и. д. от ирдэс=.

1) совм.-взаимн. от ирдээ =; 2) разыскивать (путём выяснения, расспросов); ирдэһэн бул = разыскать; кини ханна баарын ирдэһиэм я выясню, где он находится; 3) см. ирдээ = 3; 4) см. ирдээ = 2.

выискивать, выслеживать, неотступно преследовать (напр. зверя).

1) искать, выискивать, выслеживать (зверя по следу); суолу ирдээ = искать дорогу; кыылы ирдээ = выслеживать зверя (по следу); 2) расследовать; дьыаланы ирдээ = расследовать дело; 3) требовать; иэскин ирдээ = требовать долг.

ирдэс диэнтэн хай
аата. Улахан ыйытыһыы, ирдэһии буолбута. Н. Заболоцкай
Таҥнарааччыга үйэсаас тухары кырыыс, аһыныгаһа суох буруйдааһын, иэһи кытаанахтык ирдэһии, кэһэтии! Н. Габышев
Адьас ыкса күһүн Настяны кэргэниттэн куоракка аҕалбыта уонна, олоруох курдук ыалга хос булан эҥин баран, суолун суоллаан ирдэһии, эккирэтиһии күөдьүйэн истэҕинэ, үөрэҕин хаалларан, Бодойбоҕо түһэн хаалбыттара. П. Аввакумов

1. ирдээ диэнтэн холб. туһ. Дьоно миигиттэн Өндөрөй кинилэргэ ыыппыт дьааһыгын ирдэстилэр. Н. Якутскай
   Биһиги бэйэбит өттүбүтүттэн эмиэ Болот кэнники дьылҕатын туһунан ирдэһэн көрүөхпүт. Н. Заболоцкай
   Костя сөҕөр да, хомойор да, эмиэ да суругу ситэри ирдэспиттэриттэн үөрэр. Н. Габышев
2. Ыйыталаһан, сураһан, ирдэһэн, туоһулаһан көрдөө. ☉ Разыскивать путем выяснения, расспросов
   Кырдьар сааспар бу оҕолорбун бэйэм ирдэһэ баран иһэбин. Н. Габышев
   [Солко:] Киһи киһини наадалаах буолан ирдэһэр буоллаҕа дии. С. Ефремов
   «Уотунан оонньуур дьоннор бааллар, ирдэһиэм, сирэйдэрин хараардыам», - диир үһү Андриан Корнилов. М. Доҕордуурап
   Хаайыыттан тахсан баран дьоммун ирдэспитим, дьоммун да буолаахтаан - миэхэ сүрэҕим чопчута Костигым сыысчаана олус күндү, кинини эрэ көрүөхпүн баҕарарым. «ХС»
3. көр ирдээ
   2
   Өксүүнньэни сирдьит оҥостон, сымнаҕас акка мэҥэстэн ыалларга сылдьан араас кэпсэтиилэри оҥорор, иэһин-күүһүн ирдэһэр. Амма Аччыгыйа
   Кини манна кур иэһин ирдэһэ, эргинэ, таарыччы маннааҕы ыал кыыһын улахан уолугар Кэлэҕэйгэ кэргэн ыла кэлиэхтээх. Н. Заболоцкай
   «Үөттээх» ыалыгар нолуогу ирдэһэ Өкүүчэ бу баран иһэр. С. Васильев
4. көр ирдээ
   3
   Дириэктэр Сутурукуоп уруккуттан да үлэ чааһын ирдэһэ үөрүйэх киһи, билигин мүнүүтэтигэр тиийэ аахтарар. У. Нуолур

туохт.
1. Кими, тугу эмэ булардыы сорунан көрдөө; суолунан батыһан эккирэт. ☉ Искать целенаправленно, основательно, тщательно; выслеживать (напр., зверя по следу)
Сэрэйдэхпинэ, ийэ саһыл оҕолорун суохтаан, мин суолбун ирдээн кэлбит быһыылааҕа. Суорун Омоллоон
Онтон кытыыга тахсыбыт кус оҕолорун [эһэ] ирдээн, барытын тутан ылан, хоту диэки төбөлөрүн наардаан сиргэ кэккэлэтэ уурталыыр. Болот Боотур
«Кыһыллары кытта Сүөдэр уола кэлсибит, куоракка баар үһү, көрсөрүм буоллар...» - диэн, хайдах эрэ кинини ирдии сылдьар курдук тылласпыта. Н. Якутскай
Ыт күрүөйэхтэри, үспүйүөннэри атахтарын суолунан ирдээн тутар. Г. Угаров
2. Иэстээн, төлөтөн, көрдөөн ыл. ☉ Требовать возврата долга, востребовать долг
[Атыыһыт] аҕыйах манньыатынан тыын салҕаныах айылаах, күн туратура иэстэрин ирдээн, тэлиэгэлээх атынан куораты биир гына айаннатан таҥкынатара. Н. Лугинов
Өлбүтүн истэн баран: «Дьонуттан баайы ирдиэххэ баар», - диэтэ. Н. Заболоцкай
Көлөһүҥҥүн суут ирдээн биэртэ, төлөтүө! А. Сыромятникова
3. Тугу эмэ халбаҥнаабакка толорору модьуй. ☉ Потребовать, затребовать
Саҥа Конституция экономиканы салайыы миэтэтин, истиилин өрүүтүн лаппа тупсаран, сайыннаран иһиини ирдиир. ФММ ДьКС
Борогууллааччылары уонна сүрэҕэ суохтары саатынан-суутунан хоруотууртан, кинилэр үлэҕэ чиэһинэйэ суохтук сыһыаннаһалларын иһин кытаанахтык ирдииртэн кыбыстымыахха наада. Л. Брежнев (тылб.)
ср. казах. ер 'следовать за кем-л.'

туохт. Сорунан, кичэйэн, кыһаллан көрдөө. ☉ Выискивать, выслеживать, неотступно преследовать (напр., зверя)
Ийэттэн-аҕаттан Элэ-была тыллары Ирдээн-тордоон тураммыт, Этэн-саҥаран иһиэҕиҥ. А. Софронов
Муҥнанан-сордонон ирдээн-тордоон, Суостаах бэйэҕин көрүөм баар эбит. П. Ойуунускай
Аҕа дойду Улуу сэриитигэр анаммыт тиэмэни арыйыыга үөрэнээччилэр биир дойдулаахтара сэриигэ кыттыыларын оҕолор ирдииртордуур үлэлэрин матырыйаалларыгар олоҕуран сыһыаран арыйыы уруок актыыбынаһын үрдэтэр. «Кыым»