дьүһ. туохт. Нэһиилэ, иҥнэри-таҥнары түһэн хамсан, хамсаа. ☉ Идти, ходить как бы нехотя, едва передвигая ноги, покачиваясь
Коля аата ахтыллыбытыгар билигин Ваня, иһигэр кыһыйан, саҥата суох холбуҥнаан иһээхтиир. Амма Аччыгыйа

чорой диэнтэн холб. туһ. [Манчаары атаһыныын] үрдүк хайа дьогдьууругар туруорбут кириэс остоолболоро ыраах чороһон көстөллөр. И. Гоголев
Өтөх күрүөтүн сиҥнэн түспүт баҕаналара иҥнэри-таҥнары чороһон тураллара. В. Гаврильева
Аҕаларын туутун чороохторо ханна чороһон туралларын кинилэр ааҕа билэллэр. Айталын

даҕ. Сылдьарга эрэйдээх, үрдүк дулҕалардаах, ыарҕалардаах (сир). ☉ Заросший высокими кочками, кустарниками, труднопроходимый
Мотуруона икки оҕотунаан киһини тобугунан адырхай дулҕалары хасыһан от мунньаллар. Күннүк Уурастыырап
Бу үрэх икки өттүнээҕи тыаларын өрт уота үлтү сиэбитэ иҥнэри-таҥнары түспүт лааҥкы куруҥахтардаах, икки өттүнэн кууран-хатан хаалбыт адырхай ыарҕалардаах. Эрилик Эристиин
△ Дэхситэ суох, этирик курдук быһыылаах. ☉ Неровный, негладкий, волнообразный
Хаспах муустуйа тоҥмут бороҥнуҥу хара буорун адырхай таҥалай түгэҕэр мамонт омооно буор анныгар үллэн көстөр. «ХС»

күөгэй I диэнтэн арыт
көстүү. Күөх солко сэбирдэх Күөгэлдьийдэ, сэгэрдээр! Чопчу көмүс мутукча Нуоҕалдьыйда, доҕоттоор! Амма Аччыгыйа
Хахыйах уонна титирик ойуурунан ардайдаммыт тыа, илинтэн үрэр итии тыалга бигэнэн күөгэлдьийэр. М. Доҕордуурап
Маша атыттан түһэн байааттаҥнаата, Кини хараҕар сир иҥнэри-таҥнары түһэн күөгэлдьийдэ. М. Доҕордуурап
Эмискэ сирэ кута курдук күөгэлдьийбитэ, өрүтэ түллэх гынан кинини [Молтойу] түү мээчиктии ыла-ыла, быраҕаттыырга дылыта. И. Федосеев
Ийэ сир барахсаҥҥа илгэ сайын эргийэн, улуу айылҕа күөх илгэнэн күөгэлдьийдэ, арамаат сытынан аҥылыйда. «Кыым»

туохт. Хардары бар, харталас, сыҕалын. ☉ Смещаться, скручиваться, сдвигаться, съезжать набок
Бөҕөтө сүрдээх, киһи ойоҕоһо хардастыах үлүгэрэ, хотуур араастаан ыйылыыр. Сэмээр Баһылай
Хатан иҥиирдэрэ Хардастан барда быһыылаах, Уһун уҥуохтара уйадыйан барда бадахтаах. П. Ядрихинскай
Сорохтор түргэнник бүтэрэ охсорго дьулуһааччылар. Туппут тутуулара үһүс сылыгар тиийбэккэ айгыраабыт, иҥнэри-таҥнары түспүт, хардастыбыт буолар. И. Петров
♦ Уҥуох (сүһүөх) хардастар — уҥуоҕа (сүһүөҕэ) хардары барар диэн курдук (көр хардары). Кини уҥуохтара хардарсан салҕалыыра, тыынара өссө ыгымсыйан барбыта. Дьүөгэ Аанастыырап

1. сыһ.
2. Икки өттүгэр хачайданан, өрүтэ эһиллэн, быраҕыллан (хол., айаннаа). ☉ Покачиваясь, подпрыгивая, откидываясь (напр., ехать, идти)
   Кырабаата дьалкыллан, иҥнэл-таҥнал хамсаабыта. Күннүк Уурастыырап
   Улахан баҕайы дардайбыт ынах тириитэ бэрэмэдэйдээҕин бэрт чэпчэкитик тутан ылан, атын сиргэ бырахта уонна дьиэ диэки иҥнэл-таҥнал хаампытынан барда. Эрилик Эристиин
   Таһаҕас ыарахана хайа өттүгэр, иҥнэйэрин хоту Мойот иҥнэл-таҥнал бара истэ. Т. Сметанин
   2
   көр иҥнэри-таҥнары. Ньиэмэстэр үгүс тиэхиникэлэрэ суол былаһын тухары иҥнэл-таҥнал түһэн сыталлара. А. Данилов
   Тиэргэн сүлдьүгэс бүтэйэ, сүөһү дала барыта иҥнэл-таҥнал түспүттэр. Н. Кондаков
   Быһыта ыстаммыт арыылаах килиэп тобохторо, кириллибит уҥуох, кураанах үс бытыылка, куруускалар иҥнэл-таҥнал түспүттэр. «ХС»
3. даҕ. суолт. Тэҥэ суох, оллур-боллур. ☉ Ухабистый (о дороге), неровный, негладкий (напр., пол)
   Иҥнэлтаҥнал суолунан айаннатан истибит.  Иҥнэл-таҥнал муосталаах биир хос баарыгар оонньоон бурҕачыһа сылдьар үс-түөрт эмдэй-сэмдэй оҕоттон обургулара ойон кэлэн, ийэтигэр ыйааста түспүт. Софр. Данилов

1. тэллэй I диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Билиги эмээхсин эрэйдээх сэһэргээн быллаҥныы, тэллэҥнии олороро бу баарга дылы. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Аҕатын ытаабыт уоһа тэллэҥниир, ийэтин хараҕын уута иҥинэн таҥнары сүүрэр. М. Доҕордуурап
   [Тойон] кимнээх ханан, хайдах киирэллэрин ыйан эттээх алын уоһа тэллэҥнээтэ, көрөн-истэн чолболдьуйда. П. Филиппов
2. Бытааннык, сүһүөҕэ суохтук икки өттүгэр иэҕэҥнээн хаамп. ☉ Идти, брести медленно, размеренно пошатываясь, покачиваясь
   Тээллэриис, сөбүлээбэтэхтии туттан, тэллэҥнээн кэллэ. И. Гоголев
   [Отчут Окоос оҕонньор] тыаһа-ыма суох хааман тэллэҥнээн баар буолан хаалбытыттан соһуйдулар. А. Сыромятникова
   Бу сааты-сууту! Итирэн тэллэҥнии сылдьан Керемясовка түбэстэ. «ХС»