кириитикэлэс диэнтэн хай
аата. Үлэһиттэр сүбэ мунньахтарыгар …… кириитикэлэһии үгүс. С. Данилов

кириитикэлээ диэнтэн холб. туһ. Казаах суруйааччылара биһигиттэн итэҕэһэ суох …… аһаҕастык кириитикэлэһэр дьоннор эбит. С. Никифоров

тэбис диэнтэн төхт
көрүҥ. [Ньыыкан] Киһи бөҕөнү кириитикэлээтэ, Киргэ-бөххө тэпситэлээтэ. В. Алданскай

кириитикэлээ диэнтэн бэй., атын
туһ. Бэйэни кириитикэлэнэр эмиэ наадалаах суол. — [Ким эрэ куолаһа] кириитикэлэнэр сордоох төбөтүн оройугар кирдээх хара-ньамах уу буолан халдьыгырыы кутуллар эбээт! «ХС»

күлүмэхтээ диэнтэн дьаһ
туһ. Актыып мунньаҕар Сүөдэр Сүөдэрэбиһи эдэр оробуочай Сэмэн Сиидэрэп, толлубакка кириитикэлээн күлүмэхтэттэ. «ХС»
Үһүс эргииргэ олох сэниэтэ эстэн хаалбыта, атахха киирэрэ, миэлиҥсэлиирэ, өттүктүүрэ бастакы омунугар курдук түргэнник күлүмэхтэтэрэ мэлийбитэ. «ХС»

аат. Туох эмэ олоҕун булларыы, сүһүөҕэр туруоруу. ☉ Установление (напр., власти), устройство (жизни)
Сыалбыт диэн хомуньуустара суох Сэбиэскэй былааһы олохтооһун. И. Бочкарёв
Саҥаны олохтооһуну утарарын холкуостаахтар сытыытык кириитикэлээтилэр. А. Фёдоров

өрүһүс диэнтэн хай
аата. «Өрүсүһүү содула буолбатах, ити барыта арыгыга өлөртөрүү содула», — Тулааһынап бэҕэһээ киэһээҥҥини умнубаттык саҥарбыта. Далан
Ааптар поэтическай айымньыга көтүмэхтик сыһыаннаһыыны, айар үлэҕэ тиэтэйиини, өрүсүһүүнү, чэпчэки өттүн батыһыыны сытыытык кириитикэлиирэ. КНП КУуА

туохт. Илиигинэн эбэтэр тугунан эмэ кими-тугу эмэ охсоору гын. ☉ Замахиваться (напр., рукой, каким-л. предметом)
Мин сутурукпун болточчу тутаат, кини эбирдээх муннун дугдуруйдум. И. Гоголев
Эдьиийэ уолу, эбэтэ көрбөтүгэр, күрдьэҕинэн дугдуруйда. В. Гольдеров
«Бар, бар диибин сымала!» - харабыл саатынан дугдуруйда. А. Сыромятникова
♦ Дугдуруй да сутурҕаа (оҕус) - тугу эмэни ылынныҥ, саҕалаатыҥ да, тиһэҕэр тиийэ оҥорон, бүтэрэн кэбис. ☉ Не останавливаться на полпути, доводить начатое дело до конца (букв. замахнулся, так ударь)
Дугдуруй да сутурҕаа, кириитикэлии сорунан баран, улахантан кириитикэлиэххэ буоллаҕа. Далан
Академик ыарахан тиэмэ диэн сэрэппитэ. Дугдуруй да оҕус, ылыс да ыараханыттан кыһаныма. Н. Лугинов
[Федот:] Дугдуруй да сутурҕаа, үрдүк үөрэҕи ылан баран, дойдуга төннүөххэ наада. И. Федосеев

сыһыан холб. Саҥарааччы этэр санаатын ситэ толкуйдана илик, ылбычча соҕус диэн сыаналыыр, хайыҥ охсунарын көрдөрөр. ☉ Выражает оговорку говорящего, считающего высказываемую мысль предварительной, до конца не обдуманной и несколько опрометчивой (соотв. как сейчас мне кажется, по глупости своей). Акаары санаабар, эн этэриҥ сөпкө дылы. Акаары санаабар, бүгүн дириэктэри сөпкө кириитикэлээтилэр, эн туох диириҥ буолла?
□ Бастаан утаа, акаары санаабар, киниттэн сурук көһүтэрим. «ХС»

туохт.
1. Кылгас суон маһынан кими-тугу эмэ кырбаа. ☉ Бить тонким стволом дерева, палкой
Бүөтүрүмээски хас биирдии тылын ыарахан сүллүгэһинэн баалкылаан эрэрдии ыардык ньиккиритэн этитэлээтэ. М. Доҕордуурап
Кыыс куруҥаайыларын тала сылдьан, элэтин-былатын барытын киллэрэн, мастаан баалкылаабытынан барда. Айталын
2. көсп., кэпс. Үлтү кириитикэлээн киһи аатыттан аһар. ☉ Раскритиковать кого-л. в пух и прах. Эдэр ааптар талааннаах айымньытын баһыылаах, самнарыылаах тылларынан баалкылаатылар