Якутские буквы:

Якутский → Якутский

ирдэс

  1. ирдээ диэнтэн холб. туһ. Дьоно миигиттэн Өндөрөй кинилэргэ ыыппыт дьааһыгын ирдэстилэр. Н. Якутскай
    Биһиги бэйэбит өттүбүтүттэн эмиэ Болот кэнники дьылҕатын туһунан ирдэһэн көрүөхпүт. Н. Заболоцкай
    Костя сөҕөр да, хомойор да, эмиэ да суругу ситэри ирдэспиттэриттэн үөрэр. Н. Габышев
  2. Ыйыталаһан, сураһан, ирдэһэн, туоһулаһан көрдөө. Разыскивать путем выяснения, расспросов
    Кырдьар сааспар бу оҕолорбун бэйэм ирдэһэ баран иһэбин. Н. Габышев
    [Солко:] Киһи киһини наадалаах буолан ирдэһэр буоллаҕа дии. С. Ефремов
    «Уотунан оонньуур дьоннор бааллар, ирдэһиэм, сирэйдэрин хараардыам», - диир үһү Андриан Корнилов. М. Доҕордуурап
    Хаайыыттан тахсан баран дьоммун ирдэспитим, дьоммун да буолаахтаан - миэхэ сүрэҕим чопчута Костигым сыысчаана олус күндү, кинини эрэ көрүөхпүн баҕарарым. «ХС»
  3. көр ирдээ
    2
    Өксүүнньэни сирдьит оҥостон, сымнаҕас акка мэҥэстэн ыалларга сылдьан араас кэпсэтиилэри оҥорор, иэһин-күүһүн ирдэһэр. Амма Аччыгыйа
    Кини манна кур иэһин ирдэһэ, эргинэ, таарыччы маннааҕы ыал кыыһын улахан уолугар Кэлэҕэйгэ кэргэн ыла кэлиэхтээх. Н. Заболоцкай
    «Үөттээх» ыалыгар нолуогу ирдэһэ Өкүүчэ бу баран иһэр. С. Васильев
  4. көр ирдээ
    3
    Дириэктэр Сутурукуоп уруккуттан да үлэ чааһын ирдэһэ үөрүйэх киһи, билигин мүнүүтэтигэр тиийэ аахтарар. У. Нуолур

Якутский → Русский

ирдэс=

1) совм.-взаимн. от ирдээ =; 2) разыскивать (путём выяснения, расспросов); ирдэһэн бул = разыскать; кини ханна баарын ирдэһиэм я выясню, где он находится; 3) см. ирдээ = 3; 4) см. ирдээ = 2.


Еще переводы:

ирдэһии

ирдэһии (Якутский → Русский)

и. д. от ирдэс=.

ирдэһии

ирдэһии (Якутский → Якутский)

ирдэс диэнтэн хай
аата. Улахан ыйытыһыы, ирдэһии буолбута. Н. Заболоцкай
Таҥнарааччыга үйэсаас тухары кырыыс, аһыныгаһа суох буруйдааһын, иэһи кытаанахтык ирдэһии, кэһэтии! Н. Габышев
Адьас ыкса күһүн Настяны кэргэниттэн куоракка аҕалбыта уонна, олоруох курдук ыалга хос булан эҥин баран, суолун суоллаан ирдэһии, эккирэтиһии күөдьүйэн истэҕинэ, үөрэҕин хаалларан, Бодойбоҕо түһэн хаалбыттара. П. Аввакумов

кэһэтии

кэһэтии (Якутский → Якутский)

кэһэт диэнтэн хай
аата. Таҥнарааччыга үйэ-саас тухары кырыыс, аһыныгаһа суох буруйдааһын, иэһи кытаанахтык ирдэһии, кэһэтии! Н. Габышев

тордос

тордос (Якутский → Якутский)

ирдэс 2 диэн курдук
[Иккис киһи:] Үөрэхтээх учуутал эҥин киһи истэрэ-билэрэ элбэх буолуо диэн ону-маны тордоһон эрэллэр ини. Пьесалар-1978.

ыйытыһыы

ыйытыһыы (Якутский → Якутский)

ыйытыс диэнтэн хай
аата. Улахан ыйытыһыы, ирдэһии буолбута. Н. Заболоцкай
Хат-хат ыйытыһыы, хардары-таары хаһыытаһыы. С. Васильев
Быыстала суох ыйытыһыы, хоруйдаһыы буолбутунан барар. Л. Толстой (тылб.)

аахтар

аахтар (Якутский → Якутский)

аах диэнтэн дьаһ
туһ. Бокуонньук улахан уолун, бэрт наҕыл Өндүрэйи кытта, саалтыыр аахтара Микиитэни ыҥырдылар. Амма Аччыгыйа
Дириэктэр Сутуруокап, уруккуттан да үлэ чааһын ирдэһэ үөрүйэх киһи, билигин мүнүүтэтигэр тиийэ аахтарар. У. Нуолур

итиитинэ

итиитинэ (Якутский → Якутский)

сыһ. Тутатына, өр уһаппакка, уталыппакка. Без задержки, сразу, тут же, пока свежо (сделать что-л.)
Билигин итиитинэ, ити мунньахха кэлбит эдэр дьонтон ылан, баран таҥара дьиэтин ис бараанын көтүрүөххэ. А. Софронов
Миитэрэй сарсыарда тураат, итиитинэ ирдэһэ барыах буолла. Амма Аччыгыйа
Тахсыбыт кэпсээн кинигэлэрэ итиитинэ сыаналана охсубаттар. П. Аввакумов

үҥсээччи

үҥсээччи (Якутский → Якутский)

аат. Тугу эмэ ирдэһэн суукка үҥсүү түһэрэр киһи. Истец, жалобщик, податель иска
Кыра дьон өттүттэн Степан диэн үҥсээччи көстөн кэлбит. Эрилик Эристиин
Билигин үҥсээччи быраап буолар үйэтэ үүннэ, үҥсүллээччи түөн саҕа айыыта суоҕа дакаастаннаҕына да, үҥсээччи син биир ханнык да буруйга-сэмэҕэ тардыллыбакка хаалар. Е. Неймохов
Суут аһыллыбыта: судьуйа үҥсээччилэр уонна туоһулар ааттарын-суолларын, саастарын, олохторун илгэтин, тугу-ханныгы үлэлииллэрин ыйыталаата. А. Бэрияк

дьэбэлэйдээ

дьэбэлэйдээ (Якутский → Якутский)

туохт. Оҥоһуллубуту, этиллибити ирдэһэргэ, дьыалалаһарга туоһу туттар сыаллаах баар дьоҥҥо иһитиннэр, көрдөр. Заявлять о случившемся публично (с тем, чтобы в случае подачи иска слушавшие засвидетельствовали случившееся)
Уйбаан биирдэ Дьаакыбы сирэйгэ биэрэн кэбистэ. Дьаакып, дьэбэлэйдээн баран, мүрэбиэйгэ дьыала түһэрбит. А. Софронов
Нүһэр Дархан, эн төбөт уолуҥ Мин соҕотох уолбун сирэйгэ оҕуста! Бар дьон иннигэр дьэбэлэйдиибин. И. Гоголев
Истиҥ эрэ, ити киһи тоҕо уоруйахтыырый? - Никифоров кинээс дьэбэлэйдээтэ. М. Доҕордуурап
Чахчы оннук диэн эт, бигэргэт Подтвердить сказанное кем-л.
Бастыҥ тириилээх кырсалар Раучуа кытыытыгар бааллар! - илиҥҥи чукча иннин биэрэр санаата суох. - Том көмөлөһөөччүлэрэ да дьэбэлэйдиэхтэрэ. С. Курилов (тылб.)

өҕүт

өҕүт (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Хотуолатаары гын, хотуолуох курдук буол. Тошнить, испытывать позывы к рвоте
Манньыара арыгы, Үтүө да барахсан, Үрүүмкэ үөрүүлээх Өҕүтэр идэлээх. Саха фольк. Иһим биир кэм маар курдук буолан баран, төттөрү өҕүтээри муҥнаатаҕа үһү. Суорун Омоллоон
Сүрэҕэ тоҕо көбөр, Өҕүтээри ыксатар? Күһүн хойут дэҥҥэ көстөр Собо сиэҕин баҕарар. П. Тобуруокап
2. көсп., кэпс. Төннөрөргө күһэй, төттөрү ылары ирдэс, ситис. Заставить вернуть, потребовать обратно
Төһө харчыны ыраас барыска Төттөрү өҕүтүөҕүн аахта. С. Руфов
Сөдүөччүйэ, оҕобут, баҕар, байан-тайан кэлиэҕэ. Оччоҕо оҕобут үҥсэн-харсан даҕаны Кыынньартан [киһи аата] сирбитин төттөрү өҕүтүө этэ. А. Фёдоров