Якутские буквы:

Якутский → Русский

илиилээх

имеющий руку, руки; с ... рукой, с ... руками; илиилээх барыта үлэлиир все без исключения работают (букв. работают все, имеющие руки) # илиилээх оҥорбот = он намного превосходит кого-л. по силе, ловкости (в спортивных состязаниях, нек-рых видах физического труда); мас тардыһыыга миигин илиилээх оҥорбот он легко одолевает меня в перетягивании палки; охсууга илиилээх оҥорбот он меня очень легко обгоняет в косьбе сена.

Якутский → Якутский

илиилээх

аат. Киһи. Человек
Илиилээх туппатах, саймаархай сандаа маҥан уу тараабыт субуруйар долгун суһуоххун алдьатта. П. Ойуунускай
Илиилээх эчэппэтэх, тыҥырахтаах тыыппатах айылҕа эбэ хотун барахсан айыллыбытынан турара. Далан
Илиилээххэ туттарбат Эрэһиинэ мээчигин Эркин үөһэ тэйитэн Эккирэстии сырытта. Р. Баҕатаайыскай
Суруксут киэнэ ааттааҕа, Илиилээх иннилээбэт буочардааҕа. Баал Хабырыыс
Илиилээх оҥорбот - илиинэн күрэхтэһиигэ эбэтэр илии үлэтигэр адьас тулуппат. Намного превосходить кого-л. в силе, ловкости (в спорте, некоторых видах физического труда). Мас тардыһыыга миигин илиилээх оҥорбот. От охсууга илиилээх оҥорбот. Тэҥн. илиилээх-атахтаах оҥорбот. Илиилээхтэн иҥнэстимэ, ойоҕостоохтон охтума алгыс. - өстөөххүн кытта охсуһууга кыайтарар, хотторор диэни билимэ. Не знать поражения в схватке с врагом (букв. от имеющего руки не опрокинься, от имеющего ребра не падай). Илиилээхтэн иҥнэстибэтин, ойоҕостоохтон охтубатын, татаар тыллаах таба эппэтин, уоттаах харахтаах утары көрбөтүн... Саха фольк. Иллэҥ барбыт илиилээх фольк. - 1) элбэх иллэҥ үлэһиттээх. Имеющий в своем распоряжении много свободных (рабочих) рук; 2) охсуһар идэлээх, охсуһууга үөрүйэхтээх киһи. Дающий волю своим рукам; 3) баайын-дуолун, үбүн мээнэ, туһата суох ороскуоттуур, ыһар киһи. Напрасно, попусту (без расчета) тратящий свое имущество, деньги. Чэрдээх илиилээх - үлэһити, үлэлээн иитиллээччини хоһуйар эпиитэт. Эпитет, характеризующий трудового, рабочего человека
[Михаил:] Биллэн турар, Егор Егорович, чэрдээх илиилээхтэри көмүскээбэт, халыҥ баайын көмүскүүр. С. Ефремов
Ити сайын эрдэттэн ыла баартыйалаахтар мунньахтара, чэрдээх илиилээхтэр мунньахтара бэрт хойуутук сотору-сотору буолуталаабыттара. Р. Кулаковскай
Дьэргэл-дьэрэкээн талбата Чэрдээх илиинэн айыллыбыта. С. Васильев


Еще переводы:

однорукий

однорукий (Русский → Якутский)

прил. соҕотох илиилээх, аҥар илиилээх.

бойом

бойом (Якутский → Русский)

щедрый; бойом илиилээх щедрая рука.

былаа

былаа (Якутский → Русский)

уст. длинный; былаа илиилээх атахтаах киһи человек с длинными руками и ногами.

кыракачаан

кыракачаан (Якутский → Якутский)

кыра диэнтэн атаах.-аччат., поэт. Мыт-мыт мытархай Мытахаанньа сыысчааным …… Кыпкып кырака Кыракачаан илиилээх. М. Доҕордуурап

чартан

чартан (Якутский → Якутский)

чартаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Чартаммыт илиилээх сылдьар
Кини бэйэтин дьарамай, дьүдьэх тарбахтарын чартанан баран, суорҕан анныгар сытар атахтарын көрүннэ. А. Фадеев (тылб.)

бойом

бойом (Якутский → Якутский)

даҕ., кэпс. Өлгөм, дэлэгэй. Обильный, щедрый
Бойом булдун мүччү туппут кырынаас суола ойуур диэки тахсан дьэрэлийэ турда. В. Протодьяконов
Иккиэннэригэр сыалаах баҕайы иккилии бойом кырбас эти тэриэлкэҕэ уурталаан биэрдилэр. «Чолбон»
Бойом бурдук үүнүө, Боруу курдук үтүө. Күннүк Уурастыырап. Тэҥн. ботуччу
Бойом илиилээх — дэлэгэй, байым; бэринньэҥ. Щедрый, любящий щедро одаривать. Мин ийэм бойом илиилээх

хатаастыгас

хатаастыгас (Якутский → Якутский)

даҕ. Туохха эмэ хатаастар, иилистэр, иҥнэр кыахтаах. Способный уцепиться за что-л., удержаться где-л., цепкий
Хайыылаах тумустаах, Хатаастыгас тыҥырахтаах Халлаан баргый кыылларын Ханыылаан көтүттүлэр. Нор. ырыаһ. [Марго:] Бу эн биһиги курдук боростуой дьон өстөөхтөрө биир
Ол — уһун илиилээхтэр уонна хатаастыгас тарбахтаахтар буолаллар. БТ
[Уля:] Кини киртийэн хап-хара буолбут, баҕыыр курдук, хатаастыгас илиилээҕэ дии, билигин мин ону өрүү көрөн тахсабын. А. Фадеев (тылб.)

хатыллаҕас

хатыллаҕас (Якутский → Якутский)

даҕ. Туохха эмэ эриллэн, эрийэ үүммүт, эриллэҕэс; эрийэ саастаах (мас туһунан). Закрученный, скрученный; свилеватый (о дереве)
Эриллэҕэс тиит курдук илиилээх эбит, хатыллаҕас тиит курдук харылаах эбит. Саха фольк. Ириҥэнэн силлиир Эриллэҕэс тэтиҥнээх, Хаалыйан хаахтыыр Хатыллаҕас хатыҥнаах. Күннүк Уурастыырап
[Күүстээх Уйбаан] бүлгүгүр сарыннааҕа, хатыллаҕас быччыҥнаах уһун илиилээҕэ, сытыы сирэйдээҕэ-харахтааҕа. ТГС ЫА

адаҥкыс гын

адаҥкыс гын (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Эмискэ ойон тур, баар буол (үрдүк уҥуохтаах, уһун илиилээх-атахтаах көнтөрүк киһи туһунан). Вдруг возникать, бросаясь в глаза своей нескладной фигурой с длинными руками, ногами
Соҕотох харахтаах, былларыттыбытсылларыттыбыт сирэйдээх Уот Уһутаакы адаҥкыс гына түһэр. П. Ойуунускай

дайалдьый

дайалдьый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Оргууй аҕай, бытааннык хаамп (уһун илиилээх-атахтаах үрдүк уҥуохтаах киһи туһунан). Ходить медленно, неспешно (о высоком человеке с длинными конечностями)
[Тарааһап] дайалдьыйан хоһугар киирэн хаалла. Амма Аччыгыйа