сеть (для ловли рыбы); ил им хараҕа ячейки сети; илими үт = закидывать сеть # абааһы илимэ бот. хмель полевой; ооҕуй илимэ паутина; ср. ооҕуй : ооҕуй ситимэ .

из словаря Пекарского: доброе согласие, приязнь, дружба, любовь, мир, спокойствие, миролюбие ( = эйэ, ил-эйэ) ил хааннарынан көрсөннөр - с искренними чувствами встретившись; ласково, приветливо глядя друг на друга, милуясь друг с другом. Я.: кини биэрэр туохха да иэҕэлдьийбэт или-эйэни он дарует непоколебимый мир.

n. net; web (of a spider); илимнээ= v. to net, catch with a net

n. friendship, amity, peace; илдьит n. ambassador

аат.
1. Кылтан эбэтэр хоппуруонтан тэҥ харахтардаах гына баайыллыбыт балыктыыр тэрил. ☉ Рыболовная сеть
Сотору төннүөхпүт дии санаан илиммин күөл арыытыгар куурда ыйаан таҕыстым. Амма Аччыгыйа
Кумаар арыый хаптайбытын кэннэ илимнэрин бэрийдэ, иирсибиттэрин араарда. Софр. Данилов
Күөгүлүөх иннинэ биһиги көҥүһү туора тардыллыбыт илими көрөн, хас да дьарҕааны ылабыт. Н. Заболоцкай
2. көсп. Киһи кыайан төлөрүйбэт туга эмэ. ☉ То, что всецело подчиняет себе, опутывает человека, сеть
Иҥсэлээх тойот илимэр иҥнэн Иинэҕэс мастыы Эриллэ хатан, Имиллэ үүнэн Испитим баара. Эллэй
Баттал илимэр иҥнэммит, Иэскэ-күүскэ киирэрбит, Иҥиир тараһа буоларбыт. С. Васильев
[Маша] уп-уһун суһуоҕу сыыйбахтыыр быыкайкаан илиилээх бэйэтэ тоҕо эрэ кинини кытта бииргэ бу муҥ илимэр иҥнэн, кини эмиэ өрө мөҕөр курдук. А. Сыромятникова
♦ Илимэр иҥин көр иҥин
◊ Илим баайааччы - кылынан, хоппуруонунан баайан илим оҥорор киһи. ☉ Вязальщик сетей. Биһиэхэ биир илим баайааччы наада. Илими уһуннарыы балык. - илими икки өттүттэн бэчимэтиттэн тутан сүүрүк хоту уһуннарыы. ☉ Поддерживая сеть с двух сторон за бечеву, тянуть ее вдоль реки навстречу идущей против течения рыбе. Балыктааһын биир көрүҥэ - илими уһуннарыы. Илим собото - үс саастаах собо. ☉ Карась по третьему году
Бу - оҥкучах алаас этэ. Саҥардыыҥҥыта үрэх уутун куттаран күөл оҥорбуттара. Үс сыллааҕыта собо үөскэппиттэрэ, быйыл илим соботун ыларбыт буолуо. «Кыым». Тэҥн. илим тэрээгэ. Илим тэрээгэ - орто собо. ☉ Карась средней величины
Кытыыга таһааран тылбыытын төлө тардарын кытта, сүүрбэччэ илим тэрээгэ уонна хас даҕаны биирдии харыстаах ыыс араҕас хатарыктаах соболор сиргэ иэннэринэн таһылыннылар. Болот Боотур
Манна баара биһигини тахсыахтара диэн уурбут сааскы кустара, ыамыгар бултаммыт илим тэрээгэ, биһиги кэһиибит. Далан. Тэҥн. илим собото. Илим хараҕа балык. - илимҥэ балык киирэн иҥнэр хайаҕаһа. ☉ Ячея рыболовной сети
Иилээх-саҕалаах Ийэ дойдум, Илим хараҕын тиирэ тарпыт курдук, Иримдьирим көһүннэ. Саха фольк. Бу киэҥ толооннор күөгэҥнэс кута бадарааннарын илим хараҕын курдук хорон үчүгэй оту ыһар буоллар, атын уйгу-быйаҥ ходһалар тахсыа этилэр. Күндэ
Илим хараҕын быыһынан тыкпыт күн уотугар икки саннылара, түөһэ көмүс өҥүнэн күлүмүрдүүллэриттэн көрдөххө улахан соҕус тойон быһыылаах. Т. Сметанин. Тэрээк илим балык. - собоҕо аналлаах орто харахтаах илим. ☉ Сеть для ловли карасей с ячеями среднего размера
Сэттэ уон тэрээк илиммэр Тэрэкэнэ быччыыккын Тиһэ баттаан кулу ини! Саха нар. ыр. II
тюрк. йылым, йилим

I
ил гын - 1) саба биэр, сайа оҕус (салгын туһунан). ☉ Обдавать, веять, нежно касаться (о ветре, воздухе)
[Күн] ситэ уоттана илик буолан, сүрдээх сылаанньыгас сөрүүн, сайаҕас салгын киһи сирэйигэр ил гына түһэрэ чэбдигэ, сэргэҕэ олус. А. Софронов
Дөрүн-дөрүн сөрүүн салгын киһи сирэйигэр эйэҕэстик ил гынан ааһар. Амма Аччыгыйа
Хантан эмэ муҥ саатар Сөрүүн салгын ил гыммат. Күннүк Уурастыырап; 2) көсп. хамсаан, күөдьүйэн кэл. ☉ Приходить в состояние волнения, возбуждения, движения
Уол сүрэҕэ итиинэн ил гынна. А. Сыромятникова
Долгуйуу… Адьас умнуллубат да баҕайы эбит. Уруккуу-урукку түүнүгүрбүт өйдөбүллэр дьапталҕаларын түгэҕиттэн туох эрэ ил гынна. Н. Лугинов; ил курдук - итиинэн саба биэрэр, сылаас (салгын, тыал туһунан). ☉ Теплый, обдающий теплом (воздух, ветер)
Хоту диэкиттэн күрүс-күрүс сайыҥҥы ил курдук сып-сылаас тыаллар үрэллэр. «Чолбон»; ил салгын - итии салгын, итиинэн илгийэр салгын. ☉ Обдающий теплом воздух
Илигирии сиэттиһэн, Ил салгын иэнигийэн Ийэ сири сылыппытыгар, Эйэҕэстэй алааспар Эйээриэҕиҥ, эдэрдээр! Саха нар. ыр. III
II
аат. Эйэлээх буолуу; бэйэ икки ардыгар этиспэккэ-охсуспакка, өстөспөккө нус-бааччы сыһыаннаһыы. ☉ Дружественные, мирные, спокойные отношения между кем-л. [Аайта:] Мотя, эн биһиги илбитин харыстыыр буоллаххына, Аны миигиттэн тугу да ыйытыма. И. Гоголев
Иллээҕэр эйэҕэс сүрэхтээх, Өстөөхтүүн көрсүһэр күрэхтээх, Ийэ сир эйэлээх олоҕун, Эн курдук, көмүскүү туруохпут! Күннүк Уурастыырап
Тахсарын кэтэһэр Таптыыр да сибэкким, Ардыгар ил эстэр Аргыһа эбиккин. С. Тимофеев
ср. тюрк. ел, ил 'народ, племенной союз; государство; мир, согласие'

илим-салым көт (түс) кэпс., сөбүлээб. - кимиэхэ эмэ бэрт буола сатаан, албыннаһан сүүр-көт, барытын оҥоро-бэлэмнии сатаа. ☉ Стараясь угодить кому-л., всем своим видом показывать готовность исполнить любое поручение, проворно услуживать; добиваться чьего-л. расположения своей показной внимательностью
[Петя] Дораҕа да илим-салым көтөн, мас кыстаата, бэйэтин да балааккатыгар киллэртээтэ. В. Яковлев
Саһыл Саһылабыс Салым-илим көппүтэ: «Сарсыҥҥыны ааспакка Саҥа арҕаҕы Тутар дьаһалы Тута субу биэрдим». М. Ефимов
Лааһар туох кэпсээннээх дьон кэлбиттэрин истэрдии тутунна, илим-салым көттө. «ХС». Тэҥн. илин-кэлин түс

сыһ., фольк. Иннигэр-кэннигэр түһэн, арыаллыы. ☉ Услужливо ухаживая, забегая то вперед, то назад (сопровождать)
Уйгу-быйаҥ тутуурдаах Орто дойдум олоҕун Очурдарын тупсарбыт Отум-маһым иччилэрэ, Күлүм-илим көтөҥҥүт Күлэн-көтөн кэлээхтээҥ. Ньургун Боотур
Күн сирим өрөһөтө Күлүм-илим татайда, Айыы сирим арҕайа Арыы быйаҥынан алынна. С. Зверев

сущ
(мн. ч. нет)
уу түгэҕинээҕи былыык