прил. 1. (затейливый) эгэлгэлээх, ииспэрэй; 2. разг. (капризный) эгэлгэлээх, дьиибэлээх.

ж. эгэлгэтэ, ииспэрэйэ.

прил. 1. (капризный) талымас, эгэлгэлээх; прихотливое растение талымас үүнээйи; 2. (затейливый) эгэлгэлээх, ииспэрэй; прихотливый узор эгэлгэлээх оһуор.

аат., эргэр. Тугу эмэ гынарга моһуок, тардыылык; ииспэрэй. ☉ Помеха, затруднение (напр., в пути)
Испирдиэн иҥнигэһигэр Итинтэн атын Иһилэх иһиллибэт этэ. А. Софронов
Иһилэхтээх соҕус кыһалҕаҕа ыллардым. Болот Боотур

ж. 1. (требовательность) талымаһа, эгэлгэтэ; 2. (затейливость) эгэлгэтэ, ииспэрэйэ.

аат.
1. Туох эмэ бэрээдэгэ суох баайыллыбыта, үүйүллүбүтэ. ☉ Что-л. беспорядочно скрученное, спутавшееся (напр., о проволоке)
Арай ордон хаалбыт этилэрэ — блиндажтар бэрэбинэлэрин үлтүркэйдэрэ, дзоттар, доттар таас тооромосторо, үс хос хатыылаах боробулуоха таарбаҕайыттан тоһоҕосторун төрдүгэстэрэ. Д. Кустуров
2. көсп. Ситимэ, бэрээдэгэ суох өйгө киирэр ииспэрэй санаа. ☉ Беспорядочные бессвязные мысли, одолевающие человека
Араас санаалар таарбаҕайдарыгар мунан, Стёпа Чаара күөлгэ кэлбитин билиминэ хаалла. М. Доҕордуурап

1. даҕ.
2. Олус кыһаллар, бары бытархайдарыгар иҥэн-тоҥон тиийэр, онон, үксүгэр, бытаан. ☉ Усердный, старательный (до мелочей), но медлительный
   Ханныгын да иһин, барыны иҥэн-тоҥон билэ-көрө сылдьар быыччык киһи быһыылаах. Р. Баҕатаайыскай
3. Олус уустук, онон ииспэрэй бытаан үлэни эрэйэр. ☉ Очень сложный, требующий кропотливой, неспешной работы
   Мин үлэм, туһугар, Бэрт быыччык, ыарахан. Баал Хабырыыс
   Көтөрсүүрэр суолун Кыраһа быыччык суругун Кыраҕыттан сонордуоҕуҥ, Эн сонургуу одуулуоҕуҥ. П. Дмитриев
   Педагогическай үлэ быыччык үлэ буоларын өссө Николай Васильевич, Мария Николаевна, Мария Кононовна, Светлана Ивановна мунньунуулара көрдөрөллөр. Эдэр учууталлар кинилэртэн холобур ылабыт. «Кыым»
4. аат суолт. Туох эмэ бытархай ымпыга-чымпыга. ☉ Деталь, подробность чего-л.
   Дьүһүннээһиҥҥэ харах, тиис эрэ буолбакка «харах уута», «харах харата», «харах дьүккэтэ», «тиис билэтэ (миилэтэ)» диэн быыччыктар эмиэ кытталлар. КНЗ СПДьНь

1. аат.
2. Туох эмэ киртийбитэ, марайдаммыта (инчэҕэй, сыстаҥнас туһунан). ☉ Что-л. грязное, мокрое, липкое. Ити ыккардыгар таҥаһа ньаҕай буола охсубут. Бу эмиэ туох ньаҕайа буолла?
3. түөлбэ. Бөх-сыыс. ☉ Сор, мусор. Дьиэ иһигэр ол-бу ньаҕай ыһылла сытар
4. даҕ. суолт.
5. Инчэҕэй, сыстаҥнас кирдээх. ☉ Мокрый, липкий (напр., о грязи)
   Чоҕой алыс ньаҕай, Ньоҕой арыый аҕай. Болот Боотур
   Сиэйэлкэ диискэтигэр ньаҕай курдук бадараан сыстыбыт. П. Егоров
6. кэпс. Аһара бодьуустаах, ииспэрэй, бүтэн биэрбэт (хол., үлэ эҥин). ☉ Очень нудный, кропотливый, нескончаемый (напр., о работе). Ньаҕай соҕус дьыала буолсу
   □ Оо, дьэ, эмиэ ньаҕайа, бодьууһа бэрт үлэ эбит ээ. Суорун Омоллоон. Тэҥн. марай
   ср. эвенк. ньааксэ, эвен. ньаҥса ‘гной, пот, грязь; гнилой’, маньчж. няки ‘липкая грязь’

даҕ.
1. Эҥин араас, арааһынай, эҥин-эҥин. ☉ Разный, разнообразный, различный
Эдэр ыччат эриэккэстээх билиилээҕин, Эгэлгэлээх талааннааҕын, Эйэ дэмнээҕин, Уус-уран тарбахтааҕын Саманна көрөн биллим. С. Зверев
Эгэлгэлээх хоһооммун Истэ сэҥээриҥ эрэ. Нор. ырыаһ. Эдэр ыччат күлсүүтэ, Эгэлгэлээх кэпсээнэ, Ырыатойук, үҥкүү-битии — Чуумпу кумах уһуктар. А. Бэрияк
2. Олус уустук, бириинчик, ииспэрэй. ☉ Сложный, осложнённый, многосоставный
Мин этэбин: «Хоһоону да Айар син эгэлгэлээх». И. Гоголев
Хас сырыы аайы ол айан ахса суох элбэх эҥин эгэлгэлээх. Н. Заболоцкай
Табаарыс Сибиряков көтөҕөр боппуруоһа мин эргитэ санаан көрдөхпүнэ, ити курдук бэрт үгүс эгэлгэлээх. «Кыым»
3. Хаппырыыс, талымас, бириинчик (үксүгэр буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Капризный, прихотливый, причудливый
Дьэ, бэйэлэрэ эмиэ эгэлгэлээх ыччаттар. Кыыс да кыыс, күтүөт да күтүөт. Үлэспиккэ дылы, нөҥүө-маҥаа дьон түбэсиһэн, бурайсан эрдэхтэрэ. Н. Лугинов
Онно арыт мөҕүллэрим. Уонна эмиэ сээн дэтэрим: Эгэлгэтэ суох мичээргиттэн Иккистээн тиллэн кэлэрим. М. Тимофеев
Таба — эгэлгэтэ суох кыыл, төгүрүк сылы быһа туундараҕа мэччийэн аһыыр. МЛФ АҮө
Король утуйара эмиэ оннук эгэлгэлээх буолара. АЕВ ОҮИ

1. аат.
2. Туох эмэ атынатына, арааһа, араастаныыта. ☉ Разнообразие, разнородность чего-л.
   Билэрбит элбэҕин! Ол иһин санаабыт эгэлгэтэ элбэҕин! Н. Лугинов
   Александр оҕо эрдэҕиттэн дьоҕурдаах буолан, оонньуур эгэлгэтин оҥороро. М. Доҕордуурап. Эбэ кытыытыгар, үөһүгэр, дьонноох сиртэн тэйэн, кус эгэлгэтэ хараара устар. С. Маисов
   Остолобуой дьиэ остуолларыгар сахалыы бүлүүдэ эгэлгэтэ тардылынна. А. Бродников
   △ Туох эмэ ымпыга-чымпыга, уустук, ииспэрэй уратыта, эриэккэһэ. ☉ Особенность чего-л. сложного, причудливого
   Застава начаалынньыгын эбээһинэһин толоро олорон пограничнай сулууспа үгүс эгэлгэтин билбитим. Н. Якутскай
   Биһиги көрдөхпүтүнэ, киинэни судургу эргитэ эрэ тураҕын, онтукаҥ иһигэр киирдэххэ, эмиэ син эгэлгэтэ үгүс буолуо, бука. Д. Таас
   Эн туттардыҥ чаҕылхай сибэккини Ол санатта ааспыты, кэлэри, Эдэр саас дьикти эгэлгэтин, Таптал этиллибэт кэрэтин. И. Федосеев. Айылҕаҕа эҥин араас эгэлгэ, киһи үөйбэтэҕэ-ахтыбатаҕа туох суоҕа баарай… С. Маисов
3. кэпс. Ким эмэ ол-бу бириинчик баҕа санаата, талымаһа. ☉ Чей-л. каприз, чья-л. прихоть, причуда
   Билигин кырдьар сааспар, олоҕум тубустаҕын аайы, эгэлгэм элбээн иһэр. И. Гоголев
   Ийэҥ төһө да ыарыйдар, соҕотох, атаах кыыһын сэттэ эгэлгэтин толоро сатыыр иһин кыһанар. М. ОбутоваЭверстова. «Һэ, бу оҕо эгэлгэтин!» — оҕонньор мин эппиппин сөбүлээбэтэ. «ХС»
4. даҕ. суолт. Атын-атын, эҥин араас, арааһынай. ☉ Разный, разнообразный
   [Уол] тыа араас кыылларын туһунан эһэтиттэн эгэлгэ кэпсээннэри истэрэ. Далан
   Мэктиэтигэр ойуур быыһа эгэлгэ ырыалаах чыычаах саҥатынан туолла. П. Филиппов
   Бу эһиги национальнай бүлүүдэҕит курдук тэриллибит эгэлгэ аһы көрө иликпин. А. Бродников
   ◊ Күн эгэлгэтэ кэпс. — туох саныыра барыта, туох ааттаах барыта. ☉ Всякая всячина, разные разности, все что угодно
   Өлүөнэ өрүс эбэтигэр, Муустаах муораҕа, араас алтаны, көмүһү, онтон да атын күн эгэлгэтин кэһиитин киллэрэр. Суорун Омоллоон
   Кинилэр күн эгэлгэтин барытын кэпсэтэн, оҕо эрдэҕинээҕилэрин, эдэр саастарын санаһан, ахтыһан бараллар. А. Бэрияк
   Өлөксөй хааһахтан хостоон эрэр курдук күн эгэлгэ кэпсээнин, сэһэнин да истээрилэр чугас эргиннээҕи дьон ааммытын саппаттара. С. Маисов. (Этэр) тыл эгэлгэтэ — тыл баайа, хомоҕой тыл. ☉ Богатство, выразительность языка
   Эдэр-сэнэх эрдэхпинэ Эйигиннээҕэр буолуохтары Этэр тылым эгэлгэтинэн Эт сүрэхтэрин Эймэнитэр буоларым. А. Софронов
   Быдьар тыл эгэлгэтин ол уу баһааччыттан истиэххэ сөп. И. Гоголев
   Этэр тыл эгэлгэтигэр бырааттыы Мординовтар иккиэн умсугуйбут ахан дьон. М. Чооруоһап
   ср. бур. эрхэлгэ ‘каприз’, эвенк. эгэлгэ ‘разнообразие’