несов. см. истребить.

1) стричь, постригать; 2) истреблять, уничтожать; бөрөнү кырт= истребить волков.

сов. 1. что (выстудить) тоҥор, тоҥорон кэбис; 2. кого-что (истребить морозом) тоҥорон өлөр, тоҥор.

1) истреблять, уничтожать; саранчаны кыдый= истребить саранчу; 2) перен. косить; жать; от охсон кыдый= скосить траву.

сов., вырезать несов. 1. что быһан ыл, оҥон ыл, хаһан ыл; вырезать опухоль искэни быһан ыл; 2. что (посредством резьбы, резания) быһан оҥор, быс; вырезать узор оһуорда быһан оҥор; вырезать имя ааккын быс; 3. кого (истребить) кырган кэбис.

1) исследовать, обследовать что-л. (полностью, до конца); обшаривать; суолун чордоо = пройти по следам (до конца); бу сири чордоотум , тугу да булбатым я это место обшарил, но ничего не нашёл; 2) уничтожать, истреблять; маһын чордоо = вырубить деревья; куобаҕы чордоо = истребить зайцев.

сов. 1. кого-что (переместить) көһөр, уларыт, илт; перевести больного в другую палату ыарыһаҕы атын палатаҕа көһөр; 2. кого (через что-л.) туорат; перевести слепого через улицу хараҕа суоҕу уулуссаны туорат; 3. что (передвинуть) сы^арыт (халбарыт); перевести стрелку часов чапы стрелкатын сыҕарыт; 4. что (устремить) көһөр, уларыт, атыҥҥа уларыт; перевести взгляд хараххын атыҥҥа уларыт; 5. что, перен. (разговор и т. п.) көһөр, уларыт; 6. кого (назначить) көһөр, уларыт; перевести на новую должность саҥа дуоһунаска уларыт; 7. кого (при обучении) таһаар; перевести во второй класс иккис кылааска таһаар; 8. что (деньги) переводтаа, ыыт; 9. что (на другой язык) тылбаастаа; 10. что (в другую систему мер) таһаар; П. что (свести изображение) түһэр; перевести рисунок на что-л. ойууну түһэр; 12. кого-что, разг. (истребить) эс, бараа; перевести мышей кутуйаҕы эс; 13. что, разг. (попусту истратить) бараа, матайдаа; # перевести дух (или дыхание) тыыҥҥын ыл, тыынна ыл.

туохт.
1. Тугу эмэ биилээҕинэн быс, сарбый, кырый (хол., оту, баттаҕы). ☉ Резать, стричь, косить (напр., волосы, траву)
«Старовердар» …… бытыктарын кыргыбыттар, баттахтарын төгүрүччү быстараллар. Н. Якутскай
Күөх кэнчээри үүнэн тахсыбыт. Ону туран кырган ыллылар. Онтукалара сотору иккиһин кэнчээрилээбитэ. И. Данилов
Учуонайдар тэбиэн түүтүн кырган уопут оҥорбуттар. БК БК
Мин бириэйдииргэ, баттах кыргар идэҕэ үөрэнним. Бырааттыы Гриммнэр (тылб.)
2. көсп. Өлөр-өһөр, суох оҥор, кыдый. ☉ Перебить, истребить, убить, уничтожить
Серкин кэтэҕин тарбанар. Күнүһүн олорбокко, түүнүн утуйбакка иитэр-аһатар сүөһүлэрин кырган кэбиһэрэ иэдээнэ бэрт. Н. Якутскай
Бу үйэ саҥатыгар наһаа кырганнар, киис төрүт эстэ сыспыта. ББЕ З
[Бандьыыттар] дьону тыыннаахтыы көмөллөрүн, оҕолору кыргалларын, бэл, ыттары, куоскалары өлөртүүллэрин туһунан дьулаан сурах тарҕанна. Л. Пантелеев (тылб.)
ср. тюрк. кырк, кырх ‘стричь, брить, резать’

туохт., үөхс.
1. Тугу эмэ (хол., элбэх аһы) аҕыйахтык уобалаан сиэн, ыйыстан кэбис. ☉ Сожрать, слопать что-л. разом, целиком
[Мороду] үс-түөрт киилэ халбаһыытын мэҥиэстибит, дьааһык аҥаара арыыларын дэлбэрийбит. И. Гоголев
Туһахха иҥнэн Тоҥон өлбүт Бэлэм куобаҕы Мэҥиэстэн б а р а н , Маҥалайа туолумуна Хара суор Хаппыт мэҥиэ сытарын Харахтыы оҕуста. Р. Баҕатаайыскай
2. көсп. Тугу эмэ бэйэҕэр иҥэрин, апчарый. ☉ Прибрать к рукам, присвоить себе что-л. чужое
Мин оттуур сирбин Көспөй күтүр мэҥиэһиннэ. Эллэй
Ол кинээс тойон биэриэх буолбут сүөһүтүн тиксэрбэтэҕинэ мэҥиэһиннин бэйэтэ. Тумарча
Судаарыстыба үс тыһыынча алта сүүс солкуобайын мэҥиэһиннэхтэрэ ити. «Кыым»
3. көсп. Кими, тугу эмэ суох оҥор, өлөр-өһөр. ☉ Уничтожить, истребить, стереть с лица земли кого-л. [Варвара:] Эн мин оҕолорбун сиэн, мэҥиэстэн баран олорор буолбаккын дуо! С
Ефремов. Кини оҕолору аны тыытыа суоҕа гынан б а р а н , ол оннугар атыттары мэҥиэстиэ буоллаҕа дии. «ХС». Сэрии төһөлөөх киһини мэҥиэһиннэ. Ч. А й т м а т о в (тылб.)

сов. 1. кого (увести откуда-л.) таһаар; 2. кого (исключить) таһаар, уһул; вывести из состава президиума президиум састаабыттан таһаар; вывести из строя 1) воен. стройтан тапаар; 2) перен. туһаттан таһаар; 3. кого и без доп. (привести куда-л.) тапаар, тиэрт; дорога вывела на шоссе суол шоссеҕа таһаарда; спутник Земли выведен на орбиту Сир аргыһа орбитаҕа таһаары-лынна; 4. что (сделать вывод) тапаар, түмүктэ оҥор; вывести формулу фор мулата тапаар; 5. кого-что тапаар; үүннэрэн тапаар; вывести цыплят чоппуускаларда тапаар; вывести новую породу скота сүөһү саҥа боруодатын таһаар; 6. что (построить) тутан тапаар; вывести стены здания дьиэ эркиннэрин тутан тапаар; 7. что (уничтожить) сүтэр, ыраастаа; вывести пятна бээтинэни сүтэр; 8. кого (истребить) эс, суох оҥор; 9. что, разг. (старательно написать и т. п.) кичэйэн оҥор, кичэйэн суруй (хсл. букваны); 10. что (изобразить, описать) ойуулаа, ойуулаан тапаар; # вывести кого-л. из себя (или из терпения или из равновесия) тулууруттан таһаар, кыыһырт; вывести кого-л. на чистую (или свежую) воду буруйун саралаа; вывести в люди киһи оҥор, дьон кэккэтигэр киллэр.