туохт. Тугу эмэ сөбүлээбэтэххин биллэрэн бүтүн бэйэҕинэн дьигиһийэн, илгистэн ыл. ☉ Содрогнуться всем телом, выражая своё недовольство, неодобрение
Гавриил өһүргэнэн хадьыалана түстэ. ДАЛ УуУоО
Каака хадьыалана түстэ, сирэйин ханньараҥнатта. С. Курилов (тылб.)
Кэргэнэ кыыһыран хадьыаланна. ТМ ДК

тыаһы үт. туохт. Тугу эмэ (хол., барабааны, дүҥүрү) быыһа суох охсон бүтэҥитик тыаһат, оннук тыаһы таһаар. ☉ Издавать непрерывный ритмичный гулкий звук (о барабане, бубне); производить такой звук, барабанить
Сааскы күн сандаара таҕыста, Дүрбүйэ оонньоото барабаан. Эллэй
Киэһэни быһа Каака [ойуун] дүҥүрүн тыаһа уйулҕаны көтүтэрдии дүрбүйэн таҕыста. С. Курилов (тылб.). Тэҥн. дүпсүй, дарбый

мэлээрий диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Миитэрээс бэлтэйбит кытархай сирэйэ дьиэс-куос б у о л а н , ол-бу диэки мэлээриҥнээтэ. П. Аввакумов
Мэктиэтигэр кэтит мэлгэллибит сирэйэ мэлээриҥнээн хаалла. М. Доҕордуурап
Каака харааччы мунан хаалбыт киһи курдук ол-бу диэки мэлээриҥнээтэ. С. Курилов (тылб.)

даҕ. Улахан уҥуохтаах, модьу-таҕа, толуу көрүҥнээх, этиргэн. ☉ Высокого роста, крепкого телосложения, дородный
Түгэх аантан бэрт үскэл хотун логлордоон тахсан кэллэ. Болот Боотур
Ырбаахыта суох үскэл киһи хатыҥ күлүгэр икки илиитин өттүк баттанан аҕылыы олорор. А. Фёдоров
Каака үрдүк уҥуохтаах үскэл киһи этэ. С. Курилов (тылб.)

тыаһы үт. туохт. Күөмэйиҥ түгэҕиттэн ыган таһааран «хаах» диэ. ☉ Харкать, выхаркивать, отхаркивать
Күтүөт уһуктан хаахтаата, тугу эрэ ботугуруу-ботугуруу, табахтаан сообурҕатта. Амма Аччыгыйа
Эһэлэрин сүлүөхтэрин иннинэ, булчуттар төрдүөн биир-биир суордуу хаахтаатылар. А. Кривошапкин (тылб.)
Каака хаахтаан баран, уокка силлээн палк гыннарда. С. Курилов (тылб.)

утуйан оҥтор сөбүлээб. — уһуннук уһуктубакка утуй (киһи сүөргүлүөн курдук). ☉ соотв. спать без задних ног. «Илиммин эрдэ көрүмүнэбин, утуйан оҥторон хааллаҕым үһү», — оҕонньор бэйэтин мөҕүнэ саныы-саныы дьиэтин диэки дьулуруйда. Л. Попов
Хотуой, утуйан оҥторо сытаҕын дуо?! Били уол, били иирээки ханналарый? В. Гаврильева; ытаан оҥтор — тохтообокко уһуннук уонна улаханнык ытаа. ☉ Плакать долго и нудно
Акаары, үөрүөххүн, таҥараҕа махтаныаххын билиминэ, ытаан оҥтороҕун. Н. Якутскай
«Чэ, чэ, аны ытаан оҥтордо», — Каака ойуун күлүү гынардыы үтүктүбүтэ. С. Курилов (тылб.)
ср. монг. унта, калм. унтх ‘спать, уснуть’

туохт.
1. Көннөрү тыытар эрэ курдук анньыалаа, кэйиэлээ (хол., киһи сирэйин). ☉ Трогать, легко толкать кого-что-л. рукой или чем-л.; тыкать (напр., в лицо)
Сирэйигэр-хараҕар Силлээх хокуосканы Сигэйбитинэн барда, Сиритэ кэйдэ. П. Ойуунускай
[Ат] иҥэрсийэ-иҥэрсийэ сымнаҕас муннунан Сэмэни сигэйбитэ, арыт муннун кини хонноҕун анныгар, арыт икки атаҕын ыккардынан угуталыыра. Н. Якутскай
Каака [ойуун аата] адьарай муннугар биир-биэс кэпсэтиитэ суох бадыа-идиэ курдук сутурукпун сигэйиэм буоллаҕа. С. Курилов (тылб.)
2
сыҕай 2 диэн курдук. Бу сиргэуокка төрөөн-үөскээн алдьаммыттарын курдук төрөппүттэрин быһа сирэй-харах анньан сигэйэн тахсаллара баар ээ кыһыыта! В. Протодьяконов

туохт.
1. Туох эмэ аһаҕаһы тугунан эмэ саба ас, бүөнэн сап. ☉ Закупоривать, затыкать какую-л. дыру, отверстие
Наахаралар халҕан тимирдэринэн тоһуйан, харыларын таһынан оҕу охсон кэбиһэ-кэбиһэ, сырсан киирэн чуолҕаны бүөлүү биэрдилэр. Эрилик Эристиин
Борокуот биэрэктэн тэйбитин кэннэ харабыл саллааттар иллюминаторы өрбөҕүнэн бүөлээбиттэрин ылаллар. Н. Якутскай
2. Мэһэйдии тур, тугу эмэни хаххалаа, күлүктээ; быһыттаа (хол., үрэҕи, өрүһү, ханаабаны о. д. а.). ☉ Загораживать, заслонять; запруживать, быть заставленным чем-л., мешая проходу
Аар тайҕа оройуттан улуу өрүс уутугар диэри сир-халлаан хоту ыпсыытын бүтүннүү бүөлээн, дьааҥы таас хайалара өрөһөлөнөн тураллар. Амма Аччыгыйа
Кэҥэс соҕус хос эрээри, дьааһык үөһэ дьааһык, куул үөһэ куул бүөлээбит буолан, кыараҕастыйан көстөр. Софр. Данилов
Онтон утаакы буолбата, саа тыаһаата да, тыатааҕы алаһатын аанын бүөлүү оҕутта. Далан
♦ Айаҕын бүөлээ — 1) көр айах I
«Мөхтөхтөрүнэ, айахтарын бүөлүү анньар кэһиилэнним доҕор», — диэтэ Эрдэлиир. Амма Аччыгыйа. Каака айаҕын хайаан да бүөлүөххэ наада. Доҕордоһуу т.; 2) күүс өттүнэн дьайан, саҥарбат оҥор. ☉ Заставить замолчать кого-л. (силой)
[Чиновник приказнойга] Тугу истэн тураҕын, ыл буой, казактарда ыҥыран айаҕын бүөлээ. В. Протодьяконов