1) карниз; 2) см. кэрдиис 1.

прил. 1. истиэнэ; стенной карниз истиэнэ кэрэнииһэ; 2. (выполняемый на стене) истиэнэ, истиэнэҕэ; стенная роспись истиэнэҕэ ойуу.

сов. сиҥин, хоҥун, тулун; угол карниза отвалился кэрэниис муннуга хоҥнубут.

аат.
1. Хоруобуйа аннынан, аан, түннүк үрдүнэн оҥоһуллар, сабырыйан эбэтэр лоппойон турар оҥоһук. ☉ Выступ в верхней части здания, над дверью, окном, карниз
Дьиэ түннүктэрэ, нэлииһинньиктэрэ, кэрэниистэрэ маҥан уонна от күөҕэ кырааскалаахтар. «ХС»
Уһуктан кэлбитим, оҕом мин хонноҕум анныгар киирэн, дьиэ кырыысатын кэрэнииһин анныгар хорҕойбут барабыай чыычаах курдук, оргууйдук тыынан бурдургуу сытара. М. Шолохов (тылб.)
2. Түннүк сабыытын ыйыыр мас, тимир. ☉ Поперечина над окном для штор, занавесок, карниз. Маҕаһыыҥҥа кэрэниис атыыланар
3. Кэрдиис-кэрдиис эбэтэр кирилиэс курдук оҥоһуулаах оһуор ойуу. ☉ Узоры в виде выступов или лесенок
Тамылҕаннаах иһит Тардыллыбыт, Кэрэниистээх иһит Кэккэлэспит. П. Ойуунускай
Кэрэниис ойуулаах Сэттэ ситэ сэргэни Кэккэлэччи аспыттар. П. Ядрихинскай
Чүөмпэттэн чүөмпэҕэ ситимнэһэн уу, кэрэниис ойуу курдук, дьэрэлийэ уһунна. М. Доҕордуурап
4. фольк. Үөһээ Дьылҕа тойон бухатыырдар дьылҕаларын быһаарар таас остуолбатыгар баар суруйар миэстэтэ. ☉ В Верхнем мире у Дьылга Тойона (Божество Судьбы) место на каменном столбе, где кровью прописывается судьба богатырей
Түөрт уһуктаах, аҕыс кырыылаах чэркил таас остуолбаҕа «Бастыҥ бухатыыр буоллун!» — диэн үөһээ кэрэниискэ субай хаанынан суруйбуттара үһү. Ньургун Боотур
5. Кирилиэстии үөһэ тахсан иһэр, эбэтэр кэрдиис курдук буолан көстөр сир, хайа, хотоол эҥин. ☉ Волнообразный или ступенчатый вид чего-л. (напр., гор, возвышенностей)
Бурхалей сэндэҥэ соҕус бэс чагда быыһынан, кырдьаҕас киһи сүүһүн курдук кэрэниистэрдээх хайа үрдүк чабырҕайын үрдүттэн өҥөс гына түстэ. Эрилик Эристиин
Эдэр киһи, хаамыый күүскэ, Дабай үрдүк кэрэниискэ. БАИ Х
Хас хос таас быллаардары, Хас кэрэниис хотооллору …… Хаана уордаах күрүлгэнин Хайа тыыран туораатылар. ҮӨЫ
△ Модьоҕо, суол модьоҕото. ☉ Закраины дороги
Бу мөхсөр долгуммут диэхтээн, Оҕобут оонньуута буоллаҕа. Кэрэниис-кэрэниис кирдиэхтээн, Килбэйэн, дьэҥкэрэн ыллаҕа. С. Тимофеев
Бу хайа анараа өттүгэр, ыллык суол муораттан сүүрбэ миэтэрэ үрдүгүнэн хайа быарынан барар. Ол устун көнөтүк барар суол кэрэнииһэ синньигэс буолан — кутталлаах. В. Арсеньев (тылб.)
6. эргэр. Уустук оһуор анньарга аналлаах тимирдээх устуруус. ☉ Фигурный, уступчатый рубанок для изготовления сложных деталей (напр., карнизов), калевка. Кэрэнииһин тимирин сытыылаата

аат.
1. Ардахтан, күн уотуттан хаххалыыр, туохха эмэ сыһыары эбэтэр икки-түөрт туруору баҕана үрдүнэн оҥоһуллар хахха, чаампы, чампарык. ☉ Навес, козырёк (крыша на весу или на столбах)
Истээх сонун таһааран дьиэтин чарапчытыгар ыйаата. Амма Аччыгыйа
Таака оҕонньор, атыттан түспэккэ эрэ, балаҕан чарапчытын тоҥсуйан тобугуратта. Р. Кулаковскай
Дьиэбит аанын үрдүнэн чарапчы анныгар саһан туран тобураҕы ытыспыт иһигэр түһэрээри илиибит адаарыҥнас. С. Маисов
2. Хайа туруору сыырыгар, сирэйигэр баар оҥхой үөһээҥҥи сабарайдыыр кырыыта. ☉ Закраина, выступающая на склоне горы, или верхняя кромка углубления в скале, карниз
Суорба таас чарапчытыгар хаардаах бугул саҕа уйа туттан төрүү сытар аарыма хотой өрө көттө. И. Гоголев
Суланньа суоһар тойоннуун көрсүһүөхтээх очуоһун кимистигэс хаспаҕын чарапчытыгар …… бүгэн сыппытым. Н. Абыйчанин
Балааккам хайа чарапчытын анныгар турара. Д. Дефо (тылб.)
3. Көмүлүөк оһох үрдүнэн иһит уурар, тугу эмэ куурдар долбуур эбэтэр хаптаһын оҥоһуу. ☉ Полка или доска над отверстием камелька для посуды и сушки чего-л.
Быргый дьиэтин дуомун титирик чарапчылаах сутуруо оһох уота сырдатан күлүмүрдэтэ турбута. Күндэ
Ылдьаа көмүлүөк чарапчытыттан испиискэ хаатын булан ылла. И. Гоголев. Дьиэ-уот тэрилин, иһит-хомуос ааттара: сэргэ, баҕана, талкы, орон, хамса, чарапчы, чороон… «ХС»
4. барыпчы диэн курдук. Оҕонньор чарапчытын кэппит
5. Сүүскэ кэтиллэр кыһыл көмүс киэргэл. ☉ Золотое украшение, надеваемое на лоб, налобник
Үрүҥ сукуна сонун кэппит, мэтээлин, куортугун иилиммит, көмүс чарапчытын килэччи бааммыт, оруоскатын туппут. Суорун Омоллоон
[Суоһалдьыйа Толбонноох:] Дьоллоох этим мин даҕаны: Үрдүк сүүспэр кыһыл көмүс Чарапчыны анньынарым. П. Тобуруокап
Иккис сэргэҕэ — хаппар, көмүс чарапчы, кыалык, хатат, дэйбиир. «ХС»
6. түөлбэ. Таба инники кэйэр муоһа. ☉ Надглазничные отростки рогов у оленя
Үөр таба ортотуттан сүүрэн иһээччини чарапчытыттан туттарар. «Чолбон»
Кырдьаҕас уонна аттанар атыырдар кэйэр чарапчыларын уонна сүрүн муостарын сарбыйаллар. ССП ЫН
♦ Чарапчылаах көрүөҕэ, бэргэһэ- лээх истиэҕэ түөлбэ. — сэрэн, туттун: быһыыгын-майгыгын, тэбэнэккин, чугас дьонуҥ буолуохтааҕар, көрүө суох көрүөҕэ, истиэ суох истиэҕэ диэн этии. ☉ Ничего ни от кого скрыть нельзя, все всё узнают (букв. увидит и тот, у кого налобник, услышит и тот, на ком шапка).
ср. бур. һарапша ‘сарай’, һарапши ‘навес, наглазник (околыш) шамана’, монг. сарабчи ‘навес, козырёк’, тунг. сарапчи ‘очки (от снега)’