Якутские буквы:

Якутский → Якутский

кимиэллээхтик

сыһ.
1. Дьулурҕатык; дьайыылаахтык. Решительно (наступать); сильно, основательно (воздействовать)
Баайдарбытыгар кимиэллээхтик кимэн киириэх тустаахпыт. Амма Аччыгыйа
Киэҥ туундараҕа Муустаах байҕал кимиэллээхтик да уһуурар эбит. А. Сыромятникова
Олус чопчутук чуолкайдык, күүстээхтик. Наступательно, убедительно, доказательно, очень точно
[Т. Сметанин] аҕыйах тылынан олус кимиэллээхтик, кимиэхэ баҕарар өйүгэр-санаатыгар түһэр гына этэн кэбиһэр. КНЗ ТС
2. көсп. Омуннуран-төлөннүрэн; олус көтөҕүллэн. Очень возбужденно, горячо; вдохновенно, с большим подъемом
Омар бүк түһэ-түһэ, Сулеймаҥҥа тугу эрэ кимиэллээхтик этэр. С. Руфов
Кимиэллээхтик ыллыыбын. М. Ефимов
3. көсп. Суостаахтык. Грозно
Дьонум өссө күүскэ дарбыйдылар, кимиэллээхтик саҥарталаатылар. Болот Боотур
Николай Артемьевич тохтуу түһэн баран, кимиэллээхтик ыйытар. П. Егоров
Төбөҕүн быһыам диэн кимиэллээхтик сирбиэтэнэр. П. Аввакумов

кимиэллээх

даҕ.
1. Иһиттэн күүстээх дьайыылаах; кимиилээх (тыасуус, айылҕа туһунан). Энергичный, наступательный, активный (о природных явлениях)
Соҕотох кини [тыраахтар] тыаһа кимиэллээх, Хочо иһэ дьигиһийдэ. А. Бродников
Күһүн, кэлэн иһэр кэм кэлэн иһэр курдук, кимиэллээх, ыксаллаах. В. Сыромятников
2. Олус уохтаах, хатан, итирдэр. Очень крепкий, хмельной, пьянящий. Кимиэллээх кымыһы Кэбирэх арыынан киэргэттим. Саха сэһ
1977
Кимиэллээх кымыс Итиригэ буолбут. ГДМ БМБ. Кистэлэҥ баар удьурхай хамсаҕа, Кимиэллээх арыгы таммаҕар. Р. Гамзатов (тылб.)
3. көсп. Чиҥ, кытаанах; куһаҕан дьайыылаах. Твердый, строгий; наступательный, агрессивный
Хамандыырдарын саҥата бастаан холку курдук эрээри, кэнникинэн кимиэллээх буолан биэрдэ. Г. Колесов
Ити суруйууга …… Данте кимиэллээх киҥэ-наара тарыйа тардыллыбыта. ЛВ МТА

Якутский → Русский

кимиэллээх

сильно действующий, крепкий; кимиэллээх тыл а) сильное, убедительное слово; б) слово, высказывание, имеющее глубокий смысл.


Еще переводы:

кэскиллээхэй

кэскиллээхэй (Якутский → Якутский)

кэскиллээх диэнтэн нор
поэз. Киллэм сыһыы сирдэрим Киэлилэрин тухары Кэскиллээхэй үлэбит Кимиэллээхтик ньиргийдэ. П. Тобуруокап
Кэрэ-билэ доҕоттоор, Кэчигирэһэн тураммыт, Кэскиллээхэй тыллары, Кэпсэтиэҕиҥ, сэгэрдэр! Саха нар. ыр. III

кимиэллээ

кимиэллээ (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Үрүт үөһэ үлтү ытый, оргут. Взбивать энергично, вспенить (напр., воду)
[Борохуот] Эрдиитин тарбаҕа кимиэллээн, Долгуну быһыта кырбаата. С. Васильев
2. көсп. Кимиэллээхтик, утарсар бокуой биэрбэккэ саҥар. Заболтать, говорить, не давая возможности возразить. Үлтү кимиэллээн, кими да сүгүн саҥардыбата

сүҥкэн

сүҥкэн (Якутский → Якутский)

даҕ. Улахан, баараҕай. Большой, огромный
Литератураҕа туох эмэ саҥаны киллэрии, литератураны тугунан эмэнэн байытыы — суруйааччы норуот иннигэр сүҥкэн өҥөтө. Софр. Данилов
Анныларыгар хоту дойду биир сүҥкэн, уордаах өрүһэ Хотун өрүс кимиэллээхтик устан дьалкыһыйар. В. Яковлев
Төрөппүттэр туттар быһыылара-майгылара оҕону иитиигэ сүҥкэн суолталаах. Дьиэ к. Тэҥн. сүндэ, сүүнэ

таһылдьый

таһылдьый (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Кимиэллээхтик дьалкый, бааллыр (баалы, долгуну этэргэ). Плескаться, колыхаться, биться (о большой волне)
Үрдүк долгун Үтэн кэллэ, Тааска аста, Таһылдьыйда. Күннүк Уурастыырап
Холкутук эппэлдьийэр байҕалым барахсан, Баттахпын имэрийэр сөрүүн сиккиэринэн Талыы бэйэтэ наҕыллык таһылдьыйар Тапталынан эрэ сырдыы иэйэн. В. Дедюкин
Муора үөһэ таһылдьыйар Былыттары курбуулаан. «ХС»

чороҥолоо

чороҥолоо (Якутский → Якутский)

чорой диэнтэн б
тэҥ көстүү. [Симэхсин эмээхсин] этэрбэһин быатыттан иҥнэн умса баран түһэн, атаҕа чороҥолоон, этэрбэһин быата иэнин таһыйан саллырҕатта. П. Ойуунускай
Батыллыбыт хомураҕыттан оронон иһэн көөртө, арай киниттэн чугас киһи атаҕа чороҥолуур. В. Протодьяконов
[Тойон кыыл] сойуо уһун тыла чороҥолоон, уот кыһыл бэлэһэ көбүөхтээн, ис-иһиттэн дуолан кимиэллээхтик чаҥырҕаан ылбахтаата. В. Яковлев

уһуур

уһуур (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Дириҥник тыыныталаан, искиттэн уһун-уһуннук салгынна үрэн таһаарталаа (хол., ыалдьан). Тяжело вздыхая, делать продолжительный выдох (напр., от боли)
Элбэх киһи үмүөрүһэн тиийбиттэригэр, биэ өрүтэ уһуура-уһуура, төттөрү-таары сиэлэн кынтаһыйда. Күннүк Уурастыырап
[Токоно оҕонньор] Хамсатын хаһан хачыгыратта, Уохтаах табаҕы уурунан, Убаҕас унаар буруону Уһууран таһаарда. С. Васильев
Яков кыайан утуйбата, хата, мөхсөн, уһууран, оронугар эргийбэхтээн киирэн барда. Н. Заболоцкай
2. Буруонан биитэр итиинэн оргуйа олор, сырылаччы үр. Обдавать паром, жаром
Уот хараҥа халлааны иҥсэлээхтик салаамахтаан, уһуура турда. Софр. Данилов
[Эһэ] бастаан сааны сэрэнэн-сэрэнэн сытырҕалаан көрдө, уотунан-күөһүнэн уһууруо, дэлби ыстанан тыаһыа диэбиттии туттар. Р. Кулаковскай
Бронепоезд субу кэлбит, сурдургуур, бурдургуур, уһуурар. Д. Кустуров
3. Үрэр курдук уһуутуур тыаһы таһаар (хол., тыал). Поднять гудящий шум (напр., о ветре)
Халыан холорук хаһыыран, Хаҥыл биһикпин хачайдаабыта, Омуннаах буурҕа уһууран, Оттоох уйабын бигээбитэ. С. Васильев
Киэҥ туундараҕа Муустаах байҕал кимиэллээхтик да уһуурар буолар эбит. А. Сыромятникова
Кыыдааннаах тымныынан хаарыйан Бусхаат тыал уһуура да турдун — Ийэлии итиитик айхаллаан Көрсүөҕэ хотугу мин дойдум! П. Ламутскай (тылб.)
<Кутаа уотунан> өрө уһуур — күлүбүрүү умайа-умайа өрө көтөн таҕыс. Полыхая, взвиться, взметнуться вверх (о пламени)
Маҥнай Везувий үрдүнэн хара буруо халлааҥҥа тиийэ өрө уһууран тахсыбыта. Н. Якутскай
Массыына хара тордох буруонан бургучуйда, онтон эмискэ иһиттэн сүүнэ улахан кыһыл төлөн өрө уһууран таҕыста. И. Никифоров
Аракыаталар тыаһаанууһаан, уот оноҕос буола өрө уһууран, хараҥа халлааҥҥа өрө харбаһан тахсаллара. И. Федосеев
[Кыргыһыы кэмигэр] кутаа уотунан өрө уһууран, дьиэлэр сууллаллара, тыас-уус, буулдьалар быысталы биэрбэккэ чыыбыгырас тыастарыгар киһи арааран өйдүөх буолбатах. А. Бэрияк
ср. тюрк. уч ‘парить’

үр

үр (Якутский → Якутский)

I
туохт.
1. Салгынынан илгий, сайа оҕус, тыалыр. Веять, нести струи воздуха, дуть (о ветре). Эти-хааны дьэгдьитэр эмтээх салгын үрбүтэ, — Көмүс өҥнөөх долгунум Күндээрийэ түспүтэ. Күннүк Уурастыырап
Муус кырыа дьиэбит оһоҕун Уотун тыал саба үрэр. Эллэй
Хотуттан кимиэллээхтик үрэр тымныы тыал кини сүрэҕин-быарын ортотунан сайан киирэрэ. И. Федосеев
2. Айаххынан салгын күүстээх сүүрээнин таһаар. Выпускать ртом сильную струю воздуха, дуть
Бэҕэһээ киэһэ холумтаныгар күлүнэн көмпүт уоттаах чохторун хардаҕас төбөтүнэн арыйаарыйа, мас оттон, тымтыгынан күөдьүтэн, үрэн сирилэттэ. А. Софронов
Мөлтөөн иһэр уот төлөнүн наһаа күүскэ үрэн, умуруоран кэбиһиэххин эмиэ сөп. Амма Аччыгыйа
Горну Чүөчээски бастыҥ доҕоро Марат үрэрэ, оттон барабааны Петя уол тыаһатара. Суорун Омоллоон
Үрдэр антах, өҕүрүйдэр (эҕирийдэр) бэттэх көр өҕүрүй
Бу киһи Тура-олоро дьороһуйбут, Киирэ-тахса биэрэстэммит, Үрдэр антах, Өҕүрүйдэр бэттэх киһи. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эн кинини ситэ билбэт эбиккин. Кини — салайааччыга саһыллыы ньылаҥнас, оттон биһиэхэ — торҕон бөрө. Кинилэргэ үрдэр антах, эҕирийдэр бэттэх, биһиэхэ — кур төҥүргэс. С. Федотов. Үрүллүбүт хабах курдук «хоос» гынна — өрүкүйэн, омуннуран баран уостан хаалла. Легко и быстро остыть, внезапно обмякнуть, сдуться. Киһибит эмискэ үрүллүбүт хабах курдук «хоос» гынна
Үрэр саа көр саа
Тимир суол тилигирээтэ, Тэлигирээп тэһииргээтэ, Тэлэпиэн тэбиэһирдэ, Тэргэн саа тигинээтэ, Үрэр саа үлүһүйдэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Үрэр да саанан ытарга ааттаах баарым. УАЯ А
др.-тюрк., тюрк. үр
II
туохт.
1. Быстах-быстах, төлүтэ барар курдук бүтэй саҥаны таһаар (ыт туһунан этэргэ). Издавать лай, лаять (о собаке)
Мууһунан утаҕын ханнаран баран, туран истэҕинэ, Түргэнэ үрэн тоҕо барда. Суорун Омоллоон
Таһырдьа Дьүкэ биир тыынынан лоҥкуначчы үрээт, уурайан хаалла. Болот Боотур
Алааска киирдилэр, ыал ыта Ыраахтан үрэ тоһуйда, Утуйбут дьиэлээх соһуйда. Дьуон Дьаҥылы
2. көсп., үөхс. Кими эмэ үөх, саҥар, мөх. Грубо выражать своё недовольство, браниться
«Үксү үрбэккэ олор, эмээхсиэн!» — Сыллай Луха, кыһыл сирэйэ үллэ түһээт, бардьыгынаан тоҕо барда. Амма Аччыгыйа
[Баабыла:] Мин үөрэҕэ суохпун да, суобаһым эйигиннээҕэр ыраас. [Сүөкүлэ:] Суобаһа суоҕу миигин булаҥҥын үрэ тураҕын дуо? И. Гоголев
«Соххор, эн баҕас үрбэккэ тур! Эн соҥҥун биһиги сарбыйан сиэбиппит дуо?!» — Дайыыла ыххайан дэлби ыстанна. М. Доҕордуурап
Ыт үрбэт, киһи көрбөт буол — киһи көрбөт (кэпсэппэт), ыт үрбэт буол диэн курдук (көр киһи I)
Уол оҕо барахсан, Ыт үрбэт, киһи көрбөт буолан баран, Түөрт үрэх баһыттан биирдэригэр Дьоло тосхойор, Быйаҥа быгыалыыр, Кэскилэ кэтэһэр кэмэ кэлиэҕэ. Саха нар. ыр. II
др.-тюрк., тюрк. үр
III
туохт. Тириини таҥастыырга бэлэмнээн субатын эбэтэр түүтүн үрбэнэн кыһыйан ыраастаа. Скоблить, счищать (мездру с кожи) специальным орудием үрбэ. Инчэҕэй тириини үрэр
Ыстапаанньыйа суол ааныгар олорон тирии үрэр. Күндэ
Андаатар тириитин үрэр (ыраастыыр) мас эмиэ туспалаах. «ХС»
ср. др.-тюрк., тюрк. сүр ‘сдирать, стягивать’

эрэһэ

эрэһэ (Якутский → Якутский)

I
аат. Сиидэ, сүүр. Сито, решето
Биһиги ууну, баҕар, эрэһэнэн да баһыахпыт, эн онно аны кыһамматыҥ буоллар абырыаҥ этэ. Л. Габышев
Тиэстэни чараас гына хаптатыллар …… уһун синньигэс гына кырбаныллар, онтон куурда эрэһэҕэ тарҕата ууруллар. Дьиэ к. Тутан ылбыт тэллэйин толору симиммит эрэһэтин сүгэн баран, кугас бытыктаах хородобуой хаамар. А. Чехов (тылб.)
Көтүллэр тииһим эрэһэтэ (холхото) — тыыннаах хаалбыт соҕотох оҕо туһунан. Об единственном оставшемся в живых ребёнке
Көтүрдэр тииһим эрэһэтэ (холхото) — бу! ПЭК СЯЯ. Хатан эрэһэ (эҕэһэ) көр хатан II
Көмүс эрэһэ — үрүҥ көмүс курдук чаҕылхай, сырдык. Светлый, сверкающий серебром
Күнтэн — көмүс эрэһэ Күүрэр долгун дьэргэйэр. Күннүк Уурастыырап. Сулус эрэһэтэ — үөһэттэн, үрдүктэн (сулустартан) кэҥээн сырдыыр сырдык. Свет, излучение из вышины (звёзд)
Хайалартан сырдыы кэҥиир Халлаан, сулус эрэһэтэ. Күннүк Уурастыырап. Тиис эрэһэтэ — тиис миилэтин лоппоҕордоро. Твёрдый бугорок у дёсен. Хаһыы сылгытыгар үөһээ тиистэрин эрэһэтэ аллараа тиистэрин эрэһэтигэр сөп түбэһиэхтээх. Сылгыһыт с. Халлаан эрэһэтинэн — үөһэнэн (ньиргийэр тыас). Раздающийся сверху (об оглушительном шуме)
[Уот Уһутаакы] Иттэнэ дарас гына түстэ, Икки таныытын тыаһа киэҥ халлаан эҥсиллэр эрэһэтинэн Кимиэллээхтик киҥкинээбитинэн барда. П. Ойуунускай. Эрэһэ былыт — чараас, лоскуй былыт. Лёгкие, почти прозрачные облака
Ый эрэһэ былыкка саһа-саһа көстөр, Тыа быыһыгар ыллыкка Бэрт да буолар көрсөр. Баал Хабырыыс. Эрэһэ долгун — кыракый дьиримнэс долгун. Небольшая волна, рябь
«Кэлиҥ ыччаттарым, оонньооҥ, көрүлээҥ!» — диэххэ айылаах Өлүөнэ өрүс эрэһэ долгуннарынан күлэр-үөрэр. А. Сыромятникова. Эрэһэ дорҕоон — ырыа курдук дьырылас дорҕоон (хол., хомус тыаһа). Нежный певучий звук. Хомус эрэһэ дорҕоонунан туоллулар чагда, алыы сирдэр. Түһүлгэҕэ т. Эрэһэ киһи — хачаайы эрээри иҥиир күүстээх, хатан киһи. Сухощавый, но жилистый, сильный человек
Биһиги фронтовиктар, хатан — эрэһэ киһи буолуохтаах этибит. У. Нуолур
Биирэ бухатыырдыы моһуоннааҕа, атына хачаайы гынан баран хатан, эрэһэ дьүһүннээҕэ. И. Данилов. Эрэһэ моойдон — синньигэс дьүдьэх моойдоох буол. Иметь худую, тонкую шею (признак истощения)
Убайын өҥөйөн өйдөөн-дьүүллээн көрбүтэ, Иннэ буолан ииммит, Сүүтүк буолан сүүдүйбүт, Этирик түөстэммит, Эрэһэ моойдоммут. П. Ядрихинскай. Эрэһэ ойбон — биир-икки сиринэн уутугар диэри кыараҕастык тэһиллэр сааскы ойбон. Весенняя прорубь, где вода выступает в одном-двух узких местах (чтобы скот не проваливался). Эрэһэ тыас — олус улахан, сири титирэтэр, дөйүтэр тыас. Оглушительный, потрясающий шум, гром
Ыраас халлаантан эмискэ этиҥ саалларынааҕар да ынырык, сири-дойдуну титирэстэтэр эрэһэ тыас ньиргийэ түстэ. Н. Борисов
II
аат. Улахан сэбирилиэк. Большое сверло. Эрэһэнэн үүттээ. Саха уустара эрэһэнэн куруук тутталлара

көрсүлүн

көрсүлүн (Якутский → Якутский)

көрүс диэнтэн атын
туһ. Олоххо ардыгар, эрэйи-кыһалҕаны элбэхтик көрсөн эбитэ дуу, ис истэриттэн кимиэллээх, дьыбардаах тыллаах-өстөөх дьону даҕаны көрсүллээччи. А. Бродников

тиҥсирийии

тиҥсирийии (Якутский → Якутский)

тиҥсирий диэнтэн хай
аата. Эр бэрдин тиҥсирийиитэ кимиэллээх буолааччы. Күннүк Уурастыырап
Торбос өллөҕүн аайы борокуруорга быһаарыы, докумуон биэрэ олоробут. Ынкыбыдылар кэлэ-кэлэ тиҥсирийии бөҕөлөр. П. Аввакумов