Якутские буквы:

Якутский → Русский

кирбии

1) небольшой хребет, узкая возвышенность; водораздел; өрүстэр кирбиилэрэ водораздел рек; 2) перен. рубеж, граница; икки үйэ кирбиитигэр на рубеже двух веков.

Якутский → Якутский

кирбии

  1. аат.
  2. Туохтан эмэ, тугу эмэ араарар быыс, кыраныысса (тард. ф-гар тут-лар). Граница, линия, разделяющая что-л. [Айыы Тойон] Сэттэ халлаан кирбиитигэр дьиэлээх
    Саха фольк. Үтүрүйсүүлээх үс сир дойду Үлүскэннээх үрдүк кирбиитигэр …… Иэйэхсит Эдьээн ийэ хотуну анаабыттар. П. Ойуунускай
    Ленинградскай уонна Калининскай уобаластар кирбиилэригэр …… өстөөҕү утары хабыр хапсыһыыга сэбиэскэй буойуннар килбиэннээх хорсун быһыыны оҥорбуттара. П. Егоров
    Хайа арҕаһа, сис үрдэлэ. Горный хребет, возвышенность, перевал
    Букатын суола суох хайа кирбиитин устун тустаабычча баран истибит. А. Софронов
    Сис кирбиититтэн ыла биһиги да айаннатан иһиэхпит. Эрилик Эристиин
    Өрүс, үрэх тардыыларын араарар арҕас, үрдэл сир. Водораздел
    Дьэ бу сирбит икки үрэх кирбиилэрэ, ууларын үллэстэр сирдэрэ. Далан
    Икки өрүс кирбиитигэр сытар алаастары, үрэхтэр сүнньүлэрин утахтарын ханнарыахха. В. Титов
    Маҥнай утаа Токо, Олоохуна өрүстэр кирбиилэригэр саарбаны ыытыы үчүгэй түмүгү биэрбэтэҕэ. «ХС». Тэҥн. кындаа
  3. Кэм-кэрдии арахсар быыһа. Временной рубеж
    Үйэлэр кирбиилэрин үлүскэн буомугар үөскээбит …… Үрдүк киһи өлбүтэ. Күннүк Уурастыырап
    Сүүрбэрисотутус сыллар кирбиилэригэр эдэр суруйааччы бэйэтин сорох кэпсээннэригэр …… сатира кырааскатын туттара. ОГГ СМ
    Кэрэ-бэлиэ кэрдиис кэм. Знаменательная дата
    Алта уон сааһы туолуу — киһи олоҕор бэлиэ кирбии. «Кыым»
  4. көсп. Туох эмэ үлэҕэ үрдүкү көрдөрүү, кэрдиис. Высокий рубеж в достижениях
    Өрөспүүбүлүкэҕэ …… суоппардар ортолоруттан бастакынан мөлүйүөннээх кирбиини аһары түспүтэ. С. Федотов
    [Дьүөгэлиилэр] бары да кыаллыа суоҕа диэбит кирбиилэрин ылбыттара. ОТК
    Бу урут хаһан да ситиһиллибэтэх үрдүк кирбии. «Кыым»
    Инники кирбии — туох эмэ быһаарыылаах муҥутуур быыһа. Решающий, передовой рубеж чего-л. [Чокуурап:] Саллаат инники кирбиини таптыыр. И. Гоголев
    Михаил Иванович үгүс сыранан наука инники кирбиитигэр ыкса кэллэ. Н. Лугинов
    Охсуһуу инники кирбиитигэр киирбиппит биэс хонно. Т. Сметанин
  5. даҕ. суолт.
  6. Аһаҕас намыһах сири араара үтэн киирбит эбэтэр туора сытар. Пограничная линия (или лес), разделяющая открытые низкие местности
    Сотору кирбии тыаны мүччү түһэллэр. Күннүк Уурастыырап
    Коля бэйэтин дьонунуун …… кирбии тыаны быһа түстүлэр. Эрилик Эристиин
    Кирбии тумул кытыыта Киис тиҥилэҕинэн киистэлэннэ. С. Васильев
    Алаас икки өттүттэн утарыта кирбии тумустаах. Багдарыын Сүлбэ
  7. Тугунан эмэ бэлиэ кэрдиис (кэм). Знаменательный, событийный (о моменте)
    Бу күнү, …… олоҕун биир кирбии күнүн, кини бэрт үчүгэйдик өйдүүр. Софр. Данилов
    Атааннаах кирбии кэмҥэ үөскээммин Арааһы даҕаны билбитим мин. «ХС»
  8. Биир субурҕа буолан сытар (хайалар). Растянутые в одну линию (о горах)
    [Аан дойду] кирбии таас хайаларынан сиксиктэммит. Саха нар. ыр. I
    Таас кирбии хайалар Дьарҕаа курдук көҕөрдүлэр. Н. Степанов
    Биир субурҕанан сытар (окуопалар). Рубеж (окоп)
    Биһиги инники сэриилэрбит өрүһү туораан, өстөөх иккис, үһүс кирбии окуопаларын ылан эрэллэр. Т. Сметанин
    ср. тюрк. кыр ‘плоскогорье, возвышенность’

Еще переводы:

оборонительный

оборонительный (Русский → Якутский)

прил. көмүскэнэр; оборонительный рубеж көмүскэнэр кирбии.

туманнырыы

туманнырыы (Якутский → Якутский)

туманныр диэнтэн хай
аата. Тугуй бу? Өлөр-тиллэр кирбиитигэр сытар ыарыһах санаата туманнырыыта дуо? Софр. Данилов

рубеж

рубеж (Русский → Якутский)

м. 1. (разграничивающая черта) быыс, быысаһыы; 2. (государственная граница) кыраныысса; охрана рубежей кыраныыссалары манааһын; 3. перен. (предел, грань) кирбии, уһук; на рубеже веков үйэлэр кирбиилэри-гэр.

позиция

позиция (Русский → Якутский)

ж. 1. (положение, расположение) позиция (сир ылан туруу быһыыта, балаһыанньа); 2. воен. позиция, кирбии; передовые позиции инники кирбии; выгодная позиция барыстаах позиция; 3. перен. (точка зрения) позиция, сүрүн санаа; отстаивать свою позицию бэйэҥ позицияҕын туруулаһан көмүскээ.

тибигирээмэхтээ

тибигирээмэхтээ (Якутский → Якутский)

тибигирээ диэнтэн тиэт
көрүҥ. Уолчаан сүрэҕэ сылаанньыйан ылла, сибилигин түөһүттэн төлө мөҕөн тахсыахтыы тибигирээмэхтээтэ. И. Гоголев
Инники кирбиигэ соҕотох миинэ эстэн «чап» гынна, бүлүмүөт тибигирээмэхтээтэ. К. Симонов (тылб.)

инники

инники (Якутский → Русский)

  1. передний; инники кэккэ передний ряд; инники кирбии передний край; 2. нареч. вперёд; инники түс = вырваться вперёд # инники өттүгэр впредь, в будущем; инники өттүгэр итинник гыммат буол впредь так не поступай.
раздел

раздел (Русский → Якутский)

м. 1. (по гл. разделить 1) үллэрии, араартааһын; 2. (по гл. разделиться 3) үллэстии, үллэһик; раздел имущества баай үллэһигэ; 3. (часть текста) баһа; 4. (граница) кирбии, быыс; раздел рек өрүстэр быыстара.

кирбэй

кирбэй (Якутский → Якутский)

көр кирбии
[Хара киис] Киристиэбийэ өрүһүм Кирбэй хара тыатыгар Кистэнэн үөскээбит. Саха фольк. [Бурҕаллай] Киэҥ кирбэй систэр …… Кэтэх кэрискэ арҕастарын Кэрийтэлии көртөлөөтө. П. Тобуруокап
Сыыр кирбэйин анныгар хаһыллыбыт холуодьас таһыгар тохтоотум. НТГ СУоС
ср. шор. кирбэ ‘край, узкий берег, вал’

кирбээт

кирбээт (Якутский → Якутский)

көр кирбии
Шоно оҕонньор атын сиэтэн, кирбээт нөҥүө аппаҕа түһэн, бэйэтин түөлбэтин туһун быста. Н. Лугинов
Күөл биир эҥээригэр илинтэн арҕаа кэлэн ааһар өрүү күөх бэс кирбээт илим курдук кэрбэҥнэнэр. В. Иванов

нахааллык

нахааллык (Якутский → Якутский)

сыһ., к эпс. Баламаттык, кэрээнэ суохтук, сиэри таһынан (саҥар, сырыт). Нахально, грубо, бесцеремонно (вести себя)
[Буулап] тулата — интириигэ бөҕөтө! Подхалим дьон бииһэ кирбиитиир, Сөхтөрөр ол бө лөх бөҕөтө; Нахааллык сылдьыы — бэрт кирбии! — диир. Р. Баҕатаайыскай