Якутские буквы:

Якутский → Якутский

киирии-тахсыы

  1. киир-таҕыс диэнтэн хай. аата. Дьон эрдэттэн оннуларын булунаары, утуу-субуу киирии-тахсыы буолар. Күннүк Уурастыырап
    Соппуруон баай дьиэтигэр киирии-тахсыы иһиллибэт. Н. Якутскай
    Кыһыҥҥы киирии-тахсыы, үлэ-хамнас буолла. Бэс Дьарааһын
  2. Сир, суол ньуура үөһэ-аллара түһүүтэ. Неровности в виде спусков и подъемов на поверхности земли, на дорогах
    Киэҥ тайҕа дьиэллигэстэнэн, Киириитахсыы дэхсилэнэн, Улахан суол оҥоһулунна, Оройуон аартыга аһылынна. С. Васильев
    Хаһан да сылдьыбатах киириилэрэ-тахсыылара кэлитэлээн бардылар. Н. Заболоцкай
  3. көсп. Араас албаһы туттуу, албаһырыы; түөкүннээһин. Уловки, хитрости; махинации
    Марьяна, араас тэрилтэлэргэ үлэлээбит киһи быһыытынан, дьон киириитин-тахсыытын билэ үөрэннэ ини. Р. Баҕатаайыскай
    Сахалар урутуруккуттан эргиэмсик, араас ылсыы-бэрсии, киирии-тахсыы боппуруостарыгар атын омук дьонун майгыларын-сигилилэрин сатаан табалларынан аатыраллар этэ. ВУА БС
    Айылҕа, күн-дьыл эмискэ уларыйыыта. Внезапные перемены в природе, погоде
    Быйыл дьикти күһүн …… буолбутун туһунан куоракка, тыаҕа өр олорбут, айылҕа киириитинтахсыытын кэтээн көрбүт дьон кэпсэтиилэрин үгүһү истэҕин. «Кыым»

Еще переводы:

күлүмэхтэһии

күлүмэхтэһии (Якутский → Якутский)

күлүмэхтэс диэнтэн хай
аата. Хардары-таары бырахсыы, күлүмэхтэһии, араастаан киирии-тахсыы уопуттаах маастар Киселев туһатыгар бүттэ. «Кыым»

арҕастатыы

арҕастатыы (Якутский → Якутский)

арҕастат 1 диэнтэн хай
аата. Киэҥ сири тиэрдэрэ охсоору, сонуогу арҕастатыы, сонуок саҕатыгар киириигэ-тахсыыга ырааҕынан арыттатан атыгыратыы баар буолар. Амма Аччыгыйа

атыгыратыы

атыгыратыы (Якутский → Якутский)

атыгырат диэнтэн хай
аата. Онуоха [ыһыыга] киэҥ сири тиэрдэрэ охсоору, сонуок саҕатыгар киириигэ-тахсыыга ырааҕынан арыттатан атыгыратыы баар буолар. Амма Аччыгыйа

муҥкутах

муҥкутах (Якутский → Якутский)

көр муҥкук
Бука, Байбал аҕата киириитэ-тахсыыта суоҕун, н аһ аа муҥкутаҕын и һи н «Бөх» д иэ н ааттаннаҕа. В. Гольдеров

аалыҥнаһыы

аалыҥнаһыы (Якутский → Якутский)

аалыҥнас диэнтэн хай
аата. Арай сүүрэр аттары биэтэги тула хаамтаран бүтэн, ыытар сирдэригэр баран эрдэхтэринэ, эмискэччи туох эрэ айдаан, аалыҥнаһыы буола түстэ. Д. Таас
Кэлии-барыы, аалыҥнаһыы сүрдээх. И. Федосеев
Богуон иһигэр дьон киириитэ-тахсыыта, аалыҥнаһыыта үксээтэ. «ХС»

арыттат

арыттат (Якутский → Якутский)

арыттаа диэнтэн дьаһ
туһ. Онуоха киэҥ сири тиэрдэрэ охсоору, сонуок саҕатыгар киириигэ-тахсыыга ырааҕынан арыттатан атыгыратыы баар буолар. Амма Аччыгыйа
Оттон билигин тыанан арыттатан уоннуу гаа сирин үс сүүс миэтэрэ уһуннаах, икки сүүс миэтэрэ туоралаах гына солуохтаахпыт. М. Доҕордуурап

биир{ин} үксүн

биир{ин} үксүн (Якутский → Якутский)

сыһыан холб. Этиллэр санаа үгүс өттүнэн урут этиллибитинэн быһаарыылларын көрдөрөр. Употребляется в случае, когда высказываемая мысль определяется в большей степени предыдущей мыслью (больше всего, во многом, большей частью)
Улахан итэҕэстэр бааллара биирин үксүн итинэн быһаарыллар. «Кыым»
Биир үксүн ол да иһин уруокка сүгүн олорооччута суох. Софр. Данилов
Күнү быһа айдаан-куйдаан, киирии-тахсыы! Биир үксүн киһи онтон да сылбаахы буолар. В. Яковлев

быгыалааһын

быгыалааһын (Якутский → Якутский)

аат. Туох эмэ хаххаттан (хол., кириэппэстэн) эбэтэр атын дойдуттан өстөөх өмүтүннэрэн быстах саба түһүүтэ; тугу эмэ (үксүгэр үчүгэйэ суоҕу) көмүскээн киирии-тахсыы. Вылазка, выпад против кого-чего-л.
Ыларов аатынан уулусса үөдүйэрин утары харахха анньа турар чахчылар баалларын үрдүнэн Ыларовы сөргүтээччилэр быгыалааһыннара чиэһинэй дьону дьиксиннэрэр. Р. Баҕатаайыскай
Кыччыгыйа икки сүүс саллааты мунньунан, Якутскайга түһэн кэбиһиэхтээх этибит. Онон, кыһыллар тыа сиригэр быгыалааһыннарын бобуохтаахпыт. Эрилик Эристиин

бюджет

бюджет (Якутский → Якутский)

аат. Судаарыстыба үбүн киириитин-тахсыытын биллэр кэмҥэ (биир сылга, биэс сылга о. д. а.) ахсаана, суота-учуота. Бюджет
Сэбиэскэй судаарыстыба бюджет үбүнэн олорор дьиэ уопсай кээмэйин сэттэ уонтан тахса бырыһыанын тутар дьиэлэри кооперативнай уонна биирдиилээн тутууга көмөлөһөр. И. Аргунов
Соторутааҕыта диэри сопхуостар толору бюджетынан үбүлээһиҥҥэ олорбуттара. Өскөтүн кинилэр ночооттоохтук үлэлиир буоллахтарына, судаарыстыба датаассыйа-үбү төлөбүрэ суох биэрэрэ. ЭБТ

иҥ-дьаҥ

иҥ-дьаҥ (Якутский → Якутский)

иҥэ-дьаҥа суох - олбу кубулҕата, киириитэ-тахсыыта суох; адьыната суох. Непорочный; бесхитростный
Иҥэ-дьаҥа суох киһи.  Бэйэтэ туох да иҥэ-дьаҥа суох, көнө-сымнаҕас, сүрэхтээх, үлэһит буолан, кинини ыал былдьаһыгынан киллэрэллэр. А. Софронов
Тосту-туора быһыылааҕа биллибэт, иҥэ-дьаҥа суох үлэһит курдуга. «ХС»
Салайар дьоҕурдаах буолуох, иҥэ-дьаҥа суох, көнө сүрэхтээх, оҕолорго сөбүлэтэр уолчааны таба көрөммүт, студпрофком бэрэссэдээтэлинэн талларан үлэлэппиппит. «Кыым»