханнык баҕарар омугумсуйууну утары суруллубута түбэһиэхчэ буолбатаҕа. Эрчимэн
◊ Улуу омугумсуйуу — омугумсуйуу уһук көстүүтэ: расовай өттүнэн ураты буолууну, омуктар икки ардыларыгар өстөһүүнү, абааһы көрсүүнү күөртээһин. ☉ Шовинизм
Ягоҕа Отелло туораттан киирбит туос уллуҥах. Кини Маарга өһө-сааһа — улуу омугумсуйуу өһө-сааһа. Эрчимэн
Ыраахтааҕы Россиятыгар баһылыктыыр кылаастар идеологиялара — национальнай боппуруоска нуучча улуу омугумсуйуута, национализм, шовинизм буолара. «ХС»

даҕ.
1. Ханнык эмэ өйү-санааны, идиэйэни, идеологияны кытта сибээстээх, киниэхэ олоҕурар. ☉ Идейный (связанный с определенными идеями, идеологией)
Идейнэй мөккүөрдэр. Идейнэй охсуһуу.  Наассыйалар экономическай уонна идейнэй өттүнэн биир сомоҕолоро күүһүрүөҕэ. ССКП
2. Ханнык эмэ өйү-санааны, идиэйэни көрдөрөр, ыытар. ☉ Идейный (выражающий идею чего-л.)
Айымньы идейнэй сүрүн санаата. Хоһоон барыта идейнэй суолталаах. ОГГ ТЛ-8
Уопсастыбаны уларытан тэрийии идейнэй орудиета буолбута. ССКП
3. Бастаан иһэр идиэйэҕэ бэриниилээх. ☉ Идейный (преданный какой-л. идее, убежденный в ней)
Идейнэй, актыыбынай байыаһынан буолуохтааҕын биһиги умнуо суохтаахпыт. ПДИ КК
Идейнэй буһууну-хатыыны ыларыгар бары наадалаах усулуобуйалар бааллар. «ЭК»

аат.
1. Суолу билбэт дьоҥҥо бииргэ сылдьыһан суолу көрдөрөн, ыйан биэрээччи. ☉ Человек, указывающий путь, провожатый, проводник
Айан бастаан иһээччи сирдьит киһиэхэ ордук эрэйдээх этэ. Д. Таас
Бу айаннаан иһээччилэргэ сирдьиттэринэн Ньукулааскы иһэр. Т. Сметанин
[Ыкынаачай:] Үчүгэй сирдьитэ суох буолан мунан, тиэрэ баран хаалыахтара суоҕа дуо? Күндэ
△ Хараҕа суоҕу сирдээччи. ☉ Поводырь
Ырааҕын кэрэйбэккэ, …… сирдьитинэн сиэттэрэн, харахтанаары кэлбиттэр. П. Ойуунускай
Бэһиэлэйэп …… Өксүүнньэни сирдьит оҥостон, …… ыалларга сылдьан араас кэпсэтиилэри оҥорор, иэһин-күүһүн ирдэһэр. Амма Аччыгыйа
Эмээхсин сирдьит кыыһа хайыһыннаран кэбиспитин хоту …… үҥэн боҕуйан кэбистэ. Эрилик Эристиин
△ Инники иһээччи, суолу хайааччы (хол., үөргэ). ☉ Вожак (напр., стаи)
[Быыпсай:] Оннооҕор көтөргөсүүрэргэ биирдии сирдьит баар буолар баҕайыта. П. Ойуунускай
Сирдьит чубуку үөрүн Таала диэки салайар. В. Лебедев (тылб.)
2. Политикаҕа, идеологияҕа норуот билинэр баһылыга, салайааччыта. ☉ Вождь
Улуу поэт Некрасов …… бэйэтин бириэмэтинээҕи революционнай охсуһуу идиэйинэй сирдьиттэрин кытта ыкса сибээстээҕэ. Софр. Данилов
Кыһыл Болуоссат устатын тухары көстөр ГУМ дьиэтин киинигэр сирдьиттэр мэтириэттэрэ. В. Ойуурускай
Норуот көнө сирдьитэ буолуу — олус кытаанах анал. М. Горькай (тылб.)
ср. др.-тюрк. йерчи ‘проводник’