Якутские буквы:

Якутский → Русский

киллэм

открытый, чистый (о местности); киллэм хонуу открытое поле.

Якутский → Якутский

киллэм

  1. даҕ.
  2. Ойуура суох, дэхси, аһаҕас, киэҥ (сир). Ровный, открытый, широкий (о местности)
    Суоллара куоһаах элгээннэрдээх, уһун синньигэс күөллэрдээх киллэм хонуу устун барар. Н. Якутскай
    Уулаах бөһүөлэгэ Мэндээрики диэн улахан үрэх …… киэҥ хочотун киллэм хонуутугар турар. П. Аввакумов
    Бу эһэ …… хайа адьас сирэйигэр, киллэм сиргэ сымара таас анныгар арҕахтааҕа. И. Федосеев
  3. көсп. Туох да мала-сала суох, кураанах. Ничем не обставленный, пустой
    Ханна да ороно, остуола, ыскамыайката суох биир киллэм хос иһигэр көстүбэт хара-лабах кирдээх муоста үрдүгэр илдьирийбит эргэ таҥастар сыталлар. Эрилик Эристиин
    Киллэм олбуор ортотугар Икки быыкаа чоппуускалар Дьохсооттоһо охсуһаллар. И. Гоголев
    Кэри-куру киллэм остуол тула Кэргэн олорон аһаан турар. И. Чаҕылҕан
  4. аат суолт. Ойуура суох, аһаҕас, киэҥ хонуу сир. Безлесное, открытое, ровное поле
    Өбүгэлэрим өрөөбүт киллэмнэригэр Кэллим мин доҕор илдьитинии. С. Данилов
    Дьара хочото диэн ааттанар сир Өлүөнэ өрүс арҕаа эҥэринээҕи киэҥ киллэмин биир куутуйата этэ. Н. Якутскай. Саҥардыы тыллан эрэр холуопак күөх сэбирдэхтэрэ ыраахха диэри биир киллэм буолан нэлэһийэр. А. Федоров
    ср. эвенк. гилдэ ‘развернуть, разложить’

Еще переводы:

кимсис

кимсис (Якутский → Якутский)

кимис диэнтэн холб. туһ. Киллэмҥэ кимсиһэн киирсиини …… кимнээхтэр умнубут үһүлэр. Р. Баҕатаайыскай
Кыайыы килбиэн суолунан Өстөөхтөргө кимсиһэр. А. Абаҕыыныскай
Мүлгүннээх бөҕөстөр …… Кимсиһэн көрбөттөр. В. Тарабукин

кэскиллээхэй

кэскиллээхэй (Якутский → Якутский)

кэскиллээх диэнтэн нор
поэз. Киллэм сыһыы сирдэрим Киэлилэрин тухары Кэскиллээхэй үлэбит Кимиэллээхтик ньиргийдэ. П. Тобуруокап
Кэрэ-билэ доҕоттоор, Кэчигирэһэн тураммыт, Кэскиллээхэй тыллары, Кэпсэтиэҕиҥ, сэгэрдэр! Саха нар. ыр. III

ханарытыы

ханарытыы (Якутский → Якутский)

ханарыт диэнтэн хай
аата. Хаҥалас, Киллэм, Тулагы — саха төрүттээн-уустаан олохсуйбут киин сирэ. Кинилэри П.А. Ойуунускай үгүс элбэх ханарытыыта суох «Дойду» диир эбит. Багдарыын Сүлбэ

акыын

акыын (Якутский → Якутский)

аат. Киргиистэргэ бэйэтин, атын да норуот айымньыларын тута толорооччу. Народный поэт, певецимпровизатор, акын (у казахов, киргизов)
Домбра дорҕоонунан дуораһыйар, Акыын ырыатыныы тыалырар Өрөгөйдөөх үһүйээннэр сирдэригэр Өбүгэлэрим төрөөбүт киллэмнэригэр Кэллим мин доҕор илдьитинии, Күүтүүлээх сонун сэһэннии. С. Данилов

кыладыма

кыладыма (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Кыһаллан-мүһэллэн тэҥнээбит курдук, көбүскөнө, дэхси. Ровный, гладкий, совершенно плоский, словно старательно кем-л. выровненный
Иннибэр Иитэ-саҕата көстүбэт Киэҥ куйаар, киллэм куйаар Килэдийэн сытар. Ол уордаах кыладыма куйаар Ортотугар тиийээт, Айанныыр аартыгым Аан туманынан бүрүллэн хаалла. «Кыым»

бэчимэлээ

бэчимэлээ (Якутский → Якутский)

туохт. Оҥочону, тыыны, болуоту, муҥханы бэчимэнэн сос. Тянуть на бечеве ´ (лодку, невод и т. д.)
Болуоттарын бэчимэлээн Өлүөнэ өрүһү өрө өксөйөн, билиҥҥи Киллэм хонуутугар кэлэллэр. Саха сэһ. I
Муҥхаһыттар баркаастарын бэчимэлээн, өрүһү өксөйдүлэр. Тулхадыйбат д. [Гаврил Михайлович Хамначчыытап] Качугка диэри оҥочо бэчимэлээбит. И. Данилов

киэргэй

киэргэй (Якутский → Якутский)

туохт. Симэнэн, тупсан көһүн. Становиться нарядным, быть украшенным
Чуурукта маара, Киэбинкиэлитин киэргэтэр Киллэм киэҥ сир буолан киэргэйэн нэлэһийэн таҕыста. Саха фольк. Сир көҕөрө киэргэйэр, күөх оттор суугунууллар. П. Тулааһынап
Кэдээл сирдэргэ Кэйгэс уга оттор Киэргэйэн тахсыталаабыттар. А-ИМН ОЫЭБЫ
ср. п.-монг. кегере ‘наряжаться, украшаться, щеголять’, джаг. көркэй ‘делаться красивым’

куутуйа

куутуйа (Якутский → Якутский)

көр кутуйа
Кыыл таба иһиттэн куутуйатыгар хаалаан баран ыйаан кэбиһэҕин — ол аата кырса мэҥиэтигэр хаһаанаҕын. С. Руфов
Дьара хочото диэн ааттанар сир Өлүөнэ өрүс арҕаа эҥэринээҕи киэҥ киллэмин биир куутуйата этэ. Кини ынах таалын курдук уһун ньолбуһах хотоол хонуу. Н. Якутскай

кычам

кычам (Якутский → Якутский)

аат. Үрэх эбэтэр өрүс хайа тэллэҕинэн кыһайа ааһар сирэ. Крутой берег, размываемый водами реки
Киллэм үрэх кычамыгар аҕыйах талахтары уонна мас анньан баран, капкаан ууран кэбиһэр. Суорун Омоллоон
Кыһыҥҥы кыһыл күн тоҥ Лена Кыраһалаах кычамын тэтэрдэр. Т. Сметанин
ср. тат. кысан ‘узкий, тесный, сжатый’

кэҥсик-муҥсук

кэҥсик-муҥсук (Якутский → Якутский)

кэҥсик II диэн курдук
Кэҥсик-муҥсук сыттардаах, Кэдьэрэ дьоруо аттардаах, Киллэм-Хаҥалас оҕолоро, Кэккэлээхпин билэннэр кэлбэт-барбат буоллулар. Саха нар. ыр. II
Кэлтэгэй кэскиллээх Кэй бараан дойдутун Кэриэ-хоруо дьүһүннээн, Кэҥсик-муҥсук сыттаан, Кэдэрги киэптээн, Киирэн баран испитэ эбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
Онтон хайдах эрэ кэҥсик-муҥсук, эмиэ даҕаны олус үчүгэй дыргыл сыттар биллэн ааһар буоллулар. Д. Апросимов