Якутские буквы:

Русский → Якутский

горизонт

сущ
саҕах

горизонт

м. . саҕах; на горизонте показался корабль саҕахха хараабыл көһүннэ; 2. (видимое пространство) далан, харах далана (харах ылар сирэ); ни облачка на горизонте харах даланынан лоскуй да былыт көстүбэт; 3. перен. (круг знаний, идей) билии-көрүү; он человек с широким горизонтом кини киэҥ билиилээх-көрүүлээх киһи; 4. горизонты мн. * *перен. (круг возможностей) далан, түһүлгэ, кыах; *перед ним открылись широкие горизонты кини иннигэр киэҥ далан аһыллыбыта; 5. *тех. (уровень) кирбии; работа в шахте ведётся несколькими горизонтами шахтаҕа үлэ хас да кирбиинэн барар.

максимально подпертый горизонт

уровень (ВОДЫ (хаайыллар уу мунутуур таһыма) — үрэх уутун сааскы халаанын кэмигэр быһыкка хаайтаран муҥутаан үрдүүр уонна быһыты үрдүнэн таһыйбат та-һыма.)

Категория: Мелиорация

Еще переводы:

саҕах

саҕах (Якутский → Русский)

горизонт; күн саҕахха түстэ солнце садится за горизонт.

далан

далан (Якутский → Русский)

I горизонт; хайаттан киэҥ далан арылынна с горы открылся широкий горизонт.
II отчаянный, бесшабашный; далан уол отчаянный парень # далан куоҕас ошейниковая гагара.

вырисоваться

вырисоваться (Русский → Якутский)

сов., вырисовываться несов. чуолкайдык көһүн; на горизонте вырисовывались горы саҕахха хайалар чуолкайдык көстөллөрө.

затуманить

затуманить (Русский → Якутский)

сов. что 1. (покрыть туманом, дымкой и т. п.) күдэнинэн бүрүй, туманынан сап; затуманить горизонт саҕаҕы күдэнинэн сап; 2. бүөлээ; слёзы затуманили мне глаза хараҕым уута харахпын бүөлээтэ; 3. перен. (сделать непонятным) туман оҥор, бүдүгүрт, бутуй; затуманить смысл ис хоһоонун бүдүгүрт.

сас=

сас= (Якутский → Русский)

прятаться, скрываться; күн саҕахха саста солнце скрылось за горизонтом; саһа оонньоо = играть в прятки.

сиксик

сиксик (Якутский → Русский)

1) край нёба, нёбо у горизонта; халлаан илин сиксигэ сырдыыр светлеет восточный край нёба; 2) край, угол.

сесть

сесть (Русский → Якутский)

несов. 1. олор; сесть на стул устуулга олор; 2. (занять место где-л.) олор, киир; сесть в автомобиль автомобильга олор; 3. за что и с неопр. (приняться что-л. делать) олор, олорун; сесть за книгу кинигэтэ ааҕа олорун, кинигэҕэр олорун; сесть работать үлэҕэр олор; 4. (попасть в заключение) олор; сесть в тюрьму түрмэҕэ олор; 5. (опуститься с высоты) олор, түс; самолёт сел на аэродром самолёт аэродромҥа олордо; 6. (опуститься за горизонт) киир; солнце уже село күн хайыы--үйэҕэ киирдэ; 7. (осесть) олор, түс; пыль сёла на бумагу кумааҕыга быыл олорбут; 8. (укоротиться, сузиться) тарт; эта рубашка сёла бу ырбаахы тардыбыт; # сесть на мель харгыга олор (күчүмэҕэй балаһыанньаҕа түбэс); сесть кому-л. на голову ким эмэ төбөтүгэр ытын, баһылаа.

кэрискэ

кэрискэ (Якутский → Якутский)

  1. даҕ. Бэйэ-бэйэлэриттэн чугас-чугас кэккэлии эбэтэр уһун субурҕа. ☉ Расположенный в ряд, рядами; тянущийся беспрерывной грядой
    Киэҥ кэрискэ тиитим кэтэх өттүнэн Килбиэннээх күнүм килбэйэ киирдэ. Саха нар. ыр. Өлүөнэ эбэкэм үргүөрүн үрдүгэр, Кэрискэ бырааным кэрдиитин иһигэр …… Туругуран тураҕын, Дьокуускай куоратым! И. Чаҕылҕан
    Ыраах, куорат кэтэҕэр …… кэрискэ хайалар биир тэҥник көҕөрүмтүйэн көстөллөр. П. Филиппов
  2. аат суолт. Сир-дойду киһи хараҕа ыларынан көстүүтэ. ☉ Панорама, вид местности; горизонт
    Томмот илин саҕах кэрискэтин өйдөөн көрдө. Амма Аччыгыйа
  3. сыһ. суолт., кэпс. Аҥаар уһугуттан, тиһэ үргүлдьү. ☉ Подряд, без разбору
    [Доропуун оҕонньор] түбэһиэх хаһыаттары ылан кэрискэ көрөттөөтө. Н. Заболоцкай
    ◊ Кэрискэ ахсаан аат мат. — предмет ахсаана хаһыс буоларын көрдөрөр ахсаан аат. ☉ Порядковое числительное
    Кэрискэ тыа көр кэрии. Киэҥ Чүүйэ хотун Кэрискэ тыата, Киистэтин кэтэн Киэргэнэн кээспит. Күннүк Уурастыырап
    Кэрэ киэргэллэрин кэппит кэрискэ тыалар кэлин өттүгэр сыыйыллан …… истилэр. Эрилик Эристиин
    Кэрискэ тыаларга Киэһэрэн, им сүтэр. С. Тимофеев
    ср. др.-тюрк. кериш ‘верхушка горы’
скрыться

скрыться (Русский → Якутский)

сов. 1. (спрятаться) кистэн, сас, хорҕой; 2. (исчезнуть) көстүбэт буол, (улаҕатыгар) киир; самолёт скрылся за горизонтом самолёт саҕах улаҕатыгар киирдэ; 3. перен. (остаться незамеченным) сас, көстүмэ; от его взгляда ничто не скроется кини хараҕыттан туох да саһыа суоҕа.

далан

далан (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. поэт. Уу (үрэх, күөл, муора) ньуура. ☉ Поверхность воды (озера, реки, моря), водная гладь
    Кыырыктыйбыт муора даланыгар Тыал былыт үөрүн мунньар. И. Гоголев
    Үүт үрэх үрүмэтийэр далана Суһумнас саһарҕаны суурайара. В. Миронов
    Муора кыырыктаах даланын үрдүнэн Силлиэ тыал былыты хомуйар. М. Горькай (тылб.)
  3. Туох эмэ ыраахха диэри тайаан көстүүтэ, оннук көстөр киэҥ ньуура. ☉ Горизонт, видимое пространство
    Уҥуоргута биллибэт уу киэҥ даланыгар бигэнэн, атын борокуоттар уочараттарын көһүтэн лагларыһан олороллор. Амма Аччыгыйа
    Хайа үөһэ, халлаан дириҥ даланыгар Сулуһум сырдаа, сандаар, умай. Р. Гамзатов (тылб.)
  4. даҕ. суолт.
  5. көр даллан
  6. Тоҕус сиринэн кудурҕаннаах далан хара халарык буолла да, дьиэтин иһигэр туох баар үбүн-сэбин барытын үүрэн таһааран ый-күн ыһыаҕа оҥордо. ПЭК ОНЛЯ I. Таастан чочуллубут Далан өксөкүгэ Оҕо-аймах мустар, Оонньуу-көр арыллар. ПИ КТ
  7. Харса суох, кэрээнэ суох. ☉ Отчаянный, бесшабашный. Далан уол
    ♦ Харах далана көр харах дала
    Киһи хараҕын далана баранан, күөх урсуҥҥа мунар сирдэригэр тиийэн түмүктэнэр. Амма Аччыгыйа
    [Петька] хараҕын далана ыларынан сыһыыга мэччийэ сылдьар сылгылары кэриччи көрүтэлээтэ. Л. Габышев
    ◊ Далан санаа үрд., поэт. - күүстээх модун санаа. ☉ Сильная воля. Далан санааҥ Татыарыйдаҕа эминэ. П. Ойуунускай