возвр. от илбээ =.

илбээ диэнтэн бэй
туһ. Симилэхтээх систэрин Силистэрин уута ирэн, силбэһэн, Туундара ойуурун Мутугун уутунуун мустан, Илбэнэн, холбонон эргичийэн, …… үс үөстээх Сүҥкэ далай олохтоох эбит. Саха нар. ыр.

туохт. Туох эмэ кэмчини, көстүбэти хомуйан холбоо-илбээ, аттар; оннук хомуйан оҥор. ☉ Собирать и соединять в одно что-л. недобротное и скудное, составлять таким путем
Күһүн оһохпут сууллан, турбатын аҥаара түһэн араас тимирдэри сыбааркалаан, бөрөөн-тараан кыстаан олоробут. «Кыым»
Бөлкөй үөтү бүтэй хайҕаан, Бөрөөн-тараан отуу тутта. Күннүк Уурастыырап

аат. Туохтан эмэ ордон хаалбыт чорбох. ☉ Остаток чего-л. (напр., огрызок, обрезок)
Тобох-сэмнэх харайтаран, Тулум, кыраһык аттаран, Иккиэн эриэн саҕынньаҕы Илбээн-холбоон таҥныбыттар. К. Туйаарыскай
Лөкөй …… атыттан адаарыйан түһэн, ынаҕы быстыбыт быатын тулумуттан сиэтэн [аҕалла]. «ХС»
ср. уйг. тилим ‘кусок, ломтик’, бур. тулам ‘мешок (кожаный)’, осм., с.-юг. тулум ‘дублёная целая кожа животных’, монг. диал. тулум ‘содранная кожа’

туохт. Кимиэхэ эмэ хоргута, хомойо санаа. ☉ Быть в обиде на кого-л., испытывать недовольство кемчем-л. «Алаас оҥостуохпун Ураһалааххын биэрбэтиҥ», — диэн хомноон, кыыс аҕатын кытта бырастыыласпакка барбыт. Далан
Хоһоонугар холбоон-илбээн Хомуруйда, хотто диэҥҥин, Хомнуур буолума. Күннүк Уурастыырап
Миитэрэй оҕонньоор, кэбис хомноомо. Бэйэҕэр үтүөнү баҕаран этэбин: улууһуҥ дьонун-сэргэтин олус утары туруорбатаргын. Софр. Данилов

туохт.
1. Тугу эмэ туохха эмэ эбэн, холбоон-илбээн биэр. ☉ Соединять что-л. с чем-л. основным, добавлять недостающее к чему-л.
Манна Каган өҥ сыллары баттаһа былыргы хаалбыт хотоннору сэлбийэн, эбэн-сабан, кэҥэтэн үүт пиэрмэтин тэрийбит. «ХС»
2. Туох эмэ туһунан омуннаан, үксүгэр буолбатаҕы да оҥорон көрөн эп, ай. ☉ Присочинять, выдумывать то, чего не было
Микиитэ аахпытын Хабырыыска эбэн-сабан кэпсээтэ. Амма Аччыгыйа
Сэмэн доҕоругар «Нуучча арыытыгар» киирэн уон хонукка хайдах сылдьыбытын кыратык эбэн-сабан кэпсээтэ. Н. Якутскай
Сити да кэннэ Ситэрэнхоторон, Элбэҕи эттэ, Эптэ-сапта. Р. Баҕатаайыскай

туохт.
1. Кими-тугу эмэ туохха (тугунан) эмэ сөрөөн, иҥиннэрэн тут эбэтэр охтор, баттаа (үгүстүк урут сыһ. туохт. ф-гар тут-лар). ☉ Брать кого-что-л., заворачивая, поддевая чем-л., или ловить, сваливать путающегося (напр., ногами) в чем-л. (больше употр. в ф. деепр. на -ан). Убаҕас сүөһү киитин отунан бөрөөн ыраастыыбыт
2. кэпс. Туохха эмэ оччото суоҕу холбоо-илбээ, аттар; оннук аттаран оҥор. ☉ Соединять разное в одно не совсем добротное, составлять, создавать таким путем. Оту-маһы бөрөөн, отуу оҥоһуннубут
□ Суоҕу-баары бөрөөн, арааһы кэпсии сытан, утуйан сурдурҕаан хаалар. Амма Аччыгыйа
3. көсп. Тугу эмэ сыралаһан (үлэлээн, үөрэнэн) бүтэр. ☉ Заканчивать, завершать что-л. долгими усилиями
Болдьоҕум үс гыммыт биирин син бөрөөтүм. С. Федотов
Чаҕылыыһап аата эрэ үчүгэй: Чап курдук институту да бөрөөтөр, Чаласпаайданан-чаласпаайданан баран, Чабычаҕыттан таһымнаабата. Р. Баҕатаайыскай
4. көсп. Кыргыһыыга утарылаһааччыгын өлөр, тыынын быс. ☉ Уничтожать, одолевать противника в сражении. Эн, тыаны хаххаланан кэтэхтэринэн кэлэн, мөлтөх өттүлэрин бөрөөн көрөөр. Мин, атамааннарын аһайан, күн тахсар сириттэн утары киириэм. Саха фольк.

аат.
1. Хаһыакка, хомуурунньукка, сурунаалга бэчээттэнэр, научнай биитэр публицистическай хабааннаах кылгас суруйуу. ☉ Научное или публицистическое сочинение небольшого объёма в сборнике, журнале или газете, статья
Хаһыакка «Сандаарар сардааналар» диэн ыстатыйа суруйбутун ааҕан баран тыла баайын, холбоон-илбээн суруйбутун хайҕаабыппыт. В. Тарабукин
Финляндия учуонайдарын М. Рясянен, К. Доннер суруйууларын саха чинчийээччитэ Г.В. Ксенофонтов 1933 сыллаахха ырытан ыстатыйа суруйбута. АНК БТТ
Публицистическай айымньы (уочарка, ыстатыйа) олох, үлэхамнас, субу күннээҕи, уталыйара сатаммат общественнай-политическай суолталаах боппуруостары чопчу ылан ырытар. «ХС»
2. Ханнык эмэ докумуоҥҥа бэйэтэ туспа бас, пуун. ☉ Раздел, параграф, пункт в каком-л. юридическом документе, статья
Айылҕаны, кини барҕа баайын харыстыырга эбээһинэстиир саҥа конституциябыт алта уон сэттис ыстатыйата эмиэ итинник ис хоһоонноох. АМН ҮТӨ
Онно эн ыстатыйаҥ хабыллан, суут саалатыттан босхолоноҕун. ЕМП БС
Холкуостар уонна сопхуостар сыллааҕы отчуоттарыгар ороскуоттар ыстатыйалара, үгэс быһыытынан, бөдөҥөтөн көрдөрүллээччилэр. Н. Островскай (тылб.)
◊ Инники ыстатыйа көр инники
Хаһыат инники ыстатыйатын аахта. Киирии ыстатыйа — аан тыл диэн курдук (көр аан I). Олоҥхону Г.У. Эргис сахалыы, нуучалыы тылынан киирии ыстатыйалаан, элбэх хос быһаарыы биэрэн 1947 сыллаахха таһаарбыта. СЛ-8. Тылдьыт ыстатыйата көр тылдьыт. Тылдьыт ыстатыйата тыл суолтатын чопчу арыйыахтаах
□ Тылдьыт үгүс ыстатыйаларын ис хоһооно тыл быһаарыытынан эрэ муҥурдаммат. АПС СЛ

1. сыһ.
2. Көнөтүк буолбакка, туора-маары, өҕүллэҕэстик. ☉ Криво, извилисто, неровно
   Эрийэ-буруйа барбыт хоппоҕор силистэрдээх, томороон тиит тумуллар. Амма Аччыгыйа
   Куобах оллороот-боллороот ынах бүөрэ сирдэринэн эрийэбуруйа сүүрэр. Н. Заболоцкай
   Балачча эрийэ-буруйа хааман, Павлик даачатыгар тиийэн кэлэбит. «Чолбон»
3. Ытыллан тахсар гына (хол., тыалы этэргэ); эриллэ-эриллэ, эриллэҥнээн тахсар гына (хол. буруону этэргэ). ☉ Кружа в вихре, взвихривая; так, чтобы извивалось, кружилось (напр., о ветре)
   Табах уматынна, буруотун уоһун толлотон эрийэ-буруйа үрэн бурҕаҥнатта. Е. Неймохов
   Эрийэ-буруйа ытыллар дохсун тыал хордоҕой сыыс отун эбэ диэки төкүнүтэн илдьэр. С. Маисов
4. көсп. Көнөтүнэн буолбатах, араастаан эргитэн-урбатан. ☉ Искажая, переиначивая, передёргивая (смысл)
   Ханнык баҕарар тылы ким баҕарар эрийэ-буруйа холбоон-илбээн тугу баҕарар эрдиэн сөп. П. Аввакумов. Суорун Омоллоон айымньыларын араас сыанаһыттар эҥинэҥинник эрийэ-буруйа эрдэннэр элбэхтик мөккүспүттэрэ. Эрчимэн. Уустук боппуруоска Амма Аччыгыйа атыттар курдук эрийэ-буруйа барбакка, биир көнө суолу туппута. Н. Тобуруокап
5. даҕ. суолт.
6. Көнө буолбатах, эриллэҕэс. ☉ Кривой, извилистый, волнистый
   Кини устуруустаан, эллээн бардаҕына, ханнык да эрийэ-буруйа саастаах маһы суолун көннөрөр. «Кыым»
7. көсп. Көнөтө, судургута суох, эргитиилээх-урбатыылаах. ☉ Сложный, витиеватый, хитроумный, замысловатый (напр., о речи, стиле)
   Сайсары эмээхсин эрийэ-буруйа суолун ирдээ да ирдээ, туох иһин? Суорун Омоллоон
   Араас эрийэ-буруйа санаалар Өлөксөйү үүйэхаайа туппуттара. «Чолбон»
   Урут …… эрийэ-буруйа этиилэри, тыллары литератураҕа киллэрэн булкуйаллара. ВГМ НСПТ

1. аат.
2. миф. Сэрии, охсуһуу-иирсээн, хаан тохтуутун таҥарата; сэрии, охсуһуу, хаан тохтуутун иччитэ (былыр сэриигэ киирээри туран Илбистэн эбэтэр Илбис кыыһыттан ойуунунан көрдөһүннэрэн кыргыс сэптэригэр илбис иҥэртэрэллэрэ). ☉ Бог войны, единственный бог, имеющий одну дочь (Илбис кыыһа) и одного сына (Оһол уола); дух кровопролития, войны, раздора (в древности, готовясь к войне или сражению, якуты просили шамана, чтобы он вселил в оружие илбис, для чего шаман обращался с призывом и мольбой к богу Илбису и его дочери Илбис кыыһа)
   «Өскөтүн мин аатым ааттанар да эбит буоллаҕына - өйбүттэн аатырыа суоҕа, кыа хаан олбохтоох кыргыс илбиһэ буолан аатырыаҕа», - диэн Александр Македонскай тыл эппитэ үһү. П. Ойуунускай
   Ким түһүлгэбит ортотугар хааннаах хойгуону бырахпытай, илбиһи ыҥырбытай, Аал луук маспыт соҕуруу төрдүгэр биитэ суох, хааннаах килиин сүгэтин батары охсубутай, симэһинин сүүрпүтэй, көтөхпүт чорооммутун дьалкыһыппытай? Суорун Омоллоон
3. Охсуһуу, кыргыһыы үлүскэнэ, кыргыһыынан ииригирии; өлөрсүүгэ-хааҥҥа баҕарыы, умсугуйуу. ☉ Неистовство, исступленная жестокость, зверство, кровожадность; страсть к убийству, войне
   Гитлер сидьиҥ, эн тыыҥҥын быһар Илбиһи тарта, Эн күҥҥүн көмөр Күүстэри түмнэ. Күннүк Уурастыырап
   Туолбат иҥсэ торҕон баайдар Тууһугура тэриллэн, Эмиэ хааҥҥа имэҥирэн Илбис тардан эрэллэр. И. Чаҕылҕан
   Илин сирбитигэр иҥээҥнээн, Иэдээннээх илбис эҥэрдэммит Өрдүнэн өрө өрөкүҥнээн, Өлүү дьөһүөлэ көтөллөммүт. С. Зверев
4. көсп. Өрө күүркэйии, көх-күүрээн, үлүскэн; курдаттыы тартарыы. ☉ Одержимость чем-л., страстное влечение к чему-л.
   Айаалга Айыы Сээн өлөр монологар мин кини «Кыһыл ойуунун» уонна Пушкин «Кынчаал» диэн хоһоонун илбиһин, имэҥин киллэрэ сатаабытым. Суорун Омоллоон
   Ырыа илбиһэ киирдэҕинэ - Биһи дьоллоох оҕолорбут, Кэлэн иһэн кэҕиннэҕинэ - Утуйар уубутун умнабыт. С. Данилов
   Айымньы илбиһэ күүдэпчилэннэ, хаҥас болкуон диэки үп-үрүҥҥэ сууланан толуукан көрүҥнээх, хотун-хаан, араҥаччылыыр аанньал курдук, туналыйан олорор... Н. Лугинов
   Айар илбис ыалдьыттыырын Аны бүгүн күүтүө суохпун. В. Гольдеров. Тэҥн. имэҥ
5. даҕ. суолт. Хаанымсах, хааҥҥа баҕалаах (кыргыс сэбин туһунан). ☉ Кровожадный (употр. как эпитет, характеризующий боевое холодное оружие)
   Хааннаах халыҥ куҥнаахха Хабырынан хаахтаабытынан түһэр Хатан илбис биилээҕи Кыһыл субай хааҥҥа Кыдьыгыран кыламмытынан түһэр Кыырыктаах кылаан илбис биилээҕи, Отут биэс биис ууһугар Оҥоро олордун диэннэр Кытай Бахсылааны оҕонньору Кыырыктаах үс уус төрдө буол диэннэр Олохтообуттара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
   ◊ Домноох илбис - тыл күүһүнэн, тыл иччитинэн алдьархайтан быыһыыр илбис. ☉ Вещие слова, отводящие беду от кого-л. своей таинственной силой, особой силой внушения
   Доом-эрэ-доом!!! Алдьархайдаах аан дайдыбар Ахтар айыым дьоно Ытыыр ынчыктыыр күнүгэр Ымыы чыычаах буолан Алдьархайтан аралдьытар Аччылаах аргыһым Дорҕоонноох тойугу туойан Домноох илбис буоллун! П. Ойуунускай. Тэҥн. хомуһун илбис. Дьалыһын илбис - бэйэтин күүстээх-уохтаах дьайыытынан угуйан, сөрөөн илдьэ бара турар илбис. ☉ Дух кровопролития, увлекающий силой своего магического действа
   Өһөгөйдөөх Өлүү Чөркөчүөх Өлүүтүн өрө көбүппүт Дьалыһын илбис, Далаҥ сайгыыр …… Улуу дойду Уоттаах уһуга диэн ол буолуохтаах. П. Ойуунускай. Идэмэрдээх илбис - иҥсэлээх, оботтоох, ымсыы илбис. ☉ Алчный, прожорливый дух кровопролития
   Тыһы хахай кыылым Тыыллар иэнин иҥиирин Тыыра баттаан ылан Иирэр илбис иҥиэрчэлэммит, Идэмэрдээх илбистэммит [муос саа]. П. Ойуунускай. Тэҥн. кытыан илбис, мэнэгэй илбис, соллоҥ илбис. Иирэр илбис - үүнэ-тэһиинэ суох кыырыктаах, наһаа суостаах илбис. ☉ Бесноватый, неистовый дух войны, кровопролития
   Уон оҕус тириитин тэлэн, иирэр илбис оҥостубуттар [урааҥхайдар]. Саха фольк. Икки атахтаах, иннинэн сирэйдээх Иирэр илбиһэ, хара кырыыһа, Солото-сокуона суох буолбат, Соро-муҥа суох сылдьыбат... П. Ойуунускай
   Иирэр илбис идэмэрдээх Иккис Гитлери ииттэриэхпит суоҕа! Күннүк Уурастыырап. Илбис иҥэрии итэҕ. - былыр кыргыһыыга барыахтарын иннинэ биир уолу эбэтэр оҕонньору үҥүүлэринэн үөлэн уонна тобулута ытыалаан сэптэрин хаанныыллара. Ол кэннэ ойууну кыырдаран үөһэттэн Илбис кыыһын түһэртэрэллэрэ. Өлөрбүт дьоннорун сүрэхтэрин-быардарын ылан ыһаарылыыллара. Сэриигэ баралларыгар хололоһон, соргу көтөхтөрөн диэн өрө ыстанан бараллара, батыйаларынан тиити охсоллоро. Киһиэхэ барытыгар илбиһи иҥэрбэт этилэр, эт-хаан, күүс-күдэх өттүнэн сиппит киһиэхэ эрэ илбиһи иҥэрэллэрэ. ☉ Древний обряд: перед межродовыми или межплеменными сражениями в лагере каждой из противоборствующих сторон убивали, проткнув копьем, одного соплеменника (обычно старика или слабейшего воина)
   Копье каждого воина обильно смачивалось кровью убитого, наделяя хозяина копья воина духом кровожадности. После этого камлал шаман, взывая к богине войны Илбис кыыһа о ниспослании мужества воинам и победе над врагами. Сердце и печень принесенного в жертву соплеменника жарили. Перед самой битвой, подняв копья вверх и подпрыгивая попеременно на обеих ногах, воины танцевали танец счастья и благополучия, стуча копьями по растущему дереву. Духом кровожадности наделяли только взрослого мужчину, обладающего достаточной силой, ловкостью, способного противоборствовать врагу. Утуйа сытар ыалдьыттарын кэрээнэ суох Кэрдэрин бопсубут буруйбар Аҕам миэхэ бэрт сотору Илбиһи иҥэртэриэх буолан саанар. И. Гоголев
   Илбиһи иҥэртэрдэххинэ аҕаҥ суолун солуоҥ, Аргыардаах дьыбар тыыннаныаҥ, Өлөр өлүүнү кытта хоонньоһон утуйуоҥ. И. Гоголев. Илбис кыыһа миф. - сэриини, охсуһууну, хаан тохтуутун үөскэтэр дьахтар таҥара (Илбис таҥара кыыһа); сэриини, охсуһууну, хаан тохтуутун үөскэтэр дьахтар иччи (сэриини, охсуһууну, хаан тохтуутун эрдэттэн билэн Илбис Кыыһа кыргыһыахтаах дьоҥҥо имэҥи, үлүһүйүүнү, охсуһууга-кыргыһыыга тулуйбат-тэһийбэт баҕарыыны үөскэтэр). ☉ Богиня войны; дух насильственной смерти (предвидя приближение войны или смертельной схватки, она сеет раздор, разжигает страсти). Кыргыс кыыһа кыланна, Илбис кыыһа иэнигийдэ, Хамсык уола хаһыырда, Аймалҕаннаах Алдьархайдаах сэрии буолла. Саха фольк. Былыр эр соҕотох Эллэй Боотур, Илбис кыыһа элбэхтик энэлийбит Хоро сириттэн бырах оноҕостуу, Сылайан кэлэн бу эбэ хотун Дьоллоох добун буорун булбута. И. Гоголев
   Ойууннара ортолуу кыыран иһэн: - Туох үлүгэрэй! Арыылаах эбэ хотун ортотунан Илбис кыыһа ыллаан киэҥ халлаан өрөһөтүнэн төттөрү-таары битийэн ааста. Эрилик Эристиин. Илбис ыҥырыы (тардыы) итэҕ. - илбис иҥэрии сороҕо: кыргыһыыга барыах иннинэ ойуун кыыран Илбис кыыһыттан ааттаһан охсуһууга хорсун, харса-хабыра суох буоларга уонна өлөрсүү, хааҥҥа баҕарыы имэҥин иҥэрэргэ көрдөһүүтэ. ☉ Часть древнего обряда илбис иҥэрии: взывание, мольба шамана к богине войны Илбис кыыһа о ниспослании мужества в борьбе с врагами и вселении в воинов страсти к битве и убийству
   Бүтэйдээххэ тиийбитэ, хаһыы-ыһыы диэн, ойуун кутуруута диэн, өлөн эрэр сылгы саҥата диэн туох да сүрдээх үһү. Саһан көрбүтэ: икки ойуун илбис ыҥыраллар эбит. Саха сэһ. II. Имэҥнээх илбис - хааҥҥа наһаа баҕарар, хааҥҥа наһаа күүстээхтик дьулуһар, тардыһар илбис. ☉ Дух войны, одержимый страстью к убийству, жаждущий крови
   Күнүм тахсыыта, күүстэрин киллэрэн, Күлүктээҕи сүтэрэр, барыҥныыры баратар Имэҥнээх илбистэ иҥэрэн кэбиһиҥ! П. Ойуунускай
   Соххор-доҕолоҥ кулут кырыыһын Солбонутар күнүгэр субай хаанынан Имэҥнээх илбискин хаахтатан хаһыытаар. П. Ойуунускай. Кудай илбис - биир кыргыһыыттан, биирдэ хаан тахсарыттан сөп буолбат илбис. ☉ Ненасытный, алчный дух кровопролития
   [Ала Дьаргыстай обургу] Тоҕус уон тоҕус Кудай илбис Кулаҕайынан кубулҕаттаммыт Аҕыс садарах моҕой Атара тимирин [өндөтөн, аартык аанын аста] Алахчын хотун олоро түстэ. П. Ойуунускай. Тэҥн. тоҥсук илбис. Күрсэр илбис - кими эмэ кытта өстөһөр-харсыһар илбис. ☉ Враждующий с кем-л. дух кровопролития
   Орто аан дойдум олоҕо Оһоллоох уйата долгуйар Хааннаах дапсыыр турдаҕына, Хаантан харбат, бөлүөхтэн бөппөт Күрсэр илбис сүлүһүннэммит, Күлэр эмэгэт күүстэммит Охсор обот уот болотунан Оонньуур болуо сүрэхтиэм дуо?! П. Ойуунускай. Кытыан илбис - саамай хаанымсах илбис; улахан охсуһууну-өлөрсүүнү, элбэх хааны сөбүлүүр илбис. ☉ Самый кровожадный дух войны; дух кровопролития с неутолимой жаждой крови
   Өстөөх-фашист үөрдэрэ …… Кытыан илбис кыттыгастаах, Кыа-хаан суунаҕалаах Кырыктаах кыргыһыы ыспыттарыгар …… Күн көкөттөрө Көмүскэлгэ турдулар. Саха нар. ыр. III. Тэҥн. идэмэрдээх илбис, мэнэгэй илбис, соллоҥ илбис. Мэнэгэй илбис - оботтоох, хааҥҥа наһаа баҕарар илбис. ☉ Прожорливый, кровожадный дух войны
   Бэргэһэ быатын саҕа Мэнэгэй илбистэр Мэнэрийэ күөччэхтэннилэр... П. Ойуунускай. Тэҥн. идэмэрдээх илбис, кытыан илбис, соллоҥ илбис. Охсор илбис - өлөрөр-өһөрөр илбис. ☉ Поражающий дух войны
   Ой кыылым уорҕатын чулуутунан Охсор илбис киристэммит, Торҕо-түрбэ бэйэлээх Томоонимээн дойду Тордохтоох туоһунан тордоммут [муос саа]. П. Ойуунускай. Соллоҥ илбис - топпот, наһаа оботтоох илбис. ☉ Чрезвычайно жадный, ненасытный дух кровопролития
   Соҕуруу сорсуннаахтарын Соллоҥ илбис мэнэгэйдэрэ Сотуун өлүү курдук Салбанан түһэн Сатыылаабыт эбит. П. Ойуунускай. Тэҥн. идэмэрдээх илбис, кытыан илбис, мэнэгэй илбис. Сүлүһүн илбис - 1) күүстээх дьайыытынан дьаат курдук сүһүрдэр илбис. ☉ Ядовитый, отравляющий ядом дух кровопролития
   Сүллэр этиҥ ньиргиэрдэммит, Сүлүһүн илбис дугуйдаммыт Сүҥ байҕал түгэхтэммит …… Орто дойду оҥоһуллубута үһү. П. Ойуунускай; 2) сытыытык дьайар имэҥнээх илбис. ☉ Сильно воздействующий на кого-л. дух страсти, одержимости
   Сүрэҕим баҕатын толору Сүлүһүн илбискэ иҥэрэн, Мин туойар дорҕоонноох тойугум Дуорайан тиийэннэр иҥниннэр. П. Тулааһынап. Тоҥсук илбис - атынтан атын кыргыһыыныохсуһууну, бииртэн биир хааны көрдүүр илбис. ☉ Дух кровопролития, жаждущий вновь и вновь свежей крови
   Кыырыктаах биилээхтэн Кылаанын кырыйан ылан, Тоҕус уон тоҕус Тоҥсук илбис туойбут Умсулҕаннаах уһуктаахтан Уһугун чээрэтин тоноон ылан Холбоон-илбээн, Хоптоон-дьиптээн, Хахай кыыл хайҕахтаах быарын Ханныгар хатарыллыбыт [Уһун сула турба батас]. П. Ойуунускай
   Аартык иччитин аҕыс халлаан аҕыс сүүс улуу ойууттарын тоҥсук илбис тойуктара иҥмит аҕыс хос килиэпсэ тимир куйахтара сииктэринэн аппас гынна, тус-туһунан арахсан түһэ сыстылар. Д. Апросимов. Тэҥн. кудай илбис. Хааннаах илбис - хаан тохтуутун, хааҥҥа баҕарыы иччитэ, илбиһэ (илбис диэни күүһүрдэр поэт. эпиитэт). ☉ Дух кровопролития, кровавый дух войны (хааннах выступает как синоним слова илбис, усиливающий его знач. поэт. эпитет)
   Хара хапсык хаҥыл дьайын, Хааннаах илбиһин иҥэрдэҕим буоллун. П. Ойуунускай
   Күн-түүн өлөрсүү сатата Өрө күүрэн өрөкүйэр, Хааннаах илбис иэнигийэн Хабыр кыргыһыы кытыастар! Күннүк Уурастыырап
   Кини - Хааннаах илбис кыыһа буолбатах, Мөҥүө модун Кыргыс эрэ кырдалынан Кынаттана кыырыгырбатах. А. Абаҕыыныскай. Ходьоҥ илбис - киһини сүгүн олорпот илбис; күүскэ баҕарыы, имэҥ илбиһэ. ☉ Страстный, беспокойный дух; дух, вселяющий в кого-л. страстное, чувственное влечение
   Үс саха төрдүн Үөскэтэргэ ыйыллыбыт, Түөрт саха төрдүн Төрөтөргө анаммыт Хороҥ айыылара холбоммут, Ходьоҥ илбис иҥиэрсийбит. П. Ойуунускай. Хомуһун илбис - аптаах тыл күүһүнэн дьиктини оҥорор күүстээх илбис. ☉ Дух, обладающий магической, чудодейственной силой слова
   Холоруктаах уот-буурҕа хоһоонноругар Коммуна олоҕун чугдаара туойаллара Хомуһун илбис буолан эппэр-хааммар иҥмитэ. П. Ойуунускай. Тэҥн. домноох илбис
   ср. тюрк. иблис 'черт, дьявол'