Якутские буквы:

Якутский → Якутский

иэрэҥ

даҕ. Саарбах, халбаҥ, эндир; чуолкай быһаарыыта суох; хайдах баҕарар буолуох курдук. ☉ Шаткий; нечеткий, неопределенный, неконкретный
Эн иирээннээх, иэрэҥ олоххун кытары Мин бэйэм олохпун холбуурга сананным. П. Ойуунускай
Мин оҕобун олох байҕалыгар Соҕотохтуу утааран бараммын, Турабын үс аартык арахсыытыгар иэрэҥ санааҕа ыга ылларан. С. Данилов
«Сөбүн сөп эрээрилэр, Тута кыалла охсубуттар», - Табахтаан ыла саараатылар Сорох иэрэҥ биригэдьиирдэр. Нахов уоскута сигэнэр Үлэһит илии тиийбэтигэр. Р. Баҕатаайыскай
◊ Иэрэҥ ардах (самыыр) - түһэртүспэт икки ардынан ардах; тохтуу-тохтуу түһэр ардах. ☉ Едва моросящий; непостоянный, прерывистый дождь
Этиҥ бүтэҥитик этэр буоллаҕына, иэрэҥ самыыр, оттон лаһыгыраан эттэҕинэ дохсун ардах түһүөхтээх. ДьСИи

иэрэ

аат. Саас өрүс, күөл халааннаатаҕына эрэ ууланар муҥур аппа, кэдээл сир. ☉ Примыкающая к реке или озеру ложбина, впадина, высыхающая после половодья
[Ата] Имэҥнээх соҕустук иҥэрсийэн кэбистэ, Итии болгуонан көтөҕөлөннө, Икки көҥүһү Иэрэтинэн тэбэр гына Ииктээн күрүлэттэ. П. Ойуунускай
◊ Иэрэ быһыт - иэрэ уута түһүүтүгэр төннөн иһэр балыгы хаайарга аналлаах быһыт. ☉ Один из видов рыболовных заграждений, на котором ставится морда для ловли возвращающейся с убывающей водой рыбы. Иэрэ туута - иэрэ уута түһүүтүгэр төннөн иһэр балыгы тутарга аналлаах талаҕынан өрүллүбүт түөрт кырыылаах туу. ☉ Верша из тальника четырехгранной формы, устанавливаемая в ложбине для ловли рыбы, возвращающейся с убывающей водой.
ср. тюрк. айры 'река'

иэрэҥ-саараҥ

  1. даҕ. Быһаарыыта суох; туга-ханныга биллибэт. ☉ Неопределенный; нерешительный; двусмысленный
    Кыыча туһунан иэрэҥ-саараҥ санаа кинини улаханнык эрэйдииһи. Софр. Данилов
    Улам-улам Аласов, тугу эрэ кэтэспит-манаспыт курдук, иэрэҥсаараҥ олохтоох кэлэктиипкэ кэлбитин, учууталлар баар быһыыны-майгыны, билэ-билэ, саҥарбаттарын өйдөөн барар. ОГГ СМ
    Иэрэҥ-саараҥ санааҕа ылларан олордохпутуна, саҥа иитээччибит Василий Афанасьевич киирэн кэллэ. «ХС»
    △ Саарбах, эндир, эрэлэ суох. ☉ Сомнительный, ненадежный. Оттон кэбирэх, иэрэҥ-саараҥ оҥоһуулаах сыарҕа уонна киниэхэ анаммыт быа-туһах, алдьаннахтарына-кээһэннэхтэринэ даҕаны, илии анныгар баар отунан-маһынан, тирбэҕэ сыыһынан үүйүллэ охсоллор уонна эмиэ айаннаабытынан бараҕын. Я. Семенов
  2. сыһ. суолт. Тугу гынары, хайдах буолары билбэккэ; икки саары икки ардыгар. ☉ В нерешительности
    Суруйар сатаныа суох дуу диэн иэрэҥ-саараҥ сырыттахпына А. Зилберштейн «ойоҕоско аста». Үтүөкэн хараабыл туһунан Саха сирин ааҕааччыларыгар билиһиннэрдэххэ сатаныыһы. «Кыым»

Якутский → Русский

иэрэ

мелкий (о ручейке, зарастающем травой); высыхающий заливчик; иэрэ туута верша (края ставится в ручейках, заливчиках).

иэрэҥ-саараҥ

шаткость; нерешительность; неопределённость; иэрэҥ-саараҥ сылдьабын я хожу в нерешительности.

иэрэҥ-сиэрэҥ

моросящий, нудный (напр. о дожде).

Еще переводы:

кэтэс-манас

кэтэс-манас (Якутский → Якутский)

  1. кэтээ-манаа диэнтэн холб. туһ.
  2. Кими, тугу эрэ куруук күүт; уорбалаабыттыы-сэрэммиттии кэтэһэ сырыт. ☉ Постоянно выжидать; наблюдать, надзирать за кем-чем-л.
    Күн ахсын сылдьан кэтэһэн-манаһан Куппун-сүрбүн күтүрдэр аймыыллар. И. Егоров
    Улам-улам Аласов, тугу эрэ кэтэспит-манаспыт курдук, иэрэҥ-саараҥ олохтоох кэлэктиипкэ кэлбитин …… өйдөөн барар. «ХС»
аалыҥнаа

аалыҥнаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Сүрэҕэлдьээбиттии бытааннык, көһүүннүк хамнаа. ☉ Двигаться медленно, как бы нехотя
Гришалара оргууй туран дьону быыһынан аалыҥнаан, бэрт өр айаннаан остуолга чугаһаата, ааттаһардыы дьону эргиччи көрдө. Амма Аччыгыйа
Буокай оҕонньор биир кэм аалыҥнаан ааһан иһээччи. А. Сыромятникова
Лифт сүрэҕэлдьээбиттии аатын эрэ аалыҥнаан, аллара диэки айаннаан барда. С. Федотов
2. Төттөрү-таары иэрэҥ-саараҥ кэлбар; киһи хараҕын аалар курдук үгүстүк сырыт, тиэһин. ☉ Ходить взад-вперед, мельтешить перед глазами
Сахаар оҕонньор үрэх мууһугар дьара сирин ыйан биэрэн баран, быһа аалыҥнаан, мэскэйдэнэн дьонун таһыттан арахпатаҕа. В. Яковлев
Сыһыы муҥунан атыыр аалыҥныыр. Н. Түгүнүүрэп

сыыр-мыыр

сыыр-мыыр (Якутский → Якутский)

сыһ. Биир-биир, кыра-кыралаан, утуу-субуу. ☉ Время от времени
Ити иннинэ, кэннинэ даҕаны рукопистар син сыыр-мыыр көстүтэлииллэр. ФЕВ ДьС
◊ Сыыр-мыыр буол — иэрэҥ-саараҥ буолан, оҥоруохтааххын оҥорон иһэн онтон-мантан иҥнэн уостан хаал. ☉ Замешкаться, промедлить, потерять темп
Дьон сыыр-мыыр буолан, тарҕаһан хаалбыттара. М. Ефимов
Аны туран, холкуоска мин үлэбин тутуох киһи көстө охсон биэрбэтэ. Онон итинник сыырмыыр буолан, эмиэ тохтоон хааллым ээ. П. Аввакумов. Сыыр-мыыр гын — ол-бу кыра бытархайга, солуута суохха сыраҕын-сылбаҕын бараа. ☉ Расходовать свои силы, способности на всякую мелочь
Үгүс бириэмэбин сыыр-мыыр гынан сүтэрбитим. «ХС»

лаһыгыраа

лаһыгыраа (Якутский → Якутский)

I
тыаһы үт. туохт. Улаханнык үрүт-үөһэ «лас-лас» гынан эбэтэр онуоха майгыннаахтык тыаһаа. ☉ Издавать частые громкие хлопающие звуки, громыхать, трещать (напр., о ружейном затворе)
Саа сомуогун тыаһа лаһыгырыы түстэ. Суорун Омоллоон
Хойуу кус кынатын тыаһа …… өрө лаһыгыраан иһирдьэ диэки киирэ турда. Н. Заболоцкай
Тааһы үлтүрүтэр уонна мэлийэр массыыналар лаһыгырыыллар. И. Данилов
Этиҥ бүтэҥитик этэр буоллаҕына, иэрэҥ самыыр, оттон лаһыгыраан эттэҕинэ, дохсун ардах түһ ү ө х т э э х. ДьСИи
△ Күл туохтууру кыт та -ан сыһыат туохтуур форматыгар ситимнэһэн, «дорҕоонноохтук күл» диэн суолтаҕа туттуллар. ☉ В сочетании с глаголом күл ‘смеяться’ (в ф. деепр. на -ан) употребляется в значении «громко хохотать»
Тугу эрэ кэпсии-кэпсии күлэн лаһыгырыыр. М. Доҕордуурап
II
дьүһ. туохт. Бииртэн биир көһүн (туох эмэ элбэх бөдөҥү этэргэ). ☉ Виднеться, представать перед глазами один за другим (о предметах, одинаково больших)
[Хоптолоох] кэрискэ чараҥнарыгар баар бурдук сирдэригэр барыларыгар кэбиһиилээх от саҕа кур кылааттар лаһыгыраабыттар. Эрилик Эристиин. Тэҥн. лыһыгыраа II

боҕус

боҕус (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Тугу эмэ тугунан эмэ хамсаабат, барбат гын, тохтот. ☉ Препятствовать передвижению, протеканию чего-л.; останавливать. Тымырын бохсон хаанын тохтот
□ Ыл, ити ат атаҕын көнтөһүнэн бохсон кэбис. ПЭК СЯЯ
Модун тымныы бохсон, Боростуой дьон бука-бары Бокуйан сыталлар. А. Софронов
Хаһыҥ хаарыйбат күөх сибэккини, Муус бохсубат устар уулары. С. Данилов
2. көсп. Кимиэхэ, туохха эмэ тугу эмэ гынар кыаҕы биэримэ. ☉ Не давать возможности кому-чему-л. делать что-л. Үчүгэй киһини ыарыы булан эрдэ кырытыннарарыттан, үлэтин-хамнаһын эрдэ бохсоруттан ордук хомолтолоох туох баар үһү. Г. Нынныров. Суппуун таҥас хаамарга киһи илиитин-атаҕын бохсубатынан олус табыгастаах. Я. Семенов. Тэҥн. боп
II
боҕуй диэнтэн холб. туһ. Иннилэригэр кэлэн тобуктаан боҕуһаллар
□ Олохтон таһырахтар, иэрэҥнэр боҕуһаллар. Л. Габышев

иэх

иэх (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ синньигэс соҕуһу аҥаар эбэтэр икки уһугуттан токурут, өҕүлүннэр. ☉ Гнуть, сгибать что-л. с одной или с обеих сторон
Сыарҕа сыҥааҕын иэх.  Чэпчэки, бэйэм иэхпит тууппунан мастар быыстарынан элэҥ-элэҥ тэбэн истим. Т. Сметанин
Бэйи, кутуйаҕы даҕаны сатаатаххына өлөрөҕүн. Талах быһыахха, иэҕэн чааркаан оҥостуохха, ону сатаан иитиэххэ наада. А. Данилов
Уолаттар киэһэ дьиэлэрин иһигэр мас хайыһар оҥостунан, иэҕэн тириппиттэрэ-хоруппуттара. «ХС»
2. көсп. Кэпсэтиигин, санааҕын атын өттүнэн туһаай, атыҥҥа салай, илт. ☉ Направлять разговор, мысли в другое русло
«Сайыммыт барахсан муҥутаан да турар», - Маарыйа кэпсэтиини атыҥҥа иэҕэргэ сананна. «ХС»
Аатырбыт ыанньыксыт үлэтин-хамнаһын научнай төрүккэ олоҕуран ыытарын урут да истэрим, онон кэпсэтиибин ол диэки иэҕэбин. «ЭК»
△ Ким эрэ диэки буол; сөбүлүү, тартара санаа. ☉ Быть расположенным к кому-л., сочувствовать, симпатизировать кому-л., склоняться на чью-л. сторону; отвлекаться
Мин диэки иэҕэ саныыгын дуо? ПЭК СЯЯ
Ааптар истэрэ-тастара биллибэт, иккиттэн биири эппэт иэрэҥнэргэ-саараҥнарга иэҕэр. «ХС»
3. көсп. Ырааҕынан эргийэн, таайтаран кэпсээ, саҥар. ☉ Говорить с помощью намеков, недомолвок, иносказаний, говорить обиняком (обиняками)
Өрүүскэ дьигис гына түстэ. Дьиибэ дьон. Кини көнөтүк кэпсэтээри гынар да, кинилэр [уолаттар] ханан эмэ иэҕэн, букатын санаабатаҕар тиэрдэн кэбиһэллэр. А. Сыромятникова
Майгы-сигили араас боппуруостарын кэпсээн, ононманан иэҕэн бараммын, тапталга кэллим. Истээччилэрим дьэ сэргэхсийдилэр. И. Федосеев
Убай оҕонньор, тугу эрэ этээри олус иэхтиҥ. Быһа этэ кэбис! А. Сыромятникова
4. көсп. Араастаан имит, эрий, мускуй (тыл туһунан). ☉ Пользоваться, манипулировать (словом) умело, мастерски
[Поэт] эҥин эгэлгэ санаа оонньуутун, сүрэх иэйиитин этитээри, дьүһүн-бодо, өҥ-тала көстүүтүн ойуулаары тылы имигэстик иэҕэрэ. М. Тимофеев
др.-тюрк. эг

иэри-тиэри

иэри-тиэри (Якутский → Якутский)

көр иэрэ-таары
Тустууга букатын билбэт албаспар түбэспиттии, төбөм иэри-тиэри барда, тирэҕим түөрэҥнээтэ. Далан. Дьэ, иэри-таары кэпсэтиилэр, тиэрэ-маара сэһэннэр ыалтан ыал аайы тарҕыыллар. И. Бочкарев

ыраатыс

ыраатыс (Якутский → Якутский)

ыраат диэнтэн холб. туһ. Прокопий ииппит дьонун кыһыҥҥы олохторо биһиги олорор хордоҕойбутуттан балтараа биэрэстэлээх Иэрэ диэн түөлбэҕэ этэ, оттон сайынын ыраатыһан хааларбыт. ССХУо