туохт., эргэр. Итэҕэстий, тутай. ☉ Испытывать недостаток в чем-л.
Көй кииним, көмүс уйам күрүөтүнэн көҥдүөрүйэн сылдьар киһибин. ПЭК СЯЯ

туохт. Дьадай, тиийбэт-түгэммэт буол, тугунан эмэ итэҕэстий. ☉ Обеднеть, обнищать, испытывать недостаток в чем-л.
Тукаам, миигин көмүһүнэн мускуйума. Бэйэм кыамаран олоробун. Кыһыл көмүс сыстыбатах биис ууһабыт. Л. Попов

даҕ. Олохтоммут бэрээдэгинэн буолар. ☉ Совершаемый, происходящий в определённой последовательности, очередной
Биир уочараттаах мээрэйдээһин саҕана туох эрэ дуона суох итэҕэстийэн, ыксабыл бөҕө буолла. Н. Заболоцкай. Бүгүн Ил Түмэн уочараттаах пленарнай мунньаҕар дьокутааттар бүддьүөт бырайыагын иккис ааҕыытыгар уларытыылары, көннөрүүлэри киллэриэхтэрэ. «Саха с.»

ситим сыһыан холб. Төрүөт сибээһин уонна саҥарааччы бэлиэтээн, чиҥэтэн этиитин көрдөрөр. ☉ Служит для выражения причинной связи с субъективным подчеркиванием, акцентированием (вот потому, вот поэтому, вот почему)
Дьэ ол иһин болҕомтону итэҕэскэ ордук күүскэ туһулуурга тиийиллэр. Софр. Данилов
Ол быыһыгар саамай таптыыр оонньуутун, баарыһы, эмиэ умнубата. Дьэ ол иһин кини ыһыах бары оонньуутун ситэ көрбөтөр даҕаны, итэҕэстийэ санаабата. Н. Заболоцкай

туохт. Тугунан эмэ итэҕэстий. ☉ Терпеть убыток
[Лөгөнтөй:] Аата, күтүр санаата буолан, бу биир эмээхсин оҥойор айаҕар хоронон, уолан оҥойон-чоҥойон бараары, үүрэ турара баар ээ. Р. Кулаковскай
Баһылай оҕонньор, биир куһуок тары биэрдэҕинэ, онон оҥойон-чоҥойон барыа суох этэ дии санаабыт. МНН

аат.
1. Тугу эмэ оҥоро охсоору сүпсүлгэҥҥэ түһүү, тиэтэйии. ☉ Стремление сделать что-л. как можно быстрее, спешка, поспешность. Өрүс уута кэлэн, дэриэбинэ дьоно ыксабылынан көһө охсубуттара
□ Трактиры сабар чаастара туолаатын кытта, Сура ыксабыл муҥунан саппыта. Н. Якутскай
[Овсянников] олус тиэтэйиини, түбүктээх ыксабылы, дьахталлар лахсыырдарын …… олох сөбүлээбэт этэ. И. Тургенев
2. Кимиэхэ эмэ эмискэ тирээбит кыһалҕа, ыарахан түбэлтэ, алдьархай. ☉ Неожиданно навалившиеся на кого-л. неблагоприятные обстоятельства
Биир уочараттаах мээрэйдээһин саҕана …… итэҕэстийэн, ыксабыл бөҕө буолла. Н. Заболоцкай
Адычча уолун дьоно уолуйан хаалан, ууга-тыаҕа түспүттэрэ. Ыксабыл бөҕө буолбута. Н. Якутскай
[Егор Егорович:] Ыксабыл буоллаҕына, бассабыыктарга биэриэм кэриэтин, бэйэ дьонугар биэриэм буоллаҕа дии. С. Ефремов

аат.
1. Туох, ким эмэ сүппүтүн була сатааһын, ирдээһин. ☉ Поиск, розыск кого-чего-л.
Дууһаны таах хаалларар сатамматын быһыытынан, Молоох Лөгүөнтэй кинээс, дьон тартаран, баҕадьы уларсан көрдөбүл тэрийдэ. Эрилик Эристиин
Итиччэ үп сүппүтүн кэннэ айдаан, көрдөбүл буолара чахчы. Д. Таас
Биир уочараттаах мээрэйдээһин саҕана туох эрэ дуона суох итэҕэстийэн, ыксабыл бөҕө буолла. Ол көрдөбүлүгэр сылдьан дьахтар, туохтан эрэ иҥнэн, атаҕын бүлгүрүтэн сытар. Н. Заболоцкай
2. Туох эмэ усулуобуйатыгар, ирдэбилигэр эппиэттээһин; ким эмэ наадыйыытыгар сөп түбэһии. ☉ Условие, обязательное для выполнения; требование
Бу үлэ, маҥнайгыттан быһаччы эттэххэ, ханнык да дипломнай үлэ көрдөбүлүгэр кыайан эппиэттээбэт. Н. Лугинов
Киһи үгүһү күүтэр киһититтэн көрдөбүлэ да үрдүк буолааччы. Софр. Данилов
Норуодунай тыйаатыр артыыһа бэйэтин идэтин үчүгэйдик баһылаабыт уонна киэҥ билиилээх-көрүүлээх киһинэн буолуохтаах. Ол эрээри, биһиги норуодунай тыйаатырдарбыт сорох артыыстара ити көрдөбүлгэ кыайан эппиэттээбэттэр. АҮ

I
аат.
1. Сыыһа, алҕас, сыысхал. ☉ Упущение, промах, ошибка
Манчаарыны хас да хонукка ол таракаан бытык силиэстийэлээтэ. Чахчы хаһан, туох энчини оҥорбута барыта баар эбит. И. Гоголев
Дьиҥинэн эйиэхэ даҕаны Тиэргэҥҥин, хотоҥҥун барытын Чинчийэн кэрийэр буоллахха, Дьиэк, энчи көстүбэт үһү дуо? П. Тобуруокап
Фокины онно [Дьокуускайга] чахчы дьоруой быһыытынан көрсүөхтэрэ, урукку бытархай энчитин дьон умнан кэбиһиэхтэрэ. СГС СЛКСБ
2. көсп. Ороскуоттааһын; кистээн бэйэҕэ хаалларыныы. ☉ Расходование; растрата
Тугу даҕаны энчи туттубат. ПЭК СЯЯ
Энчини таһаарбыт. ЯРС
Кыра эмэ [ас] итэҕэстийбит, энчи тутуллубут буоллаҕына, ампаар иһигэр уон ыт охсуһан эрэриттэн итэҕэһэ суох маргыар түһэр. Н. Заболоцкай
◊ Энчини көрбөт (истибэт) — кыра да алҕаһы, сыыһаны сөбүлээбэт. ☉ Ни одну мелочь (напр., недостатки) мимо себя не пропустит
Дьэ, энчини көрбөт киһи. И. Никифоров
Олус үөрүүгэ-көтүүгэ, көргө-нарга олорбут киһи …… ыараханы уйбат, тэппини көрбөт, энчини истибэт буолар. Н. Босиков
[Сэбирдээхэп:] Дьэ, бу Үспүөн оҕонньор маладьыас оҕонньор: энчини көрбөт …… биллэрэ, кириитикэлии турар. «ХС»
ср. бур. эндүү ‘ошибка’
II
көр ончу
Эриирдээх соругу туруоруо, Эппиэтинэһи энчи эрэйиэ. А. Чугунов
Миэхэ өтөрдөөҕүтэ Мэҥэ Хаҥалас оройуоннааҕы биир хомсомуол тэрилтэтин салайааччыта тугу суруйбутун энчи түһэрбэккэ аҕалыым. ЧКС ОДьКИи
Ол гынан баран хайыаҕай, инньэ гымматахха инникигэ эрэл энчи эстэригэр тиийэр. С. Курилов (тылб.)