удивительный, изумительный || удивительно, изумительно; сөҕүмэр көстүү изумительное зрелище.

1) редкость || редкостный, редкий, необычный; эриэккэс кыылы көрдүм я увидел редкостного зверя; эриэккэс киһи странный человек; 2) чудный, прекрасный, изумительный; этиэхтэн эриэккэс невыразимо прекрасный; этиэхтэн эриэккэс айылҕалаах дойду страна с неописуемо прекрасной природой.

даҕ. Талбыт курдук үчүгэй. ☉ Изумительный, дивный
Таламан кыыс курдук ньургуйан Тырымныы түһээт уостаҕын Күн анныгар ол эрэн, ньургуһун, Кэрэтик кэлэн ааһаҕын. М. Ефимов
Таламан кэрэтиттэн салпакка кыыһы күнү күннүктээн көрө туруох курдугум. СП ҮД
Аалай сардаҥанан саптынан Хатыҥ, чараҥ күөгэл түөһэр Таламан күн бигэнэн нуктуур Уонна мин оҕо сааспын суохтуур. Чэчир-80

I
даҕ., үрд.
1. Бары өттүнэн дэгиттэр үтүө, кэрэ (үксүгэр айылҕа көстүүтүн туһунан сөҕөн-махтайан этиигэ). ☉ Совершенный во всех отношениях, изумительный (обычно о красотах природы)
Кини айымньытыгар даҕаны, олоҕор даҕаны син биир итинник кэрэмэн дууһалаах киһи этэ. Суорун Омоллоон
Көрөҕүн дуо, бу дыргыл сыттаах хампа күөҕү, синньэ күөҕү, бу кэрэмэн көстүүнү! Сэмээр Баһылай
2. Киһини угуйар күүстээх, дьиктикэрэ (инники кэскил, дьол-соргу туһунан). ☉ Светлый и прекрасный (о будущем, судьбе)
Киһи барахсан эрэлин, кини кэрэмэн кэскилин итэҕэйэрим бэрт буолан инним диэки дьулуһабын, иҥнибэккэ иһэбин. С. Данилов
Этиэхтэн кэрэмэн Эйиэхэ кэскилиҥ Кэхтибэт чэчиринэн Сир үрдүн симиэҕиҥ. М. Ефимов
Кэнчээри Кэрэмэн кэскилин түстээбит Тордохпут барахсан Тупсаҕай да эбит. В. Лебедев (тылб.)
II
көр кыраман I
Кэтит кэрэмэн дойду. ПЭК СЯЯ
Далай халлаан түгэҕэр Дойдуламмыт сулустар Ааспыт күн-дьыл кэрэмэн Ахтыытыныы ыраахтар. Н. Рыкунов

даҕ.
1. Талбыт курдук үчүгэй, сөҕүмэр үчүгэй. ☉ Восхитительный, изумительный, чудный, дивный
Үүйэ таҥнан-симэнэн, оҥостон кэбистэ. Дьэдьэн уга ойуулаах сырдык өҥнөөх былааччыйата кыыс оҕо талба таһаатын, синньигэс биилин, томтоҕор түөһүн чочуйан таһаарда. Л. Попов
Таатта курдук таалар үтүө хонуулаах Талба сири көрбөтөҕүм. Дьүлэй Бүөкээн
Сэгэлдьийэ, үөрэ туттан, Сити илэ бэйэтэ, Хантан кэллэ, хайа тыаттан Тайҕам талба табата. И. Эртюков
Мин урут даҕаны, хойут да үгүс талба, мааны урсуннаах сирэйдээх дьахталлары көрдүм ини. Н. Габышев
2. Бастыҥ хаачыстыбалаах, үчүгэй оҥоһуулаах. ☉ Лучший по качеству, наилучший. Талба табаар
□ Хара киис талба түүтүнэн Халлаан аргыый сабылынна, Халыйан кэллэ хараҥа түүн, Отуу уота умулунна. П. Тобуруокап
Биэриҥ бэргэһэ талбатын. Күн Дьирибинэ
Музей дириэктэрэ …… бүтэһиккэ аны биһигини узбектар талба бүлүүдэлэринэн күндүлээтэ. «ХС»
ср. тюрк. таллаба, талдама ‘выбранный; прекрасный’

1. даҕ.
2. Туох эрэ туспалаах, уратылаах, атыннаах, уһулуччулаах (киһи урут көрбөтөх-истибэтэх, үөйбэтэх). ☉ Необычный, необыкновенный, исключительный, оригинальный (ранее невиданный, неслыханный)
   Сорох ардыгар [Кулаковскай] туох эмэ дьикти садаачалары таайтаран, биһиги актыыбынаспытын эмиэ бэркэ көтөҕөрө. Суорун Омоллоон
   Дьэ ити дьикти [түһэн баран эстибэт] буомбалар быыстарынан биһиги чаастарбыт өстөөх кэтэҕэр ааспыттар. Т. Сметанин
   Киэҥ сирдэртэн кэлэр араас дьикти сонуҥҥа, аллаах ат сэлиитинэн тилийэ сүүрэр дьиэ таһынааҕы сээкэй сурахха-садьыкка даҕаны ким баҕарар утаппыт курдук наадыйааччы. У. Нуолур
3. Олус кэрэ, олус үчүгэй. ☉ Чудный, чудесный, прекрасный, отличный
   Оо, дьэ, кэпсиэхтэн кэрэ, этиэхтэн дьикти айылҕа ийэ барахсан олус да силигилээбит! П. Ойуунускай
   Ол эрээри сайын Чурапчыга сылдьыбыта Сережаҕа билигин кэрэ түүл курдук дьикти өйдөбүл буолан кэлэ турар. Н. Лугинов
   Кини [Ойуунускай] саҕа иһиттэн дьикти кэрэ музыкальнай хоһоонноох поэт сахаҕа баарын мин билбэппин. Суорун Омоллоон
   Тэлгэһэ эҥин дьикти сибэккинэн көбүөрдүү симэммит. С. Васильев
4. Олус, сүрдээх, сөҕүмэр (быһаарар тылын күүһүрдэн биэрэр). ☉ Удивительный, изумительный, поразительный (усиливает знач. определяемого слова)
   Бүгүн тымныыта дьэ дьикти.  Бүөккэ уол санаатын кытаанаҕа, саҥатын эрчимэ дьикти. А. Сыромятникова
   Баһылайым эмиэ баар. Сэгэйбитэ-ходьойбута диэн дьикти. «ХС»
5. Киһини дьиибэргэтэр, өйдөммөт, муодалаах. ☉ Странный, чудный, непонятный
   Мин санаабар, бииргэ айаннаан барбыт дьонун кытта уҥуор туораабатаҕа дьикти. А. Сыромятникова
   Кууһума тус бэйэтин олоҕо ити кэпсээбит кэпсээниттэн итэҕэһэ суох дьикти эбит. Н. Павлов
6. аат суолт.
7. Киһи сөҕөр-махтайар, сонургуур түбэлтэтэ; киһи үөйбэтэх суола. ☉ Что-л. необычное, необыкновенное, оригинальное
   Саха сирин бастакы дьиктитэ - алмаас, оттон иккис дьиктитэ - ГЭС. Суорун Омоллоон
   Өй, үлэ күүһүнэн Өссө дьиктини айыахпыт, Үөрэх, билии күлүүһүнэн Өлбөт мэҥэни аһыахпыт! Күннүк Уурастыырап
   Биитэр, аҕыйах үһү дуо - оҕо эрдэҕиттэн улаатыар диэри туох эмэ кэрэни, дьиктини айарга, суруйарга дьулуспут? С. Федотов
8. Туох эмэ олус үчүгэй, кэрэ. ☉ Что-л. прекрасное, поразительное
   Ол киһи бу сиргэ үктэммит Бардамнык байаары, Былыргы оҥоһук дьиктитин Уораары, талаары. С. Данилов
   Маша айылҕа араас дьиктилэрин, саҥа көрбүт курдук, кэрэхсээн одуулаата. М. Доҕордуурап
   Тыаҕа таҕыс, ходуһаҕа киир - барыта биир дэхси кэрэ, барыта биир дэхси дьикти. А. Бэрияк
9. Айылҕа биллибэт, өйдөммөт көстүүтэ, киһи бэйэтэ өйүгэр-санаатыгар оҥорон итэҕэйэр туга эмэ (хол., абааһы, таҥара, өлбөт мэҥэ уута о. д. а.). ☉ Что-л. сверхъестественное, непонятное, необъяснимое (явление, сила, во что люди верят, напр., бог, черт, живая вода ит.п.)
   Мин өрүү көрдүүбүн дьиктини, Ол оннук буоллаҕа оҥоһуум, туох билиэй өлбөт да мэҥэни Көрдөөммүн, мин баҕар, булуоҕум. И. Гоголев
   Кумахха эбэтэр күөллэргэ Сытабыт биһиги булчуттар. Күһүҥҥү хараҥа түүннэргэ Дьиктилэр көстөр курдуктар. И. Эртюков
   Материализм дьиҥ баары, үөрүйэҕинэн уонна науканан бигэргэтиллэри эрэ билинэр, ол-бу дьиктилэри, абааһылары, айыылары билиммэт. ДИМ
   п.-монг. дьигтэй